«Η μεγάλη τέχνη μπορεί να νοηματοδοτεί τη ζωή»

Θεωρείται ένας από τους σημαντικότερους σολίστες της γενιάς του, έχοντας αναμετρηθεί με έργα όπως οι Παραλλαγές Diabelli, το Δεύτερο Κοντσέρτο του Προκόφιεφ, το Συμφωνικό Κοντσέρτο του Καλομοίρη και το Vexations του Ερικ Σατί (με 15ωρη ερμηνεία). Ο πολυσχιδής Τίτος Γουβέλης – από τους λίγους έλληνες ερμηνευτές εκκλησιαστικού οργάνου – δηλώνει κατεξοχήν ανοιχτός στα μουσικά του ακούσματα, αφού «αγαπώ εκ φύσεως την ισορροπία και ως εκ τούτου έλκει το ενδιαφέρον μου με την ίδια ένταση η ανακάλυψη ενός έργου του 1600 όσο και ενός που γράφτηκε χθες». Απόψε επιστρέφει στο Φεστιβάλ Μουσικής Δωματίου Χανίων, του οποίου αποτελεί σταθερό συνεργάτη καθ’ όλη τη 10ετή του πορεία.

Στην έναρξη του φεστιβάλ ανυπομονεί να μοιραστεί το πιάνο με άλλον έναν εξαιρετικό μουσικό, τον Βασίλη Βαρβαρέσο, ερμηνεύοντας τις Παραλλαγές πάνω σε ένα θέμα του Σούμαν για πιάνο, τέσσερα χέρια του Γιοχάνες Μπραμς. Ο Β. Βαρβαρέσος αισθάνεται, όπως λέει, «σαν ένας ηθοποιός που για πρώτη φορά θα ανέβαινε πάνω στη σκηνή για να παίξει “Αμλετ”. Με άλλα λόγια, το αίσθημα για τη συναυλία που θα δώσουμε δεν χρωματίζεται τόσο από τη συνεργασία μας με τον Τίτο – κι αυτό γιατί πολύ απλά είμαστε τόσο καλοί φίλοι, που είναι αναμενόμενο να περάσουμε πάρα πολύ ωραία. Ομως το κέντρο του ενδιαφέροντός μας είναι οι Παραλλαγές, ένα από τα πιο όμορφα έργα για τέσσερα χέρια σε όλο το ρεπερτόριο. Και επειδή αισθάνομαι ότι έχουμε πολλά κοινά με τους ηθοποιούς (δεν μιλάμε περί ενός έργου, αλλά γινόμαστε το έργο), γι’ αυτό θα περιέγραφα το πώς αισθάνομαι με την εικόνα που σας έδωσα». Για τον σημαντικό σολίστα ο Μπραμς είναι τόσο μεγάλος συνθέτης που δεν διαχωρίζει τα όργανα που χρησιμοποιεί στα έργα μουσικής δωματίου σε συγκεκριμένους και ξεκάθαρους ρόλους. «Ο ίδιος, για πολλά από τα έργα που έγραψε, δεν ήξερε αν ο συνδυασμός οργάνων που επέλεξε εξαρχής ήταν ο ιδανικός. Κι αυτό, με τη σειρά του, συνέβαινε γιατί πιστεύω πως ο Μπραμς κατά βάθος δεν άκουγε τη μουσική με τους όρους που την ακούμε εμείς, που γενικά δεν έχουμε τόσο ευαίσθητες κεραίες και άρα πολλές από τις πόρτες της τέχνης αυτής παραμένουν κλειδαμπαρωμένες».

Το θέμα των Παραλλαγών είναι η τελευταία μουσική σκέψη του Σούμαν πριν από την απόπειρα αυτοκτονίας του. Γίνεται, άραγε, αντιληπτό το ψυχικό βάσανο του Σούμαν μέσα στο έργο; «Κάθε άλλο. Το ίδιο το θέμα του Σούμαν είναι λιτό και νηφάλιο, θα έλεγε κανείς πως άνετα θα μπορούσε να το έχει σκεφτεί ο Μότσαρτ ή ο πρώιμος Μπετόβεν. Τίποτα στον μελωδικό και αρμονικό τρόπο που ξεδιπλώνεται δεν προδίδει ότι ο συνθέτης του ήταν στο χείλος της ψυχικής κατάρρευσης. Από εκεί και πέρα, οι Παραλλαγές του Μπραμς είναι τυπικές του ύφους του: γεμάτες πάθος αλλά συνάμα και λεπτή ευαισθησία, εγκεφαλικά σχεδιασμένες και συγχρόνως έμπλεοι συναισθήματος. Παράλληλα, μπορεί κανείς σε στιγμές να διακρίνει μια ιδιαίτερη φόρτιση, που δεν θα ήταν παράλογο να υποθέσουμε ότι έχει να κάνει με την ιδιαίτερη βαρύτητα του μουσικού υλικού, ήτοι την “τελευταία σκέψη” του μέντορά του», εξηγεί ο Τίτος Γουβέλης.

Οι Παραλλαγές είναι έργο το οποίο αποτελεί «φόρο τιμής» στον μέντορα του Μπραμς, Σούμαν. Στην ερώτηση αν η ευγνωμοσύνη ή ο θαυμασμός ενέπνευσε τον συνθέτη ο Τίτος Γουβέλης απαντά: «Χωρίς δισταγμό θα σας έλεγα το δεύτερο. Η ανθρώπινη ευγνωμοσύνη και ο καλλιτεχνικός θαυμασμός είναι δύο έννοιες διαφορετικές. Η πρώτη έχει να κάνει με τη ζωή, η δεύτερη με την τέχνη. Και ο Μπραμς, όπως κάθε δημιουργός τέτοιου τεράστιου διαμετρήματος, έκανε μεγάλη τέχνη υπακούοντας στους νόμους της τέχνης και όχι της ζωής. Ωστόσο, το παράδοξο και άκρως γοητευτικό είναι πώς η μεγάλη τέχνη μπορεί να ερμηνεύει, να εμβαθύνει και να νοηματοδοτεί τη ζωή. Αλλά αυτό είναι μια άλλη, ατέρμονη ιστορία…».

Ο ΣΟΥΜΑΝ ΚΑΙ Ο ΜΠΡΑΜΣ. Η υποστήριξη του ζεύγους Σούμαν έπαιξε σημαντικό ρόλο στη μετέπειτα πορεία τού τότε νεαρού Μπραμς, τονίζει ο Τίτος Γουβέλης. «Για κάθε φιλόδοξο νέο η εμπιστοσύνη των μεγαλύτερων στο πρόσωπο και στις ικανότητές του είναι μια ένεση αυτοπεποίθησης ευπρόσδεκτη, αν όχι αναγκαία, προκειμένου να προχωρήσει ακόμα πιο αποφασιστικά στον δρόμο που επέλεξε. Θεωρώ λοιπόν πως και στην περίπτωση του Μπραμς ο θαυμασμός και η έμπρακτη στήριξη του ζεύγους Σούμαν πρέπει να ήταν ένα πραγματικό δώρο, ιδιαίτερα μάλιστα αν αναλογιστεί κανείς πόσο ανασφαλής και αυστηρός με τον εαυτό του ήταν ο Μπραμς σε όλη του τη ζωή».

Πόσο υψιπετή ή ρεαλιστικά είναι τα πιανιστικά όνειρα του Τίτου Γουβέλη; «Ολη μου η ύπαρξη κατακλύζεται ανά πάσα στιγμή από έναν και μόνο, διακαή πόθο: να παίξω όσο καλύτερα μπορώ στην προσεχή συναυλία μου, όπου και αν γίνεται αυτή». Οσο για το ποιος θα ήθελε να κάθεται στην απέναντι πλευρά της σκηνής: «Ο ιδανικός ακροατής, είτε στο Carnegie Hall της Νέας Υόρκης είτε στο υπαίθριο φεστιβάλ ενός ελληνικού χωριού, είναι εκείνος που προσέρχεται με ανοιχτή την ψυχή του να αφεθεί στη μαγεία της μουσικής. Κριτήριο “ιδανικότητας” δεν είναι οι προϋπάρχουσες ή μη γνώσεις του ακροατή αλλά η κατάλληλη πνευματική και ψυχική του κατάσταση κατά τη στιγμή της συναυλίας».