Μια σκηνική συνάντηση

Γραμμένα με διαφορά 35 χρόνων, τα μονόπρακτα «Αυτός και το παντελόνι του» (1957) και «Επικήδειος» (1992) του Ιάκωβου Καμπανέλλη αποτελούν, συχνά-πυκνά, μέρος θεατρικής παράστασης είτε με έργα του συγγραφέα είτε με μονολόγους και άλλων δημιουργών. Και είναι δείγματα γραφής του πατριάρχη του νεοελληνικού θεάτρου, του οποίου τιμώνται φέτος, επισήμως, τα 100 χρόνια από τη γέννησή του (Νάξος, 1921 – Αθήνα, 2011). Τα δύο μαζί συνθέτουν τώρα το «Αυτός, ο άλλος και το παντελόνι του», με τον Χρήστο Χατζηπαναγιώτη, σε σκηνοθεσία του Μάνου Καρατζογιάννη.

Πρόκειται για ένα δίπολο όπου το μεταγενέστερο έργο προηγείται του προγενέστερου, τόσο, φαντάζομαι, για λόγους πρακτικούς (ο «Επικήδειος» έχει σαφώς μεγαλύτερη έκταση) όσο και δραματουργικούς («Αυτός και το παντελόνι του» καταλήγει σε ένα έντονο δραματικό φινάλε που ωθεί τον ηθοποιό σε μια κατάθεση ψυχής).

Ας τα πάρουμε όμως απ’ την αρχή: «Αυτός και το παντελόνι του» αποτελεί ένα από τα πρώτα κείμενα του Καμπανέλλη, το οποίο και παίχτηκε την ίδια χρονιά που γράφτηκε (1957) από το Θέατρο Τέχνης-Κάρολος Κουν. Ηταν ο τέταρτος μονόλογος στο πολύπτυχο που σκηνοθέτησε και έπαιξε ο Βασίλης Διαμαντόπουλος, καταθέτοντας ένα ρεσιτάλ ερμηνείας («Ο άνθρωπος με το λουλούδι» του Λουίτζι Πιραντέλο, «Η κρυφή ζωή του Ουόλτερ Μίτι» του Τζέιμς Θέρμπερ, «Οι βλαβερές συνέπειες του καπνού» του Αντον Τσέχοφ»), με σκηνικά και κοστούμια του Γιάννη Τσαρούχη.

Τέσσερις δεκαετίες αργότερα και ενώ είχαν περάσει πέντε χρόνια από τη συγγραφή του ανέβηκε για πρώτη φορά «Ο Επικήδειος»: Το 1997 στη Στοά από τον Θανάση Παπαγεωργίου, στην παράσταση «Τρεις σε μοναξιά» που σκηνοθέτησε ο ίδιος (μαζί με τους μονολόγους «Αυτός και το παντελόνι του» και «Ο πανηγυρικός»).

Αν και τα δύο έργα διαφέρουν θεματικά, δεν είναι λίγα τα κοινά τους στοιχεία, στοιχεία που επιτρέπουν τη σκηνική τους συνύπαρξη. Ο μοναχικός ήρωας, εκείνος που αναζητά τρόπους να σπάσει τη μοναξιά του, βρίσκεται στην αφετηρία. Και έχει ξεχωριστό ενδιαφέρον να παρατηρήσει κανείς αλλαγές και σταθερές στη γραφή του Καμπανέλλη.

Ενας δημόσιος υπάλληλος είναι «Αυτός» και το σκισμένο παντελόνι του στέκεται η αφορμή για μια προσωπική εξομολόγηση και παράλληλα μια επίκληση, μια δραματική επίκληση στη μάνα (του). Είναι γεμάτος ευαισθησίες, συναισθήματα και μεταπτώσεις. Και παρά την περιορισμένη του έκταση αυτό το μονόπρακτο εμπεριέχει τα δείγματα της θεατρικής εξέλιξης του συγγραφέα. Η αναζήτηση της επικοινωνίας, μέσα από ένα παράθυρο ανοιχτό, οι φωνές από την αυλή ή η γάτα που δεν έρχεται, συνθέτουν ένα ολοκληρωμένο πρόσωπο.

«Επικήδειος»

Στον «Επικήδειο» τώρα, όλα μοιάζουν διαφορετικά. Ωστόσο το κοινό στοιχείο της μοναξιάς, ο μοναχικός ήρωας που αναζητά (και πάλι) επικοινωνία, είναι εκεί, πάνω στη σκηνή. Αυτή τη φορά είναι συγγραφέας που επιστρέφει από την κηδεία ενός άλλου συγγραφέα και συνομιλεί στο τηλέφωνο με έναν τρίτο συγγραφέα, θέλοντας να του περιγράψει όλα όσα συνέβησαν στο νεκροταφείο. Εργο δωματίου, ο μονόλογος αυτός αποτελεί το ένα μέρος μιας τηλεφωνικής συνομιλίας.

Γεμάτος αυτοσαρκασμό και χιούμορ, ο Καμπανέλλης διαχειρίζεται θέματα γνώριμα στον ίδιο και τη φύση της δουλειάς του. Η αγωνία της αναγνώρισης, ο φόβος της αφάνειας, ο ανταγωνισμός, η φιλοδοξία και μαζί η ματαιοδοξία έρχονται να συναντηθούν με το εγώ του δημιουργού.

Ο Μάνος Καρατζογιάννης συνέθεσε μια παράσταση που αφήνει να διαφανεί όλο το εύρος της δύναμης που διαθέτουν τα κείμενα του Καμπανέλλη. Μέσα σε ένα σκηνικό με λίγα στοιχεία, περνά, χωρίς δυσκολία, από το δωμάτιο του συγγραφέα στο δωμάτιο με παράθυρο του δημοσίου υπαλλήλου.

Ο Χρήστος Χατζηπαναγιώτης, με την υποκριτική ευαισθησία που τον χαρακτηρίζει αλλά και την κωμικο-αυτοσαρκαστική εκδοχή του ταλέντου του, συναντιέται με τους δύο ήρωες. Και καταθέτει το μέσα και το έξω τους, λιτά και αφοπλιστικά.