Ακτινογραφώντας {LF}την πολύμορφη βία κατά των γυναικών

Ενδοοικογενειακή βία, έμφυλη βία, γυναικοκτονίες. Ψυχροί όροι που σχεδόν καθημερινά προσπερνάμε, διαβάζοντας αστυνομικά δελτία, ή ακούμε αδιάφορα στο ραδιόφωνο, οδηγώντας προς τη δουλειά, το σπίτι. Και αν αποτελεί μια, έστω, μικρή νίκη το ότι έχουν πλέον αποσυρθεί από τον δημόσιο διάλογο αναχρονιστικοί πρόγονοι όροι, όπως «έγκλημα τιμής», «έγκλημα πάθους» και τα αντίστοιχα εξοργιστικά δημοσιογραφικά κλισέ – «τη σκότωσε γιατί την αγαπούσε», «τον τύφλωσε η ζήλια» (σ.σ. κατά κανόνα με την προσωπική αντωνυμία του θύτη σε αρσενικό και του θύματος σε θηλυκό) – απέχουμε ακόμα πολύ από την εξάλειψη του φαινομένου.

Αυτό, τουλάχιστον, μαρτυρούν τα στοιχεία της ΕΛ.ΑΣ. και της γενικής γραμματείας Οικογενειακής Πολιτικής και Ισότητας των Φύλων. Αναλύοντάς τα, διαπιστώνει κανείς ότι όχι μόνο δεν οδεύουμε προς αυτήν την κατεύθυνση, αντιθέτως, τα περιστατικά με θύματα γυναίκες, ακριβώς επειδή είναι γυναίκες, πληθαίνουν.

Αναλύοντας τα αίτια πίσω από την πολύμορφη βία σε βάρος των γυναικών, ο ψυχίατρος-ψυχοθεραπευτής Δημήτρης Παπαδημητριάδης αρχικά ξεκαθαρίζει ότι η κακοποίηση μπορεί να είναι σωματική, λεκτική, συναισθηματική, οικονομική, σεξουαλική. Εχοντας αποσαφηνίσει αυτό, επιχειρεί να σκιαγραφήσει τους παράγοντες που ενδέχεται να οδηγήσουν σε κάποια μορφή έμφυλης βίας, διαχωρίζοντάς τους σε δύο κύριες κατηγορίες: Σε ψυχικούς και κοινωνικούς.

Ψυχικοί παράγοντες. Στους πρώτους ο ειδικός κατατάσσει τους εξής:

• Διέγερση (ευερεθιστότητα), θυμό (π.χ. ευθιξία), απελπισία, μοναξιά (τήξη του ζεύγους και απομόνωση από φίλους ή λοιπό ανθρώπινο δίκτυο εξαιτίας ωραρίου εργασίας, αυξημένων οικονομικών αναγκών),

• ανία,

• αίσθημα απώλειας προσοχής / σεβασμού,

• χαμηλή αυτοεκτίμηση / αίσθημα αναξιότητας,

• παραληρηματικές ιδέες ζήλιας,

• πρόσβαση σε μέσα (π.χ. όπλο στο σπίτι),

• κατάχρηση αλκοόλ ή άλλων ουσιών και

• μιμητισμό (ενδυνάμωση νοσηρών πεποιθήσεων από την προβολή παρόμοιας βίας στα ΜΜΕ είτε στην ενημέρωση είτε στην ψυχαγωγία).

Υπογραμμίζει, εντούτοις, ότι ειδικά στο έδαφος ψυχικής παθολογίας, όπως οι διαταραχές του άγχους και του συναισθήματος, οι διαταραχές της προσωπικότητας (π.χ. αντικοινωνική διαταραχή προσωπικότητας) κ.ο.κ., χωρίς θεραπεία, οι παράγοντες αυτοί «μεγεθύνονται».

Κοινωνικοί παράγοντες. Στους δεύτερους ο Δημήτρης Παπαδημητριάδης αναγνωρίζει, μεταξύ άλλων, τους εξής:

• Δυσανεξία στην ισότητα των φύλων (οι παραδοσιακές πεποιθήσεις της πατριαρχίας / «αρσενικός κώδικας» συγκρούονται με την αυξανόμενη χειραφέτηση των γυναικών, παθολογική ανάγκη ελέγχου),

• παρεμβατικό οικογενειακό περιβάλλον,

• διάχυτη ανησυχία για επιβίωση,

• οικονομική ανασφάλεια και αβεβαιότητα για την απασχόληση / ανεργία,

• νεαρή ηλικία στα ζευγάρια,

• χαμηλό λεκτικό IQ,

• ιστορικό βίας στην εφηβεία ή στη νεαρή ενήλικη ζωή,

• ιστορικό παραμέλησης στην παιδική ηλικία,

• φτωχή ικανότητα διαχείρισης διαπροσωπικών συγκρούσεων και επίλυσης προβλημάτων,

• απομόνωση από άλλους υποστηρικτικούς μηχανισμούς (φίλοι, υπόλοιπη οικογένεια) και

• αυξημένη πίεση από τη σύγκριση με εξιδανικευμένα, ανέφικτα πρότυπα (συνηθέστερα μέσω κοινωνικών δικτύων) και επίταση της συντροφικής ζήλιας.

Αποτελούν οι παραπάνω παράγοντες «εγγύηση» ροπής προς τη βία; Σίγουρα, όχι, ωστόσο, όπως αναφέρει ο ειδικός, αν συντρέχουν ένας ή περισσότεροι εξ αυτών η πυροδότηση βίαιων ξεσπασμάτων εντείνεται.