«Η γενιά μου δεν έχει προλάβει να σηκώσει κεφάλι»

Κάθε καλοκαίρι η ίδια ιστορία. Ενα κορίτσι ψηλόλιγνο, με μαύρα μακριά μαλλιά, φορά ένα λευκό παντελόνι και ένα γαλάζιο αμάνικο για να συναντήσει σε ένα καρτοτηλέφωνο στο κέντρο της πόλης έναν τύπο μυστηριώδη, που δηλώνει συλλέκτης στιγμών – ο οποίος για να την εντυπωσιάσει επιστρατεύει όλα τα στοιχεία της φύσης, κυρίως πουλιά και ψάρια -, και να καταλήξουν σε μια μεταμεσονύχτια περιπλάνηση στην άδεια αυγουστιάτικη Αθήνα καπνίζοντας αμέτρητα φτηνά τσιγάρα. «Αυτή η ταινία είναι από τις πολύ αγαπημένες μου δουλειές. Τη βάζω μέσα στην πρώτη τριάδα αγάπης που έχω για δουλειές. Το περίεργο ήταν ότι όταν παίχτηκε δεν έγινε τίποτα. Και, σταδιακά, μέσα στα χρόνια, έγινε αυτό, που κάθε καλοκαίρι παίζεται κάπου και κάπως όλοι, ειδικά οι νέοι, μιλούν για αυτήν. Είχα πάει να τη δω μια φορά που μου είπε ο Ρένος, καθόμουν μπροστά, πίσω το θέατρο γεμάτο και θυμάμαι το κοινό να λέει τις ατάκες πριν ακουστούν στην ταινία. Για εμάς ήταν μια άλλη εποχή. Και για την Αθήνα. Πέρα από το ότι έχουμε μεγαλώσει όλοι πολύ από τότε» αναφέρει η Αννα-Μαρία Παπαχαραλάμπους, καθισμένη απέναντί μου στην ήσυχη σάλα του «Φίλιον».

Τη ρωτώ αν βλέπει κάτι που έχει μείνει ίδιο σε αυτό το κορίτσι. «Τίποτα δεν μπορεί να είναι ολόιδιο μετά από 20 χρόνια. Βλέπεις τη βάση. Από εκεί και πέρα, πολλά πράγματα εξελίχθηκαν. Δεν μπορείς να είσαι ίδιος στα 20-κάτι με τα 50-μείον. Δεν γίνεται. Και δεν πρέπει να γίνεται» εξηγεί προσθέτοντας κάτι που είχα σκοπό να φέρω στην κουβέντα πολύ αργότερα: «Δεν θα γυρνούσα πίσω σε καμία άλλη ηλικιακή κατάσταση πέρα από τη σημερινή. Δεν θα ήθελα να είμαι πιο νέα ούτε αναπολώ εκείνα τα χρόνια καθόλου. Θεωρώ ότι τώρα είμαι πολύ καλύτερα. Η κοινωνία μας έχει έναν φασισμό με το γήρας λες και είναι κάτι κακό. Κάθε ηλικιακή φάση έχει και τα δικά της. Δεν έγινε και τίποτα που μεγαλώνουμε, που έχουμε ρυτίδες και άσπρα μαλλιά, δεν είναι κακό. Απλώς η κοινωνία απαιτεί να είσαι πάντα φρέσκος και αναλώσιμος».

Θυμός. Η φωτογραφία της στιγμής μιας κοινωνίας που αποπνέει, σχεδόν καθημερινά, μεγάλο θυμό είναι το επόμενο που της ζητώ να σχολιάσει. «Ο θυμός υπάρχει αλλά πιστεύω ότι είναι και λίγος. Θεωρώ ότι είμαστε ακόμα πολύ συγκρατημένοι σε σχέση με τον θυμό μας, τα πράγματα είναι πολύ άγρια. Και δεν τα κάνει ο θυμός άγρια, τα κάνουν οι καταστάσεις. Η κατάσταση πάει από το κακό στο χειρότερο. Η δική σου γενιά, η δική μου, δεν έχουμε προλάβει να σηκώσουμε κεφάλι. Εγώ με το που έκανα παιδιά, κρίση. Μετά κορωνοϊός. Τώρα είναι ο πόλεμος. Είναι πολλά τα χρόνια που είμαστε κάτω από μια κατάσταση. Γι’ αυτό λέω ότι ο θυμός είναι λίγος. Με ενοχλεί ότι δεν συμβαίνει κάτι, κάπως να σηκωθούμε να πούμε “παιδιά, τι γίνεται εδώ, πόσο θα πάει αυτό;”» λέει, εκφράζοντας και τη μεγάλη της ανησυχία που δεν αφορά την ίδια αλλά τις γενιές που θα πάρουν τη σκυτάλη: «Ολα σε ανησυχούν πια. Τα πάντα είναι μια εκκρεμότητα. Η ενεργειακή κρίση ήταν κάτι που το είχαν προβλέψει τουλάχιστον 30 χρόνια αλλά κανείς δεν ήθελε να κάνει τίποτα από όσους μπορούσαν. Γιατί είναι λίγο αστείο ότι, για παράδειγμα, δεν έχουμε πλέον πλαστικά καλαμάκια αλλά Κίνα, Ρωσία, Αμερική δεν κάνουν τίποτα επ’ αυτού και θα σώσω εγώ τον κόσμο με το καλαμάκι. Από την άλλη, πρέπει να ζήσουμε. Εν μέσω κορωνοϊού, εν μέσω πολέμου… Τώρα είναι η ζωή μας. Επειδή έχω δύο παιδιά, με ανησυχεί το μέλλον. Και περισσότερο με ανησυχεί σε τι πλανήτη θα ζήσουν. Οχι τόσο αν θα έχουν λεφτά. Θεωρώ ότι θα διακυβεύεται η τροφή και το νερό, θα υπάρχει τεράστιο πρόβλημα».

Η οικογένεια. Στη συνέχεια της κουβέντας και ενώ οι σερβιτόροι πηγαινοέρχονται αδιάκοπα γεμίζοντας κάθε τόσο τα ποτήρια μας με δροσερό νερό, ζητώ από το κορίτσι που έχω απέναντί μου, που είναι πλέον μαμά δύο αγοριών στην εφηβεία, να αξιολογήσει, με φόντο τα εκατοντάδες περιστατικά έμφυλης βίας, κατά πόσο έχουν ευθύνη οι γυναίκες στο μεγάλωμα των αγοριών που ως ενήλικοι ασκούν βία, λεκτική και σωματική. «Εννοείται έχουμε. Φταίνε οι οικογένειες, ας ξεκινήσουμε από εκεί. Είναι μια αλυσίδα που μας οδήγησε εδώ. Φταίει το πώς μεγάλωσε η γυναίκα που μεγάλωσε τον άνδρα. Από την άλλη, αν είχα κορίτσι, έχω την αίσθηση ότι θα ήταν πιο δύσκολο, από την άποψη ότι πρέπει να του εξηγήσεις να καταλάβει το πώς μας περνά η κοινωνία ότι “είσαι σημαντική μόνο σε σχέση με κάποιον”. Δεν πάει έτσι. Γιατί μας έχουν μάθει “να είσαι ωραία, να είσαι νέα, να είσαι σέξι, να είσαι καλή μάνα, να είσαι καλή νοικοκυρά”. Δεν έχω ακούσει για κάποιον άνδρα να λένε “να είναι νέος, να είναι σέξι, να είναι καλός νοικοκύρης”. Στον άνδρα μόνο σε σχέση με τα λεφτά υπάρχουν στερεότυπα. Αρα, εμείς πρέπει να σταματήσουμε να κουβαλάμε αυτά τα στερεότυπα. Γιατί υπάρχουν» διαπιστώνει, αναγνωρίζοντας ότι η θέση της γυναίκας τα τελευταία χρόνια έχει αλλάξει προς το καλύτερο. «Εχουμε αρχίσει να ξυπνάμε. Κάτι κινείται στην κοινωνία. Και θεωρώ ότι κάποια στιγμή θα μπορέσουμε να είμαστε όντως ίσες με τους άνδρες».

Η πολιτική. Η πολιτική είναι ένα πεδίο το οποίο, όπως αναφέρει, οφείλει κανείς να παρακολουθεί. Αραγε τι πιστεύει η Αννα-Μαρία Παπαχαραλάμπους, έχει ωριμάσει η στιγμή για μια γυναίκα πρωθυπουργό στην Ελλάδα; «Μακάρι να δούμε. Εμένα περισσότερο, να σου πω την αλήθεια, δεν με ενδιαφέρει αν θα είναι γυναίκα ή άνδρας. Με ενδιαφέρει να είναι ένας άνθρωπος αξιόλογος που έχει λόγο να βρίσκεται στην αρχηγία του κράτους. Αυτή τη στιγμή έχουμε στην Προεδρία της Δημοκρατίας μια γυναίκα, είναι σημαντικό» σημειώνει.

Τη ρωτώ αν τη βρίσκει σύμφωνη η συζήτηση που άνοιξε, με αφορμή τις σκοταδιστικές δηλώσεις του μητροπολίτη Δωδώνης για τις αμβλώσεις, περί χωρισμού Εκκλησίας – κράτους.

«Εννοείται» απαντά πριν ολοκληρώσω τη φράση μου. «Είναι πολύ συγκεκριμένη η θέση μου, θα έπρεπε να υπάρχει διαχωρισμός άμεσα κιόλας. Ο καθένας να έχει τη θέση του. Αυτές οι απόψεις της Εκκλησίας δεν αφορούν κανέναν. Σίγουρα υπάρχουν ιερείς σοβαροί αλλά για μένα το άμεσο, το ζητούμενο, είναι να διαχωριστεί η Εκκλησία από το κράτος. Θα έπρεπε να έχει γίνει εδώ και πολύ καιρό. Αλλά δεν νομίζω ότι θα γίνει και ποτέ» λέει, συμπληρώνοντας όσον αφορά τις αμβλώσεις: «Το ότι ανοίγει η συζήτηση για ένα θέμα λυμένο είναι σοβαρό καμπανάκι».

#MeToo. Εχοντας η ίδια πρωτοστατήσει με θάρρος και τόλμη στην υπόθεση που πλέον αφορά τη Δικαιοσύνη και ονομάζεται «θεατρικό ΜeΤoo», δεν μπορώ παρά να τη ρωτήσω τι γεύση τής έχει αφήσει η εξέλιξη των πραγμάτων. «Δεν μπορεί να μου έχει αφήσει γεύση γιατί ακόμα είναι σε διαδικασία. Αρα δεν έχουν κάτσει τα συναισθήματα, είναι ακόμη στον αέρα τα πάντα. Βλέποντας και κάνοντας», απαντά και της ζητώ μια συμβουλή προς ένα παιδί που βιώνει κάτι κακό και φοβάται να αντιδράσει. «Μία είναι η λύση. Να μιλήσεις. Αυτός είναι ο απόλυτος κανόνας. Αν μιλήσεις, όλα μετά θα βρουν την άκρη τους. Είναι δύσκολο αλλά από το να μη μιλήσεις και να υποφέρεις είναι χίλιες φορές καλύτερο».

Οδηγώντας την πίσω στον χρόνο, τότε που ήταν εκείνη ανήλικη, μαθαίνω ότι ένα πράγμα τής έδινε χαρά, οι βόλτες. «Θυμάμαι στο Χαλάνδρι ατέλειωτες βόλτες. Τότε που βγαίναμε και λέγαμε ψέματα ότι θα είμαστε αλλού και ήμασταν αλλού. Μια φορά η μαμά μου μαζί με μία φίλη μάς είχε πάει σινεμά. Μπήκαμε στο σινεμά και μόλις έφυγε, βγήκαμε από το σινεμά και κάναμε βόλτες. Μετά ξαναμπήκαμε στο σινεμά για να μας δει να βγαίνουμε, που το κατάλαβε βέβαια η γυναίκα» διηγείται ενώ γελάμε με την αθώα εφηβική ιστορία απάτης που λίγο-πολύ σε όλους ξυπνά αναμνήσεις.

Από τις ταινίες που έχει παρακολουθήσει, βραβείο επανάληψης κερδίζει το «Underground» του Κουστουρίτσα, καθώς είναι το φιλμ που έχει δει τις περισσότερες φορές, ενώ αποκαλύπτει ότι θαυμάζει και νέους σκηνοθέτες. «Η τελευταία ταινία που με ενθουσίασε είναι το “Digger” του Τζώρτζη Γρηγοράκη» αναφέρει. Η σκηνοθεσία είναι μια νέα αγάπη που ήρθε και τη βρήκε πέρσι, εις τριπλούν – «Good People», «Tape», «Backpack» – και ήταν έρωτας με την πρώτη ματιά. «Χρόνια το σκεφτόμουν, το δοκίμασα και μου άρεσε πολύ. Είδα και την άλλη πλευρά της δουλειάς, κούμπωσε και με την ιδιοσυγκρασία μου – είμαι λίγο συγκεντρωτική -, οπότε θα ήθελα να το ξανακάνω» παραδέχεται.

Το θέατρο. Με την ώρα να μετρά αντίστροφα για μια πρόβα που την περιμένει στο θέατρο, λίγο πριν πούμε αντίο, μαθαίνω ότι η Αννα-Μαρία Παπαχαραλάμπους ακούει σχεδόν όλο το 24ωρο μουσική, από Χατζιδάκι μέχρι πανκ, ότι στις τέχνες είναι λάτρης του ρεαλισμού, ότι δεν έχει κάποιο απωθημένο να παίξει, π.χ. τη Λαίδη Μάκβεθ, και ότι τα παιδιά της δεν έχουν ιδέα για την «Ερατώ» και τους «Ψίθυρους καρδιάς» που τη σεζόν ’97-’98 είχαν καθηλώσει το τηλεοπτικό κοινό – μια δουλειά που θα ήθελε να είχε την ωριμότητα να απολαύσει περισσότερο τότε που συνέβαινε και όλη η Ελλάδα μιλούσε για εκείνη. Σήμερα, για τι καρδιοχτυπά περισσότερο, θέατρο, τηλεόραση ή κινηματογράφο; «Ανάλογα με τις συνθήκες και τα τρία μού αρέσουν» απαντά. «Θα ξεχώριζα τον κινηματογράφο επειδή έχω κάνει λιγότερο και θα ήθελα πολύ να κάνω. Ο κινηματογράφος είναι μια πιο ερωτική σχέση».

Τώρα, για τους αιώνια ερωτευμένους με την καλλιτεχνική περίπτωση της Αννας-Μαρίας Παπαχαραλάμπους, τα νέα είναι καλά, αφού από αρχές Οκτωβρίου θα μπορούν να την απολαύσουν στο Θέατρο Κάτια Δανδουλάκη όπου ανεβαίνει η παράσταση του Ρομπέρ Τομά «Διάλεξε τον θάνατό σου αγάπη μου», σε σκηνοθεσία Ρέππα – Παπαθανασίου. «Είναι αστυνομικό το έργο, γι’ αυτό δεν μπορώ να πω πολλά. Αυτό που με γοήτευσε διαβάζοντάς το είναι ότι οι ανατροπές που έρχονται δεν είναι αναμενόμενες. Είναι όντως ανατροπές. Είναι από αυτά τα αστυνομικά που μέχρι το τέλος λες “όχι, ρε παιδιά, δεν μπορεί”. Εχει και χιούμορ, είναι απολαυστικό έργο» εξηγεί. Κάτι, δηλαδή, σαν αυτό που συμβαίνει σε όσους παρακολουθούν όλα αυτά τα χρόνια, από τη δεκαετία του ’90 που μπήκε στις ζωές μας, αυτό το ψηλόλιγνο κορίτσι, με τις ευχάριστες ανατροπές να διαδέχονται η μία την άλλη όσο εκείνη ξεδιπλώνει το ταλέντο της στην υποκριτική και την προσωπικότητά της, ως ένας άνθρωπος άξιος να σταθεί πρότυπο για μικρούς και μεγάλους.