Οι σχέσεις Ισραήλ – Τουρκίας δεν «κείνται μακράν»

Αθήνα και Λευκωσία παρακολουθούν ψύχραιμα τη σταδιακή εξομάλυνση των τουρκοϊσραηλινών σχέσεων, ιδιαίτερα μετά την επίσκεψη του ισραηλινού προέδρου Χέρτσογκ στην Αγκυρα τον περασμένο Μάρτιο. Eκτοτε μεσολάβησε ικανό χρονικό διάστημα για να δοθούν κατάλληλες ισραηλινές «διαβεβαιώσεις» προς πάσα κατεύθυνση περί της ποιότητας της τριμερούς συνεργασίας με τον ελληνικό περιφερειακό παράγοντα.

Οι διαβεβαιώσεις αυτές συνοψίζονται κυρίως ως εξής: Ελλάδα, Κύπρος και Ισραήλ έδωσαν έμφαση στη στρατιωτική τους συνεργασία, πραγματοποιώντας κοινές ασκήσεις που βασίζονταν σε σενάρια εξαιρετικά επίκαιρα, αναγόμενα σε υπαρκτές εστίες έντασης της περιοχής, σχετιζόμενες άμεσα με τους ισραηλινούς σχεδιασμούς ασφαλείας. Αντίστοιχα, η επιλογή χρόνου και τόπου των πρόσφατων NAVTEX προς εξυπηρέτηση ασκήσεων του ισραηλινού πολεμικού ναυτικού κατέδειξε ξεκάθαρα ότι οι ισραηλινές θέσεις ταυτίζονται απόλυτα με τον τρόπο που Ελλάδα και Κύπρος ερμηνεύουν και αντιλαμβάνονται ευαίσθητες έννοιες, αναγόμενες στον καθορισμό των ορίων των θαλάσσιων ζωνών. Συγκεκριμένες διευκρινίσεις εκφράστηκαν ρητά τόσο από την κυβέρνηση Μπένετ – Λαπίντ, όσο και από την παρούσα υπηρεσιακή κυβέρνηση. Σε σχέση με το ειδικό καθεστώς των Βαρωσίων, ο τότε ΥΠΕΞ και νυν πρωθυπουργός Γιαΐρ Λαπίντ επέκρινε με σαφήνεια τις τουρκικές αυθαιρεσίες, επαναλαμβάνοντας ότι στην Κύπρο υπάρχει μόνο ένα νόμιμο κράτος. Ισραήλ και ΗΠΑ βλέπουν θετικά τον άτυπο εγγυητικό ρόλο της Energean, προωθώντας την ιδέα ώστε τόσο το ισραηλινό κοίτασμα Karish όσο και το λιβανικό Cana να αξιοποιηθούν αμφότερα από τη συγκεκριμένη εταιρεία ελληνικών συμφερόντων, που κάλλιστα θα μπορούσε να αναχθεί στο «μακρύ χέρι» του ελληνικού σταθεροποιητικού παράγοντα στην περιοχή, υπό την προϋπόθεση ότι η Αθήνα θα το αποφάσιζε. Παράλληλα, Ελλάδα και Κύπρος φροντίζουν να μεταφέρουν ισραηλινά μηνύματα στην ΕΕ, ενώ η ελληνική και εβραϊκή διασπορά στις ΗΠΑ συνεργάζονται άριστα, προκαλώντας εκνευρισμό στην Αγκυρα.

Ωστόσο, δεν πρέπει να αγνοηθεί ότι η Τουρκία υπερέχει «στα σημεία», και δη σε τομείς που Ελλάδα και Κύπρος δύσκολα τη συναγωνίζονται. Οι δίαυλοι επικοινωνίας μεταξύ Τουρκίας – Ιράν εξυπηρετούν ποικιλοτρόπως τις ισραηλινές επιδιώξεις, ειδικά στον τομέα της ανταλλαγής πληροφοριών. Παρά τις πανταχόθεν αντιρρήσεις, το Ισραήλ δεν αντίκειται στο ενδεχόμενο μιας τουρκικής εισβολής στη Βόρεια Συρία, που θα αναιρούσε ίσως τη μοναδικότητα της ρωσικής «προέγκρισης» των ισραηλινών πυραυλικών επιθέσεων κατά ιρανικών στόχων εντός της συριακής επικράτειας. Παράλληλα, η επιρροή της Αγκυρας στα λιβανικά κέντρα αποφάσεων, παρότι σχετικά περιορισμένη, ακόμα υφίσταται. Από την άλλη, στο Ισραήλ εκφράζονται ελπίδες ότι μια τουρκική ενθάρρυνση θα έπειθε το Κατάρ να υπογράψει ακόμα μία Συμφωνία του Αβραάμ, μιας και το υπόβαθρο για κάτι τέτοιο υπάρχει ήδη. Οι ελλείψεις της τουρκικής οικονομίας μετατρέπονται εύκολα σε πλεονεκτήματα, εάν επενδυτές από Ισραήλ, ΗΑΕ και Σαουδική Αραβία αποφασίσουν συντονισμένα να δραστηριοποιηθούν στη γείτονα. Επιπροσθέτως, επειδή οι σχέσεις Τουρκίας – Αιγύπτου έχουν ήδη εισέλθει σε τροχιά συμφιλίωσης, πολλά μπορεί να αναθεωρηθούν στον ρόλο της Τουρκίας στον ενεργειακό χάρτη, στον οποίο περιλαμβάνεται και το Ισραήλ. Μιας και η προοπτική του αγωγού EastMed θεωρείται παρελθόν, η Τουρκία θέλει να επωφεληθεί από την επικείμενη εποχή των διάσπαρτων LNG. Τέλος, η Τουρκία δηλώνει έτοιμη να καταστεί πρόθυμος ενδιάμεσος μεταξύ Ισραηλινών και Παλαιστινίων σε Γάζα και Δυτική Οχθη, όταν οι αιγυπτιακές διαμεσολαβήσεις αντιμετωπίζουν δυσκολίες, όπως συμβαίνει το τελευταίο δεκαήμερο.

Δεδομένου ότι η τουρκική διεισδυτικότητα στοχεύει (και) στον περιορισμό του ελληνικού περιφερειακού παράγοντα, η απλή επιβεβαίωση των υφιστάμενων διμερών διευθετήσεων με το Ισραήλ δεν είναι αρκετή. Πληροφόρηση, ανάλυση και εγρήγορση είναι οι λέξεις – κλειδιά.

Ο δρ Γαβριήλ Χαρίτος διδάσκει Ιστορία των Πολιτικών Σχέσεων Κύπρου – Ελλάδας – Ισραήλ στο Πανεπιστήμιο Λευκωσίας, στο Πάντειο Πανεπιστήμιο και στο ισραηλινό Πανεπιστήμιο Μπεν-Γκουριόν. Είναι ερευνητής του ΕΛΙΑΜΕΠ (Πρόγραμμα Μεσογείου)