«Ο άνθρωπος που αγωνιά, ο άνθρωπος που αμφιβάλλει»

Υποδύεται τον Κρέοντα στην «Αντιγόνη» του Ζαν Ανούιγ, που πρωτοανέβηκε το 1944. Ο Γιάννης Τσορτέκης, που μιλάει στο «ΝΣυν», συναντά έτσι επί σκηνής του Θεάτρου Τέχνης τους Χρήστο Στέργιογλου, Δημήτρη Μαμιό, Δημήτρη Μαργαρίτη, την πρωτοεμφανιζόμενη Ηλέκτρα Μπαρούτα, αλλά και τη σκηνοθέτρια Μαρία Πρωτόπαππα στον ρόλο της ηρωίδας.

n Ποια στοιχεία ξεχωρίζετε μέσα στην «Αντιγόνη» του Ανούιγ; Εδώ απομακρύνεται από τη ρήξη με το θείο για να μιλήσει για το δικαίωμα στην ελευθερία…

Η γλώσσα του Ανούιγ είναι ιδιαίτερη. Σκληρή, αυθόρμητη και μετρημένη ταυτόχρονα, γεμάτη πολλαπλές σημάνσεις των λέξεων, που αφήνεται στα χέρια του αναγνώστη του να την ερμηνεύσει, να ερμηνευτεί μέσω αυτής, να ερμηνευτεί ως «αυτή». Αυτό είναι το σημαντικότερο έρεισμα σε αυτό το κείμενο, το οποίο ανοίγει τον δρόμο της αισθητικής προσέγγισης αυτού του λόγου. Η βαθιά ειλικρίνεια των personae, όπως αυτός τα καταγράφει και τα αποτυπώνει μέσα από τον λόγο που αρθρώνουν, σε συνδυασμό με τις επιρροές της εποχής στην οποία αυτό το έργο συλλαμβάνεται από τον Ανούιγ (εν μέσω της γερμανικής κατοχής στη Γαλλία) αναγκάζουν τον θεατή-ακροατή αυτού του λόγου να γίνει συμμέτοχος μιας εμπειρίας που συντελείται κάθε φορά από την αρχή. Ο Ανούιγ επενδύει τις σχέσεις του και στη συνέχεια τις αφήνει έρμαια στην αρχή της λογικής. Η ρήξη με το θείο αναπόφευκτα δεν ανταποκρίνεται σε αυτό το μοντέλο προσέγγισης, μια που ο άνθρωπος αυτοπροσδιορίζεται μέσα από την άκρως υποκειμενική ηθική του βάση και όχι ως ανδρείκελο εξαρτώμενο από μία έξωθεν αυτού βούληση. Με αυτόν τον άνθρωπο, λοιπόν, τον άνθρωπο που πραγματικά αγωνιά, τον άνθρωπο που πραγματικά αμφιβάλλει, με αυτόν ως «άνθρωπο» ο Ανούιγ μπορεί να διαπραγματευτεί το ζήτημα της ελευθερίας και της δύναμης της ανθρώπινης ύπαρξης, και όχι με έναν άνθρωπο εξαρτημένο από δοξασίες και αποπροσανατολισμένο από τις ανάγκες του.

n Τον ρόλο του Κρέοντα πώς τον αντιμετωπίζετε;

Τον Κρέοντα τον αντιμετωπίζω ακριβώς μέσω αυτής της ανάγνωσης. Το κύρος του, που εκπορεύεται από τη θέση του, ως όχημα, σε συνδυασμό με την ανθρώπινη φύση του τον φέρνουν στο σημείο να υποστηρίζει με ειλικρίνεια τα όσα λέει. Δεν είναι και το πιο εύκολο πράγμα να γίνει κάτι τέτοιο πράξη.

n Είναι η προσωποποίηση της εξουσίας ή φέρει κι αυτός με τη σειρά του ένα τραγικό, ίσως και παρεξηγημένο, πρόσωπο που έχει ελαφρυντικά για ό,τι κάνει;

Τα πάντα μπορεί κανείς να τα εκτιμήσει μόνον υπό συνθήκες. Στην Αντιγόνη του Σοφοκλή, επί παραδείγματι, τα πάντα σχεδόν συμβαίνουν παρουσία ανθρώπων που βρίσκονται εκεί για να ακούσουν, να πάρουν θέση, να ερμηνεύσουν ως ενδιάμεσοι την ιστορία στον θεατή. Εκεί, ναι, έχει αξία να μιλήσουμε για «εξουσία», για τραγικό. Στον Ανούιγ η ιστορία εκτυλίσσεται μακριά από τα φώτα της δημοσιότητας. Τα πρόσωπα γνωρίζουν ότι είναι μόνα τους και δεν τα ακούει κανείς. Εχουν συνείδηση ότι είναι άνθρωποι, και αυτό τους καθιστά ρόλους. Εχουν να «παίξουν» ένα παιχνίδι, και αυτό τους καθιστά ανθρώπους. Ο Κρέων δεν είναι ούτε «καλός» ούτε «κακός» κατά μία γενική ομολογία. Είναι αυτός που μεθερμηνεύεται άκρως υποκειμενικά από τον κάθε θεατή ως μία ακραία ειλικρινής υποκειμενικότητα που είναι και ο ίδιος. Δεν αναζητά και δεν επιζητά ελαφρυντικά, και για τον λόγο αυτόν και δεν μπορούν να του αποδοθούν. Δεν μπορεί να παρεξηγηθεί, διότι βλέπουμε και ταξιδεύουμε με την κρυφή ανθρώπινη ιδιότητά του, που είναι και η μόνη πτυχή του που μπορεί να έχει ενδιαφέρον να συντονιστεί και κάποιος άλλος άνθρωπος μαζί του. Είναι άνθρωπος ο Κρέων του Ανούιγ.

n Στο ερώτημα που τίθεται στο έργο «αξίζει τελικά η θυσία της Αντιγόνης;», μπορεί να υπάρξει απάντηση;

Σε αυτό το ερώτημα μπορεί να υπάρχει συνεχώς μια απάντηση, και όχι μία άπαξ. Και η απάντηση δίνεται κάθε φορά στον καθένα. Για την Αντιγόνη και τον Κρέοντα του Ανούιγ, λοιπόν, θα χρησιμοποιήσω τα λόγια του Φερνάντο Πεσόα που αποτυπώνουν αυτό που νιώθω: «Επαναστάτης ή μεταρρυθμιστής, το λάθος είναι το ίδιο. Ανίκανος να κυριαρχήσει ή να μεταρρυθμίσει την ίδια τη στάση του απέναντι στη ζωή, που είναι το παν, είτε το ίδιο του το είναι, που είναι σχεδόν το παν, ο άνθρωπος αναζητεί μια διέξοδο προσπαθώντας να αλλάξει τους άλλους και τον εξωτερικό κόσμο. Κάθε επαναστάτης, κάθε μεταρρυθμιστής είναι ένας δραπέτης… Κάθε άνθρωπος που είναι προικισμένος με μια ευαισθησία κι έναν ορθολογισμό, αισθάνεται πως το κακό και η αδικία στον κόσμο τον αφορούν, και επιδιώκει να τα διορθώσει, αρχίζοντας από τα πιο κοντινά: και το πρώτο είναι ο εαυτός του».

Info

Θέατρο Τέχνης Καρόλου Κουν-Υπόγειο, Πεσμαζόγλου 5{CR}Τηλ. 210.3228706- 210.3222760. {LF}Προπώληση: ταμείο θεάτρου, www.viva.gr