Η πολιτική του κύρους {LF}στη σύνοδο της Πράγας

Μια από τις βασικές εκφάνσεις του ανταγωνισμού για την αναζήτηση ή την επίδειξη ισχύος μεταξύ των κρατών είναι η πολιτική του κύρους. Η επιθυμία για την απόκτηση κύρους ή φήμης στις διακρατικές σχέσεις, ουσιαστικά η διεθνής αναγνώριση της πολιτικοστρατιωτικής ικανότητας ενός κράτους από τους εταίρους του, αποτελεί μία εκ των προσδιοριστικών μεταβλητών της εξωτερικής πολιτικής των κρατών με κύριο εργαλείο τη διπλωματική πράξη. Υπό αυτό το πρίσμα ο τούρκος πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν με την παρουσία του στη σύνοδο της Ευρωπαϊκής Πολιτικής Κοινότητας στην Πράγα, καταδεικνύει αφενός την αναγνώριση από το σύνολο των κρατών-μελών της ΕΕ του ειδικού γεωπολιτικού-γεωοικονομικού βάρους της χώρας του και αφετέρου (μέσω της φήμης ότι η Τουρκία είναι μια χώρα με ιδιάζουσα βαρύτητα για τα γεωστρατηγικά συμφέροντα της Βορειοατλαντικής Συμμαχίας) εισπράττει ή επιζητά να εισπράξει πολλαπλάσια πολιτικά-οικονομικά οφέλη. Η πολιτική του κύρους αποκρυσταλλώνεται στην εικόνα που το σύνολο των κρατών-μελών της διεθνούς κοινότητας διαμορφώνει για την Τουρκία, χωρίς αναγκαία να αντικατοπτρίζει την πραγματικότητα. Αντικειμενικός στόχος του Ερντογάν είναι να εντυπωσιάσει τα ευρωπαϊκά κράτη με την εθνική ισχύ της Τουρκίας, ώστε τα ίδια να την αναγνωρίσουν ως υπολογίσιμη περιφερειακή δύναμη και να πράξουν τα δέοντα. Αλλωστε δεν δύναται να παροραθούν οι προβολές οικονομικοστρατιωτικής και πολιτικοδιπλωματικής ισχύος της Τουρκίας από «την Κύπρο έως τη Λιβύη, από τα νησιά του Αιγαίου έως τη Συρία, από το Ιράκ έως τον Λίβανο, από τη Βοσνία και Ερζεγοβίνη έως τις μακρινές ακτές της Ερυθράς Θάλασσας» και την Ουκρανία.

Υπό αυτό το πρίσμα ο τούρκος πρόεδρος χρησιμοποιώντας τους κανόνες της διπλωματικής εθιμοτυπίας (δηλαδή τους κανόνες δεοντολογίας στις επίσημες συνόδους κορυφής αρχηγών κρατών και κυβερνήσεων στα πλαίσια διεθνών θεσμών-οργανισμών) επιχείρησε να αναβαθμίσει τη θέση και τον ρόλο της Τουρκίας, όχι μόνο μέσω των υπερβολικών του αιτημάτων «ως προς το μέγεθος της αντιπροσωπείας που τον συνόδευε και στους κλειστούς χώρους της Συνόδου» και των ιδιαίτερων συνομιλιών του με αρκετούς ευρωπαίους ηγέτες. Αλλά κυρίως απομειώνοντας τη θέση και τον ρόλο της Ελλάδας ως προς την ιεράρχηση ισχύος και συμφερόντων έναντι της Τουρκίας. Χαρακτηριστική είναι η απαξιωτική του αναφορά προς τον έλληνα Πρωθυπουργό, Κυριάκο Μητσοτάκη, τον οποίο όχι μόνο δεν κατονόμασε στην αναφορά του, αλλά τουναντίον επισήμανε ότι η αναβαθμισμένη διεθνής εικόνα της Ελλάδας δεν αντικατοπτρίζει την πραγματικότητα.

«Στο δείπνο είχα την ομιλία μου, την ολοκλήρωσα. Ο κύριος (σ.σ. ο Κυριάκος Μητσοτάκης) φαίνεται πως ενοχλήθηκε πολύ από την ομιλία μου κι επειδή ενοχλήθηκε και παρ’ όλο που δεν αρμόζει στο πνεύμα του δείπνου, πήρε τον λόγο. Δεν ξέρω από ποιον πήρε την άδεια, ίσως από τον πρόεδρο. Κι εκεί μας απάντησε. Θεώρησε πως εμείς μιλήσαμε βαριά. Αλλά δεν είναι έτσι. Οι ίδιοι δεν είναι εκεί που πρέπει». Δεν είναι άλλωστε τυχαία η αναφορά του στον ρόλο των ενδιάμεσων δυνάμεων που συνεπικουρούν Ελλάδα και Κύπρο σε μια προσπάθεια να καταδείξει τη σχετική πολιτικοδιπλωματική αδυναμία Αθήνας – Λευκωσίας να συνδιαλλαγούν με ίσους όρους. «Βάζουν πολλές χώρες ως ενδιάμεσους. Σήμερα πολλές χώρες περίμεναν να κάνουμε κάποιο βήμα».

Καταλήγοντας, ο τούρκος πρόεδρος αποκρυστάλλωσε τους διαρκείς πολιτικούς στόχους της Αγκυρας τόσο ως προς τα Ελληνοτουρκικά-Κυπριακό όσο και ως προς τις εξωτερικές της σχέσεις με την ΕΕ. Αναλυτικότερα προδήλωσε ως πολιτική αναγκαιότητα τον διμερή διάλογο για την επίλυση των διμερών-διεθνών θεσμικών διαφορών Ελλάδας – Τουρκίας, θεώρησε ως επιβεβλημένη την αποδοχή των τετελεσμένων της παράνομης εισβολής και κατοχής του βορείου τμήματος της Κυπριακής Δημοκρατίας για την επίτευξη μιας μόνιμης λύσης και εξέφρασε τον ευσεβή του πόθο για την προώθηση της ενταξιακής διαδικασίας της χώρας του.

Ο Διονύσης Τσιριγώτης είναι επίκουρος καθηγητής Σύγχρονης Ελληνικής Ιστορίας, Διεθνών Σχέσεων και Διπλωματίας στο Πανεπιστήμιο Πειραιώς, Τμήμα Διεθνών και Ευρωπαϊκών Σπουδών.