Μανιφέστο για μια ενισχυμένη, κυρίαρχη Ευρώπη

Η «αλλαγή εποχής», που σηματοδοτεί ο πόλεμος της Ρωσίας στην Ουκρανία, βάζει την ΕΕ μπροστά σε μία μεγάλη πρόκληση: να αναπτύξει και να ενισχύσει την κυριαρχία της, πολιτικά, αμυντικά, οικονομικά. Αυτός είναι και ο πυρήνας της πρότασης που κάνει ο σοσιαλδημοκράτης καγκελάριος της Γερμανίας, Ολαφ Σολτς, για την προοπτική της ΕΕ στη νέα εποχή ενός πολέμου στο κέντρο της Ευρώπης και παγκόσμιου συστημικού ανταγωνισμού.

Με καθυστέρηση μιας πενταετίας, είναι η απάντηση ενός καγκελάριου της Γερμανίας στον πρόεδρο της Γαλλίας Εμανουέλ Μακρόν, ο  οποίος με την ιστορική ομιλία του τον Σεπτέμβριο του 2017 το πανεπιστήμιο της Σορβόννης είχε περιγράψει το όραμά του για την Ευρώπη. Η Γερμανία και η τότε καγκελάριος Ανγκελα Μέρκελ είχε αντιδράσει με μισή καρδιά στις προτάσεις Μακρόν. Τώρα, ο καγκελάριος Ολαφ Σολτς επέλεξε το πανεπιστήμιο Καρόλου της Πράγας, ένα από τα παλαιότερα πανεπιστήμια της Ευρώπης, για να αναπτύξει τη δική του πρόταση για την «αλλαγή εποχής» στην Ευρώπη.

Ο πραγματιστής Σολτς δεν είναι ο οραματιστής Μακρόν, αλλά η πρότασή του για την ΕΕ έχει την ίδια τελική στόχευση: μία ενισχυμένη, κυρίαρχη Ευρώπη. «Πότε, αν όχι τώρα, θα δημιουργήσουμε μια κυρίαρχη Ευρώπη που θα μπορεί να επικρατήσει σε έναν πολυπολικό κόσμο; Πότε, αν όχι τώρα, θα υπερβούμε τις διαφορές που μας παραλύουν και μας διχάζουν εδώ και χρόνια;», διερωτήθηκε ο Σολτς.

Κυρίαρχη ΕΕ θέλει ο γερμανός καγκελάριος στην εξωτερική πολιτική, στην άμυνα με ξεχωριστό Συμβούλιο υπουργών Αμυνας της ΕΕ, στην οικονομία με απεξάρτηση της ΕΕ στους ημιαγωγούς. Αυτά προϋποθέτουν μία λειτουργική ΕΕ, είπε ο γερμανός καγκελάριος, ο οποίος υπερθεμάτισε στην ανάγκη να καταργηθεί το βέτο και να περάσει το Συμβούλιο της ΕΕ στις αποφάσεις πλειοψηφίας.

Η Ευρώπη θα παραμείνει προορισμός μεταναστευτικών ροών. Για αυτό η ΕΕ πρέπει αφενός «να διασφαλίσει τα εξωτερικά της σύνορα με σεβασμό των ευρωπαϊκών στάνταρτ». Ταυτόχρονα πρέπει να διαμορφώσει ένα ενιαίο νομικό πλαίσιο ευρωπαϊκού ασύλου για ένα «ανθεκτικό στις κρίσεις σύστημα ασύλου».

Αναφορικά με τις θεσμικές μεταρρυθμίσεις στη δομή και τα όργανα της ΕΕ, ο γερμανός καγκελάριος θεωρεί αναγκαία την αλλαγή του τρόπου σύνθεσης του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, προκειμένου να αποφευχθεί η υπέρμετρη διόγκωσή του. Αναγκαία επίσης θεωρεί την αναπροσαρμογή του τρόπου εργασίας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Διευκρίνισε ότι δεν εννοεί την ανατροπή της αρχής «ένας επίτροπος ανά χώρα», αλλά έκανε την πρόταση να είναι αρμόδιοι συγχρόνως δύο επίτροποι για μία Γενική Διεύθυνση. Ο Σολτς υποστήριξε τη γαλλική ιδέα περί μιας νέας ευρωπαϊκής πολιτικής κοινότητας που θα καταστήσει δυνατή τη στενότερη συνεργασία με τους εξωτερικούς εταίρους.

Διαπίστωσε ότι απουσιάζει ένα φόρουμ, στο οποίο οι αρχηγοί κρατών και κυβερνήσεων της ΕΕ θα μπορούσαν μία ή δύο φορές τον χρόνο να συνδιαλέγονται με χώρες-εταίρους επί βασικών θεμάτων – για παράδειγμα σε ό,τι αφορά την ασφάλεια, την ενέργεια ή την προστασία του κλίματος. Διευκρίνισε, πάντως, ότι μια τέτοια συνεργασία δεν συνιστά εναλλακτική στη διεύρυνση της ΕΕ: «Διότι έχουμε δεσμευτεί στις υποψήφιες για ένταξη χώρες – και μάλιστα στις χώρες των Δυτικών Βαλκανίων εδώ και 20 χρόνια», όπως τόνισε.

Μία νέα πρόταση που έκανε ο γερμανός καγκελάριος είναι η ιδέα ενός κοινού ευρωπαϊκού συστήματος αεράμυνας. Θα αποτελούσε «κέρδος για την ασφάλεια ολόκληρης της Ευρώπης», είπε ο Σολτς, επιπρόσθετα, θα ήταν πιο αποτελεσματικό και πρόσφορο οικονομικά αντί να χρηματοδοτεί και να οργανώνει κάθε χώρα τη δική της δαπανηρή και περίπλοκη αεράμυνα. Η Γερμανία τα επόμενα χρόνια σκοπεύει να επενδύσει σημαντικά στην αεράμυνα, δίνοντας ταυτόχρονα τη δυνατότητα να συμμετάσχουν και γειτονικές της χώρες, και συγκεκριμένα η Ολλανδία, η Πολωνία, οι βαλτικές χώρες, η Σλοβακία και οι σκανδιναβικές χώρες.

Παράλληλα, ο γερμανός καγκελάριος υπογράμμισε την ανάγκη να δοθεί η μάχη και στο εσωτερικό της ΕΕ κατά των λεγόμενων ανελεύθερων δημοκρατιών. Η ΕΕ πρέπει να βρει έναν νέο τρόπο ώστε να εφαρμόζει τη διαδικασία εις βάρος κρατών-μελών για την παραβίαση των Συνθηκών, είπε ο Σολτς, καθώς επίσης για την παραβίαση θεμελιωδών αρχών που έχουν κατοχυρωθεί στη Συνθήκη της ΕΕ, όπως είναι η ανθρώπινη αξιοπρέπεια, η ελευθερία, η δημοκρατία, η ισότητα, το κράτος δικαίου και η προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.