Ρημαγμένα σπίτια, ρημαγμένες ζωές στο Ιζιούμ

Οι γάτες προσαρμόζονται καλύτερα στις δύσκολες συνθήκες απ’ ό,τι τα σκυλιά. Τέτοιες συνθήκες μπορεί να είναι ο πόλεμος και η κατοχή. Αυτό τουλάχιστον μπορεί να συμπεράνει κάποιος βλέποντας τα αδέσποτα που τριγυρίζουν στο Ιζιούμ, μία από τις πόλεις που ανακατέλαβαν οι Ουκρανοί κατά τη διάρκεια της μεγάλης αντεπίθεσης, η οποία ξεκίνησε στις αρχές Σεπτεμβρίου και συνεχίζεται μέχρι σήμερα. Οι Ουκρανοί απελευθέρωσαν εδάφη τους, κυρίως στην περιφέρεια του Χαρκόβου, η συνολική έκταση των οποίων εκτιμάται στα 5.000 με 7.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα.

«Εκτιμάται», διότι η επίσημη πληροφόρηση παρέχεται με το σταγονόμετρο. Αφενός η ουκρανική αντεπίθεση συνεχίζεται, αφετέρου σε πολλές από τις περιοχές που απελευθέρωσαν οι Ουκρανοί σημειώνονται σποραδικές μάχες με Ρώσους που «ξέμειναν πίσω» ή ομάδες δολιοφθορέων. Η κατάσταση παραμένει ηλεκτρισμένη ωστόσο – περισσότερο ακόμα από το στρατιωτικό σκέλος, εκείνο που απασχολεί τις ουκρανικές Αρχές είναι το να επιστρέψει η ζωή σε αυτές τις περιοχές. Και δεν πρόκειται για εύκολη υπόθεση επειδή οι συγκεκριμένες περιοχές της περιφέρειας του Χαρκόβου βρίσκονταν υπό ρωσική κατοχή για περισσότερους από έξι μήνες.

Φεύγοντας οι Ρώσοι άφησαν πίσω τους κατεστραμμένες υποδομές. Στο Ιζιούμ, μία από τις απελευθερωμένες πόλεις, στις οποίες βρέθηκαν «ΤΑ ΝΕΑ», έχουν υποστεί σημαντικές φθορές τα επτά στα δέκα κτίρια. Κάποια έχουν βομβαρδιστεί από αεροπλάνα και πυροβολικό, ενώ άλλα έχουν καεί. Ορισμένοι τοίχοι κτιρίων έχουν πυροβοληθεί με αυτόματα όπλα με έναν τέτοιο τρόπο που μαρτυρά ότι αυτό δεν έγινε στο πλαίσιο εχθροπραξιών. Κάποιος στόχευε με τα αυτόματα όπλα και πυροβολούσε τις πολυκατοικίες για άγνωστο λόγο. Οπως μαρτυρούν οι κάτοικοι με τους οποίους μιλήσαμε, οι ρώσοι στρατιώτες έβαζαν φωτιές σε κτίρια αποχωρώντας, ενώ τα εμπορικά καταστήματα έχουν λεηλατηθεί. Τα δίκτυα ηλεκτροδότησης, ύδρευσης, φυσικού αερίου και τηλεπικοινωνιών έχουν καταστραφεί.

Κατά την επίσκεψή μας στο Ιζιούμ έβρεχε. Εβρεχε σχεδόν όλη την προηγούμενη εβδομάδα, ενώ η θερμοκρασία άρχισε να πέφτει αισθητά. Σε περίπτωση που οι ουκρανικές Αρχές δεν καταφέρουν να αποκαταστήσουν τη θέρμανση μέσα στις επόμενες εβδομάδες, θα χρειαστεί η μετεγκατάσταση μεγάλου μέρους του πληθυσμού. Αλλά πώς να αποκατασταθεί η θέρμανση σε κτίρια τα οποία έχουν βομβαρδιστεί, μισογκρεμιστεί; Εκεί όπου οι άνθρωποι μένουν στα υπόγεια και μαγειρεύουν σε αυτοσχέδιες σόμπες με ξύλα στις αυλές των πολυκατοικιών τους.

«Ανάβουμε τα ξύλα τρεις φορές την ημέρα. Αν χρειάζεται να κάνουμε μπάνιο, ανάβουμε και άλλη φορά. Αντέξαμε στα υπόγεια έναν χειμώνα, δεν ξέρω αν θα αντέξουμε και άλλον», μας λέει ο Καλίμπ, κάτοικος Ιζιούμ, ο οποίος πέρασε έξι μήνες ρωσικής κατοχής μαζί με τη γυναίκα του και τα δύο ενήλικα παιδιά του. Ο ίδιος μας εξηγεί ότι οι Ρώσοι απαιτούσαν από τον ντόπιο πληθυσμό να δουλεύει προκειμένου να του δίνουν συσσίτια. Αυτή την εργασία την ονόμαζαν «εθελοντισμό». Οι δουλειές που έκαναν, σύμφωνα με τα λεγόμενά τους, ήταν να απομακρύνουν χαλάσματα από τους δρόμους προκειμένου να μπορούν να κινούνται τα οχήματα.

Μαζί με τις εκτελέσεις και βασανισμούς του ντόπιου πληθυσμού, αυτό είναι ίσως το πιο σοκαριστικό στοιχείο που είδαμε στο Ιζιούμ. Οτι πολλοί από τους ανθρώπους που κυκλοφορούν στους δρόμους είναι λιπόβαροι. Τα πρόσωπά τους δείχνουν αποστεωμένα. Μιλώντας στα «ΝΕΑ», οι περισσότεροι έκαναν παράπονα για ελλείψεις φαγητού κατά τη διάρκεια της ρωσικής κατοχής. Η ρωσική κατοχή άφησε σοβαρά ψυχολογικά και κοινωνικά τραύματα στον ντόπιο πληθυσμό. Αρκετοί είναι εκείνοι που αρνούνται να μιλήσουν καθώς φοβούνται ότι οι Ρώσοι θα επιστρέψουν. Εκτός από τους νεκρούς και τους αγνοουμένους, εκτός από τις κατεστραμμένες πόλεις και χωριά, ο πόλεμος και η ρωσική κατοχή διέλυσαν οικογένειες και στιγμάτισαν για πάντα την ψυχολογία αυτών των ανθρώπων.

Την ημέρα που επισκεφθήκαμε το Ιζιούμ άνοιξε το πρώτο παντοπωλείο στην πόλη. Πουλάει σαλάμια, αβγά, ψωμί, λεμονάδες, μπίρες και άλλα τρόφιμα. Οι τιμές κυρίως για τα φρέσκα προϊόντα είναι αυξημένες τουλάχιστον κατά 50% σε σχέση με την πρωτεύουσα του νομού, το Χάρκοβο.

Εξω από το παντοπωλείο, όπου λειτουργεί μια γεννήτρια πετρελαίου για να παρέχει ρεύμα στα ψυγεία και να λειτουργεί μια ισχνή λάμπα, συναντάμε τη Γιούλια μαζί με την κόρη της. Η Γιούλια είναι γύρω στα 35 και η κόρη της μοιάζει για πρώτη, δευτέρα δημοτικού. Φοράει διάφορα κοσμήματα στα χέρια της, αλλά όχι βέρα. Στο ερώτημα «γιατί είναι τόσο ταλαιπωρημένα τα χέρια της» μας λέει ότι όλους τους προηγούμενους μήνες έκοβε μόνη της ξύλα, κουβαλούσε νερά και άναβε φωτιά για το μαγείρεμα. Ενώ τα κοσμήματα στα χέρια της «τα φοράει προκειμένου να μην τα αφήσει στο σπίτι και της τα κλέψουν».

Το πρόσωπο της Γιούλιας είναι αδυνατισμένο, όπως και της Τατιάνας, μιας γυναίκας που συναντήσαμε στην κεντρική πλατεία του Ιζιούμ. «Εχασα τη δουλειά, τα χρήματα, έφυγε και ο άντρας μου. Οταν μας κατέλαβαν, έχασε τη δουλειά του, άρχισε να πίνει και έφυγε. Τουλάχιστον μου έμεινε το διαμέρισμα», μας λέει η Τατιάνα. Τα χέρια της είναι αποστεωμένα, το πρόσωπό της είναι αδύνατο. Κάθεται στην κεντρική πλατεία περιμένοντας μαζί με άλλους την ανθρωπιστική βοήθεια.

Τα σκυλιά της πλατείας είναι επίσης αδυνατισμένα, φαίνονται τα πλευρά τους. Αντίθετα οι γάτες, αν και βρώμικες και ταλαιπωρημένες, δεν δείχνουν να έχουν χάσει πολύ βάρος. Ή που ξέρουν να επιβιώνουν σε δύσκολες συνθήκες ή που αναγκάστηκαν να εξαργυρώσουν μερικές από τις φημολογούμενες επτά ζωές τους. Στο Ιζιούμ και στις άλλες περιοχές ο πόλεμος θα τελειώσει, αλλά οι συνέπειές του θα μείνουν στιγματίζοντας μια ολόκληρη γενιά.