Εκείνο το νεύμα

Σήμερα είναι μία επέτειος ειδικού βάρους για τα νεοελληνικά μας ήθη. Που περνάει στο ντούκου για πολλούς λόγους. Οι οποίοι έχουν να κάνουν με τις πολλαπλές αναγνώσεις της. Είναι η επέτειος ενός… νεύματος. Αυτού που έκανε ο Ανδρέας Παπανδρέου στη Δήμητρα Λιάνη ενώ κατέβαινε από το αεροπλάνο, επιστρέφοντας από το Χέρφιλντ, στις 22 Οκτωβρίου 1988. Ηταν, απλώς, ένα νεύμα σε μια γυναίκα; Στην Ιστορία αφού, καλώς ή κακώς, ίσως αποτελεί την πιο χαρακτηριστική «φωτογραφία» της πρωθυπουργίας του; Στην εθνική μας υποκρισία όπως υποστήριξαν, τότε, οι φανατικοί του; Στη συνείδησή του; Σε όλα αυτά μαζί και στο καθένα χώρια;… Η σημειολογία δεν είναι πια της μόδας.

Τη θυμάμαι εκείνη την ημέρα. Η άφιξη του πρωθυπουργικού αεροπλάνου μεταδιδόταν ζωντανά από την τηλεόραση. Και, βλέποντας σήμερα σκηνές, μοιάζει να μας χωρίζουν από τότε 34 χρόνια και μια αιωνιότητα πολιτικού μεσσιανισμού. Ενας πλήθος κόσμου είχε γεμίσει την πίστα προσγείωσης του Ελληνικού δημιουργώντας ατμόσφαιρα προεκλογικής συγκέντρωσης. Πλαστικά σημαιάκια, καραμούζες, δυο – τρία αυτοκίνητα «ντυμένα» με φωτογραφίες του. Και όταν κατέβηκε η σκάλα, άνθρωποι κρεμάστηκαν πάνω της για να τον δουν από κοντά. Είχαν προηγηθεί οι δύο μήνες νοσηλείας στο Χέρφιλντ. Το ΠΑΣΟΚ ήταν ήδη στην εξουσία εφτά χρόνια και είχε αρχίσει να μοιάζει με φθαρμένο ρούχο. Λίγους μήνες αργότερα, η Μελίνα Μερκούρη θα πει εκείνο το περίφημο «Κύριοι, δεν αρέσουμε πια». Οι κραδασμοί από το σκάνδαλο Κοσκωτά που έσκασε μετά από λίγες μέρες, είχαν αρχίσει να γίνονται αισθητοί. Και ο πρωθυπουργός ήταν άρρωστος.

Την περίοδο της νοσηλείας του, το υπουργικό συμβούλιο, λοιποί παρατρεχάμενοι και οι πολιτικοί συντάκτες, αν δεν είχαν εγκατασταθεί στο Λονδίνο, πηγαινοέρχονταν τουλάχιστον μια φορά στις δέκα μέρες. Και στο στενό περιβάλλον του νοσοκομείου το περίφημο κοινό μυστικό άρχισε να γίνεται ολοένα και περισσότερο κοινό, ολοένα και λιγότερο μυστικό. Ο πρωθυπουργός είχε εξωσυζυγική σχέση με την αεροσυνοδό Δήμητρα Λιάνη, εκείνη ήταν δίπλα του στην επέμβαση. Οι ψίθυροι ακούγονταν από καιρό και ο Παπανδρέου φαίνεται ότι αποφάσισε να εκθέσει ο ίδιος τον εαυτό του πριν τον εκθέσουν οι άλλοι. Το στιγμιότυπο στο εξώφυλλο του «Ταχυδρόμου» με τον ίδιο και τη Λιάνη να περπατάνε χεράκι – χεράκι στους κήπους του Χέρφιλντ υποτίθεται ότι ήταν «κλεμμένο» αλλά δεν ήταν.

Εκείνο το νεύμα λοιπόν ήταν το επιστέγασμα της αυτοέκθεσης. Τόσο μελετημένο ώστε να μοιάζει απολύτως αυθόρμητο (πολύ αργότερα και όσοι το ψάξαμε, μάθαμε ότι γίνονταν πρόβες σε όλη τη διαδρομή Αθήνα – Λονδίνο). Ενας επικοινωνιακός «τσαμπουκάς» του Ανδρέα που, τότε, υποτίθεται ότι έριξε αυλαία στην κοινωνική υποκρισία. Που εκτιμήθηκε ως «μπροστά από την εποχή του». Πόσο μπροστά; Σήμερα, μια τέτοια κίνηση πιστεύω ότι θα κρινόταν ως νεύμα στην πατριαρχία και επίδειξη τοξικής αρρενωπότητας. Οι φεμινίστριες θα τη θεωρούσαν προσβολή και για τη σύζυγο και για τη σύντροφο που έπρεπε να περιμένει το νεύμα του άντρα – αφέντη για να βγει μπροστά. Και, πραγματικά, δεν ξέρω αν από τότε κάναμε βήματα προς τα εμπρός ή προς τα πίσω.