Στη Βραζιλία, όλη τη μέρα παραλία

Είναι η μεγαλύτερη πολιτεία της Βραζιλίας, έχει έκταση δωδεκαπλάσια της Ελλάδας, αλλά πληθυσμό μικρότερο από εκείνο της Αθήνας. Οι περισσότεροί της κάτοικοι ζουν σε αστικά κέντρα, οι μισές και πλέον πόλεις της όμως δεν είναι προσβάσιμες οδικώς και χιλιάδες κάτοικοί της ζουν σε μικρά χωριά που απέχουν μέρες ολόκληρες από την κοντινότερη πόλη με σκάφος. Μέσω του ποταμού, φυσικά, του Αμαζονίου, από αυτόν έχει πάρει το όνομά της η πολιτεία Αμαζόνας.

Η διοργάνωση εκλογών σε μία τέτοια περιοχή είναι ούτως ή άλλως δύσκολη, και γίνεται ακόμα δυσκολότερη στην απομονωμένη Κοιλάδα Τζαβάρι, μία από τις μεγαλύτερες ζώνες αυτοχθόνων της Βραζιλίας, σπίτι χιλιάδων ιθαγενών και τουλάχιστον 10 απομονωμένων φυλών. Μέχρι το 2012, το μοναδικό εκλογικό κέντρο της Κοιλάδας Τζαβάρι βρίσκονταν στην κοινότητα Αταλάια ντο Νόρτε. Τη χρονιά εκείνη, ένας υποψήφιος δήμαρχος είχε μοιράσει βενζίνη σε περίπου 1.200 ιθαγενείς της Κοιλάδας Τζαβάρι ώστε να κάνουν το πολυήμερο ταξίδι, κατεβαίνοντας τον ποταμό, και να πάνε να (τον) ψηφίσουν. Ο εν λόγω όμως δεν έδωσε στους αυτόχθονες αρκετή βενζίνη και για την επιστροφή τους, παγιδεύτηκαν λοιπόν στις όχθες του ποταμού για εβδομάδες σε άθλιες συνθήκες, και αυτό είχε ως αποτέλεσμα να ξεσπάσει μία επιδημία ιού Ρότα: πέντε μωρά πέθαναν, περισσότεροι από 100 άνθρωποι χρειάστηκαν νοσηλεία.

Ο Μπρούνο Περέιρα ήταν τότε μόλις 31 χρόνων, επικεφαλής του τοπικού γραφείου του Funai, του «Εθνικού Ιδρύματος Ινδιάνου» -πρόκειται για την κυβερνητική υπηρεσία που είναι επιφορτισμένη με την προστασία των αυτόχθονων της Βραζιλίας. Προμήθευσε τους εγκλωβισμένους με τρόφιμα και νερό, συντόνισε την επιβολή μιας καραντίνας, ώστε να μη φτάσει ο ιός στα χωριά των ιθαγενών, και όταν πέρασε η κρίση, ανέπτυξε, από κοινού με ντόπιους ηγέτες των αυτοχθόνων, ένα σχέδιο για τη μεταφορά μηχανημάτων ηλεκτρονικής ψηφοφορίας – έτσι ψηφίζουν οι Βραζιλιάνοι από το 1996 – ακόμα και στα πιο απομακρυσμένα χωριά. Κι έτσι, από το 2014 και εξής, τα χωριά της Κοιλάδας Τζαβάρι άρχισαν να έχουν τα δικά τους εκλογικά κέντρα.

Για να φτάσει ένα μηχάνημα ηλεκτρονικής ψηφοφορίας στο Βίντα Νόγια, το πλέον απομακρυσμένο των χωριών αυτών, οι εκλογικοί αξιωματούχοι συνήθως ταξιδεύουν με ένα μικρό αεροπλάνο από το Μανάους, την πρωτεύουσα της Αμαζόνας, μέχρι το Κρουζέιρο ντο Σουλ, μία πόλη στη γειτονική πολιτεία Ακρε, και από εκεί συνεχίζουν με ελικόπτερο. Κάνουν δηλαδή, πηγαινέλα, ένα ταξίδι 1.600 χιλιομέτρων, προκειμένου να επανδρώσουν ένα εκλογικό τμήμα για 327 ψηφοφόρους, σε μία χώρα με 150 εκατομμύρια ψηφοφόρους. Στις δημοκρατίες, όμως, κάθε ψήφος μετράει. Συνολικά επτά διαφορετικά εκλογικά κέντρα στήθηκαν φέτος στην Κοιλάδα Τζαφάρι, για 1.655 αυτόχθονες ψηφοφόρους. Τον περασμένο Αύγουστο, μάλιστα, η έδρα της τοπικής εκλογικής αρχής στο Αταλάια ντο Νόρτε πήρε το όνομα του Μπρούνο Περέιρα.

Γιατί αυτός ο ειδικός στους αυτόχθονες Βραζιλιάνος, αφοσιωμένος υπερασπιστής των δικαιωμάτων τους, δεν υπάρχει πια. Ο Ζαΐρ Μπολσονάρο, ο ακροδεξιός πρόεδρος της Βραζιλίας, τον είχε ήδη διώξει από το Funai στα τέλη του 2019, αντικαθιστώντας τον με έναν ευαγγελικό Χριστιανό. Και τελικά, ο Περέιρα δολοφονήθηκε στην Κοιλάδα Τζαβάρι στις 5 Ιουνίου, μαζί με τον βρετανό δημοσιογράφο Ντομ Φίλιπς – ο Φίλιπς έγραφε ένα βιβλίο για τη βιώσιμη ανάπτυξη, ο Περέιρα τον βοηθούσε στην έρευνά του, λένε πως είχαν συλλέξει φωτογραφίες και λοιπές αποδείξεις λαθραλιείας απαγορευμένων ειδών, πως τους σκότωσε η τοπική μαφία της λαθραλιείας, έχουν γίνει κάποιες συλλήψεις αλλά επί Μπολσονάρο οι έρευνες των αρχών δεν κινούνται και με τον πιο γρήγορο ρυθμό. Αλλωστε χάρη σε αυτόν τον ακροδεξιό, που βλέπει τη ζούγκλα ως εμπόδιο για την «ανάπτυξη» και απορρίπτει συλλήβδην τους αυτόχθονες ως «προϊστορικούς ανθρώπους», οι μαφίες ανθούν στο τροπικό δάσος του Αμαζονίου – παράνομη υλοτομία, παράνομη αλιεία, παράνομη εξόρυξη χρυσού και εμπόριο ναρκωτικών έχουν γίνει όλα ένα, οι εισβολές στα εδάφη των αυτοχθόνων έχουν τριπλασιαστεί και οι ακτιβιστές υπέρ των δικαιωμάτων τους δολοφονούνται ο ένας μετά τον άλλο.

Μέσα σε μόλις τέσσερα χρόνια, ο Μπολσονάρο μετέτρεψε σε διεθνή παρία μία χώρα άλλοτε ηγέτη στη μάχη κατά της κλιματικής αλλαγής -επί προεδρίας Λούλα, μεταξύ 2004 και 2012, η παράνομη αποψίλωση είχε περιοριστεί κατά 80%. Αλλά ο Μπολσονάρο διέλυσε όλες τις υπηρεσίες προστασίας του περιβάλλοντος, έκοψε τον προϋπολογισμό τους έως και κατά τρία τέταρτα, και τοποθέτησε παντού δικούς του ανθρώπους, αστυνομικούς και στρατιωτικούς, τόσο πειθήνιους όσο και ανίκανους.

Καθημερινά κόβονται στην Αμαζονία 1,5 εκατομμύριο δέντρα, μέχρι το τέλος του χρόνου 40.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα τροπικού δάσους θα έχουν εξαφανιστεί, αφήνοντας στη θέση τους βοσκοτόπια ή καλλιέργειες σόγιας. Σχεδόν το ένα πέμπτο του δάσους του Αμαζονίου έχει ήδη χαθεί και σύμφωνα με κάποιους ειδικούς, το σημείο της «μη επιστροφής» για αυτόν τον επονομαζόμενο «πνεύμονα του πλανήτη» πλησιάζει. Για να συνοψίσουμε: στις εκλογές της Βραζιλίας διακυβεύεται και η δημοκρατία της και το περιβάλλον της. Και μπορεί, κακώς βέβαια αλλά μπορεί, κάποιος στην Ελλάδα να αδιαφορεί για το πρώτο, για το δεύτερο όμως δεν γίνεται να αδιαφορεί, αφορά άμεσα κι εμάς, και τα παιδιά μας.