Τα «Μαθήματα» του Ιαν ΜακΓιούαν και της Ευρώπης

Οκτώβριος 1962, στο αποκορύφωμα της Κρίσης των Πυραύλων στην Κούβα. Ενας άγγλος μαθητής φτάνει απροειδοποίητα στο σπίτι της δασκάλας του πιάνου. Στέκεται στο κατώφλι με την ερωτική προσμονή να τον κατακλύζει. Ο Ρόλαντ Μπάινς είναι μόλις 14 ετών και η δασκάλα του, η δεσποινίς Κορνέλ, 25 ετών. Εκείνος φοβάται ότι ο κόσμος θα τελειώσει και θα πεθάνει παρθένος. Εκείνη δεν τον απομακρύνει. Αυτό που θα συμβεί ανάμεσά τους σε αυτό το ήσυχο εξοχικό σπίτι θα σημαδέψει τη ζωή του. Και θα ζωντανέψει στις σελίδες του «Lessons», του νέου βιβλίου του Ιαν ΜακΓιούαν. Ο βραβευμένος με Μπούκερ βρετανός συγγραφέας κυκλοφόρησε αυτές τις ημέρες το 17ο μυθιστόρημά του κρύβοντας μέσα στις 500 σελίδες του όλες τις κοινωνικοπολιτικές εξελίξεις των τελευταίων δεκαετιών.

«Το χρονικό της εποχής μας», όπως το χαρακτηρίζει ο «Guardian», είναι «παλιομοδίτικο, επιθετικό και επιεικώς μακρύ». Παράλληλα, ωστόσο, είναι «βαθιά γενναιόδωρο. Είναι συμπονετικό και ευγενικό και τόσο απαλλαγμένο από κυνισμό που μοιάζει σχεδόν ριζοσπαστικό». Ο ήρωάς του, κρύβοντας μέσα του τις φαντασιώσεις που γέννησε η συνεύρεσή του με τη γυναίκα, πορεύεται προσπαθώντας να στήσει τη ζωή του. Παρασύρεται στον γάμο και στην πατρότητα, αλλάζει δουλειές και βιώνει την επανένωση της Γερμανίας, την Γκλάσνοστ και την Περεστρόικα, την εποχή της Θάτσερ και την κρίση του AIDS. Γίνεται μάρτυρας της εισβολής στο Ιράκ, του Brexit και της πανδημίας.

Μάθημα σπατάλης. Οπως τονίζει ο Μπιτζέι Σίλκοξ στη βρετανική εφημερίδα, «Το “Lessons” είναι ένα πορτρέτο της κοινωνικοπολιτικής εντροπίας, ένα μάθημα σπατάλης. Τα στοιχεία του ΜακΓιούαν στοχεύουν σε εκείνα τα μεταπολεμικά παιδιά που κλείστηκαν στην αγκαλιά της ιστορίας, φωλιάζοντας σε λίγο χρόνο, τρώγοντας όλη την κρέμα». Το παραδέχτηκε και ο συγγραφέας σε συνέντευξη που έδωσε στο ίδιο έντυπο, τονίζοντας πως στόχος του νέου  βιβλίου του είναι να δείξει τους τρόπους με τους οποίους «τα παγκόσμια γεγονότα διεισδύουν στις ατομικές ζωές». Αλλά και πώς οι ενέργειες αυτών των «πολύ ανθρώπινων θεών», των πολιτικών μας ηγετών, μπορούν να προκαλέσουν όλεθρο σε απλούς θνητούς: «ένα κομμάτι σκόνης από τα παπούτσια τους πέφτει στα μάτια σας» δηλώνει ο ΜακΓιούαν.

Αν και συχνά ο συγγραφέας ζήλευε τους μεγάλους συναδέλφους του που έβαζαν στην αφήγησή τους βιογραφικά τους στοιχεία, αυτή η ιστορία είναι μεν βγαλμένη από τη ζωή του, χωρίς όμως να σημαίνει ότι το σημείο της κακοποίησης είναι δικό του. «Ηθελα να το γράψω από τη σκοπιά του θύματος, για να δείξω τις συνέπειες για το υπόλοιπο της ζωής. Και δεν ήθελα να οικειοποιηθώ τις εμπειρίες μιας γυναίκας» παραδέχεται ο ίδιος.