«Το οδυνηρό είναι να ζεις {LF}την ποίηση που δεν γράφεις»

Η τελευταία φορά που συγκινήθηκα με μια ολοκληρωμένη αφήγηση ήταν…. πριν από λίγο καιρό στον ηλεκτρικό πηγαίνοντας προς Κέντρο. Ενας άνδρας μιλούσε στο τηλέφωνο χαμηλόφωνα, καθόμουν δίπλα με τα ακουστικά. Τον άκουσα στο κενό μεταξύ δυο τραγουδιών. Σταμάτησα τη μουσική. Δε θα πω τι έλεγε, μόνο πως τελικά στο κενό μεταξύ δυο τραγουδιών λέγονται συνήθως μεγάλες αλήθειες.

Αν μπορούσα να γράφω μετά μουσικής, θα επέλεγα ορχηστρική μουσική, ιδανικά και κινηματογραφική: Aubry, Tiersen, Akbar, Preisner, Καραΐνδρου, Ξαρχάκο, Λάντσια, Καλαντζόπουλο. Οταν γράφω (ή διαβάζω), προτιμώ η μουσική να μην έχει λόγια.

Το πιο οδυνηρό στη διαδικασία της συγγραφής είναι να ζεις την ποίηση που δεν μπορείς να γράψεις.

Τρία βιβλία που θα πρότεινα οπωσδήποτε για μια βιβλιοθήκη Λυκείου θα ήταν το Οταν σκοτώνουν τα κοτσύφια της Harper Lee, το Ενα παιδί μετράει τ’ άστρα του Λουντέμη και το βιβλίο Τι μου έμαθε η ποίηση της φιλολόγου και ποιήτριας Αντζελας Γεωργοτά, μια άρτια και προσεγμένη ανθολόγηση με σχολιασμό των ποιημάτων που παρατίθενται ως «πρώτη γνωριμία» των μαθητών με τους σημαντικότερους έλληνες ποιητές.

Η κριτική που αποδέχομαι αφορά οτιδήποτε λέγεται με ακεραιότητα και καλοπροαίρετη διάθεση, ακόμη κι όταν μπορεί να με στενοχωρήσει. Επειδή αυτά που με στενοχωρούν με «ξεβολεύουν» κι αυτό για μένα είναι πάντα καλό: σκέφτομαι πιο πολύ, με χάνω, με βρίσκω, πιθανώς και να εξελίσσομαι, πάντως σίγουρα δεν μένω στάσιμη. Η κριτική που δεν αποδέχομαι είναι εκείνη που ενστικτωδώς προσλαμβάνω ως έχουσα απώτερα κίνητρα.

Η αυτοκριτική ξεκινάει από την κατανόηση. Προσπαθώ πρώτα να με καταλάβω: τι νιώθω, τι σκέφτομαι, τι έκανα και γιατί, ποια ήταν τα κίνητρά μου, πώς βιώνω τις συνέπειες. Αυτοκριτική χωρίς ουσιαστική κατανόηση δεν θα φέρει και καμιά ουσιαστική αλλαγή. Συνήθως φέρνει πόνο και ενοχές. Σε ό,τι αφορά τη γραφή, η αυτοκριτική μου ακολουθεί το εξής λιθόστρωτο: έχω έναν φάκελο στον υπολογιστή με τα ποιήματα που «θυσίασα» (κάποτε θα ήταν συρτάρι) και τα οποία δεν θα διαβάσει ποτέ κανείς. Καμιά φορά τον ανοίγω και τα κοιτώ. Καλά κάνουν και είναι εκεί, λέω – σκέφτομαι μόνο μήπως έπρεπε να είναι μαζί τους κι άλλα.

Η αρχή ενός κλασικού βιβλίου που ζηλεύω είναι από τον Ερωτα στα χρόνια της χολέρας του Μάρκες σε μετάφραση της Κλαίτης Σωτηριάδου-Μπαράχας: «Ηταν αναπόφευκτο: η μυρωδια από πικραμύγδαλα του θύμιζε άτυχους έρωτες». Κι εμένα.

Οταν ακούω για την «κρίση της λογοτεχνίας» ή τη «λογοτεχνία της κρίσης», σκέφτομαι πόσο δεν μου αρέσουν οι ταμπέλες. Ολα είναι σχετικά και εξαρτώνται από το πώς αντιλαμβάνεται και το πώς βιώνει και εκφράζει ο καθένας τα ερεθίσματα της εποχής του. Δεν πιστεύω πως η λογοτεχνία περνάει κρίση, θέλω να πω πάντα υπήρχε καλή και κακή λογοτεχνία – του υποκειμενικού στοιχείου πάντα θεμιτού και παρόντος. Εξίσου δεν νομίζω πως συμφωνώ με τον όρο «λογοτεχνία της κρίσης» ή τουλάχιστον δεν μου λέει κάτι. Ο κόσμος ήταν πάντα σε κάποια κρίση, σχεδόν εξ ορισμού πια – και πάντα η κατάστασή του ήταν κρίσιμη. Και τώρα είναι. Κι όμως, συνεχίζεται. Και ο κόσμος και η λογοτεχνία – ευτυχώς.

Η Μαρία Ζαγκλαρά γεννήθηκε το 1980 στην Αθήνα. Σπούδασε Ιστορία και Αρχαιολογία στο ΕΚΠΑ, Μουσειολογία στο Πανεπιστήμιο του Leicester και Δημιουργική Γραφή στο Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας στη Φλώρινα. Το 2021 πήρε το πτυχίο της στην Ψυχολογία από το Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο Κύπρου, ενώ συνεχίζει τις σπουδές της στην ψυχική υγεία παιδιών και εφήβων. Εχει εκδώσει τις ποιητικές συλλογές Η καρδιά ήταν μόνο το πρόσχημα (Κουκούτσι, 2018), για την οποία απέσπασε το βραβείο ποίησης «Μαρία Πολυδούρη», και Τοπογραφία της νοσταλγίας (ΑΩ εκδόσεις, 2022).