Φινάλε με 15.000 θεατές

Το υπερμέγεθες αστραφτερό σκηνικό του Γιώργου Γαβαλά συνέθεταν ασημένιες λωρίδες που παρέπεμπαν σε ένα φουτουριστικό αρχηγείο – καράβι ή σε ένα διαστημόπλοιο, ίσως και σε ένα όχημα του μέλλοντος. Θα μπορούσε να είναι και ένα τοίχος ή ένας φράχτης που ορίζει τη «μια και την άλλη πλευρά». Ενα μεγάλο ορθογώνιο τραπέζι και στην «κεφαλή» του κάθεται ο Αγαμέμνων, ο βασιλιάς των Μυκηνών, σκυμμένος πάνω από τη φωτεινή οθόνη του ipad του. Αυτές είναι οι πρώτες εικόνες από την «Ιφιγένεια εν Αυλίδι», το σπουδαίο έργο του Ευριπίδη, όμως το οραματίστηκε ο σκηνοθέτης Θέμης Μουμουλίδης και παρουσίασε στο Αρχαίο Θέατρο της Επιδαύρου σε 15.000 θεατές – Παρασκευή και Σάββατο.

Η ιστορία της θυσίας της Ιφιγένειας είναι η ιστορία της θυσίας μιας ολόκληρης γενιάς νέων ανθρώπων για έναν «μάταιο, άδικο και καταστροφικό πόλεμο. Και όπως ο πόλεμος της Τροίας δεν έπαψε ποτέ να είναι αρχετυπικός, ο πόλεμος μέσα από τον οποίο κάθε εποχή μπορεί να μιλήσει για τα ίδια θέματα, με τον ίδιο τρόπο η θυσία της Ιφιγένειας είναι η θυσία μέσα από την οποία κάθε εποχή μπορεί να μιλήσει για το τι θυσιάζεται και σε ποιους βωμούς. Η Τροία ακόμη φλέγεται» όπως σημειώνει η μεταφράστρια του έργου Παναγιώτας Πανταζή, η οποία φώτισε την ειρωνεία και αμφισημία του κειμένου, αναδεικνύοντας ταυτόχρονα και τα λυρικά στοιχεία.

Σε αυτά τα ερωτήματα επιχείρησε να απαντήσει μέσα από την προσέγγιση της εν λόγω τραγωδίας, που παρουσιάστηκε για πρώτη φορά στα «Μεγάλα Διονύσια» του 405 π.Χ., έναν χρόνο μετά τον θάνατο του ποιητή, μαζί με τις «Βάκχες» και τον χαμένο σήμερα Αλκμέωνα διά Κορίνθου, αποσπώντας το πρώτο βραβείο. Ο μύθος της πιο δημοφιλούς ανθρωποθυσίας στην αρχαία ελληνική γραμματεία, εγείρει το αέναο ερώτημα: Ποια ιδέα και ιδανικό μπορεί σήμερα να διεκδικήσει μια εκούσια θυσία σαν αυτή της Ιφιγένειας; «Σήμερα θα πεθάνω. Το πήρα απόφαση. / αλλά το πώς θα πεθάνω/ το αποφασίζω εγώ και κανένας άλλος. / Και θέλω να πεθάνω αγέρωχη/ περήφανα, ωραία. Καμιά ασχήμια να μη σημαδέψει τις τελευταίες μου στιγμές» ήταν τα λόγια της κεντρικής ηρωίδας που ακούστηκαν με καθαρότητα χωρίς εκφραστικές εξάρσεις από τη Μαρία Πετεβή, προκαλώντας το χειροκρότημα του κοινού μεσούσης της παράστασης. Η Ιφιγένεια εν Αυλίδι – έργο με το οποίο καταπιάνεται για τρίτη φορά ο Θέμης Μουμουλίδης – φέρνει στην επιφάνεια ερωτήματα που ακτινογραφούν τη θολή και περίπλοκη εποχή που διανύουμε. «Ποια είναι η έννοια της θυσίας στη δική μας ταραγμένη εποχή; Πώς συμπλέκεται με τον φόβο, τη σκοπιμότητα, τη ματαιοδοξία, την ιδιοτέλεια, τα παιχνίδια εξουσίας, το κυνήγι της δόξας, του πλούτου και της ηδονής, τον θανάσιμο συνδυασμό ισχύος και απληστίας; Πώς συμπλέκεται με κάθε πόλεμο, ένοπλο ή οικονομικό, με κάθε έγκλημα;». Στο έργο αυτό ο Ευριπίδης, για τον σκηνοθέτη της παράστασης, αναδιευθετεί το μυθολογικό υλικό, αφήνοντας για μια στιγμή ανοιχτό το ενδεχόμενο τα πράγματα να εξελιχθούν αλλιώς. «Επειτα από είκοσι χρόνια Πελοποννησιακού Πολέμου, ο Ευριπίδης μοιάζει να αναρωτιέται: “Είναι δυνατή μια αλλαγή παραδείγματος;». Δυόμισι χιλιάδες χρόνια αργότερα, και ενώ βιώνουμε τα πρώτα συμπτώματα ενός δυστοπικού μέλλοντος, που εμείς απεργαστήκαμε, αναρωτιόμαστε ακόμη: “Είναι άραγε δυνατή μια αλλαγή παραδείγματος;”».

ΣΥΝΑΙΝΕΣΗ ΚΑΙ ΑΚΥΡΩΣΗ. Η επιχειρηματολογία των απαντήσεων δινόταν από το κείμενο των πρωταγωνιστών πότε μέσα από τον λόγο της συναίνεσης και πότε μέσα από τον λόγο της ακύρωσης. «Κανείς θνητός δεν ζει ευτυχισμένος/ ως το τέλος/ κανείς δεν έχει ως το τέλος την εύνοια των θεών./ Ανθρωπος δίχως λύπες δεν γεννήθηκε ποτέ κανείς» ήταν τα λόγια – μεταξύ άλλων – που ακούστηκαν με καθαρότητα από τον Αγαμέμνονα που ερμήνευσε ο Λάζαρος Γεωργακόπουλος. Θα ήταν παράλειψη να μην αναφερθεί ο υπέροχος τρόπος που έφερε στη σκηνή τη βαθιά απελπισία του ήρωα μπροστά στο αδιέξοδό του – μια εκλογή χωρίς επιλογή. Η σκιαγράφηση της Κλυταιμνήστρας από την Ιωάννα Παππά μπήκε σε ένα κάδρο που η καλή ηθοποιός απέδωσε την ευαισθησία, την τραγικότητα και την προδοσία που βίωνε η ηρωίδα. Υπέροχη ήταν και η απόδοση των ρόλων του Πρεσβύτη – Αγγελιαφόρου από τον Παντελή Δεντάκη και του Μενέλαου από τον Ακη Σακελλαρίου. Στα θετικά τις παράστασης ο Χορός που δημιούργησε ο Θέμης Μουμουλίδης με ένταση, λυρισμό και ποίηση, που οδηγήθηκε από την ενδιαφέρουσα μουσική του Σταύρου Γασπαράτου και τη μελετημένη κινησιολογία της Σεσίλ Μικρούτσικου.

INFO{CR}Επόμενες παραστάσεις: Απόψε στο Υπαίθριο Θέατρο ΕΗΜ των Ιωαννίνων, 23-24/8 Θέατρο Δάσους Θεσσαλονίκη, 25/8 Δημοτικό Κηποθέατρο Αλκαζάρ Λάρισα. Η παράσταση περιοδεύει έως τις 17/9.