Η Ελλάδα στο Instagram και το TikTok

Κατακλύζουν το παράλληλο σύμπαν των μέσων κοινωνικής δικτύωσης σχεδόν κάθε καλοκαίρι. Προβάλλουν την Ελλάδα μέσα από τους λογαριασμούς τους στο Instagram, το Facebook, το Twitter, το TikTok. Τα στιγμιότυπα με τους διάσημους πρωταγωνιστές του θεάματος, του αθλητισμού και των επιχειρήσεων που «ψηφίζουν» Ελλάδα – ηπειρωτική και, κυρίως, νησιωτική – κάνουν τον γύρο του κόσμου. Ισως φέτος οι εντυπώσεις από τις φωτογραφίες που ανεβάζουν στους λογαριασμούς τους ηθοποιοί, μουσικοί, αθλητές και πάσης φύσεως celebrities να μοιάζουν «διογκωμένες», επειδή πρόκειται για το πρώτο καλοκαίρι χωρίς περιοριστικά μέτρα. Και επειδή οι προσδοκίες για την άφιξη τουριστών στη χώρα μας είναι από μόνες τους διογκωμένες. Μέσα σ’ αυτό το σκηνικό, οποιαδήποτε «ψήφος» εμπιστοσύνης προς τη χώρα μας μετράει – πόσω μάλλον όταν προέρχεται από ανθρώπους που έχουμε μάθει να ανγνωρίζουμε ως influencers, τον καθένα και την καθεμία στον τομέα τους. Από τον Μάτζικ Τζόνσον ως την Κιάρα Φεράνι, το σκηνικό είναι ελληνικό: στυλιζαρισμένο μεν στις διαστάσεις μιας φωτογραφίας, αλλά με όσες συνδηλώσεις μπορεί κανείς να φανταστεί. Από τον ήλιο και τη θάλασσα έως τη χώρα των Αντετοκούνμπο (πρόσφατη η κυκλοφορία της ταινίας με τη ζωή τους στην πλατφόρμα της Disney).

Από τους πρώτους φέτος ο θρύλος του NBA, Μάτζικ Τζόνσον, βρέθηκε στις αρχές Ιουλίου στη Σαντορίνη μαζί με τη σύζυγό του Κούκι, αναρτώντας στο Twitter εικόνες με θέα τη θάλασσα και το ηφαίστειο. Στη συνέχεια, επισκέφτηκαν την Ακρόπολη, το Ηρώδειο και τα Προπύλαια. Αργότερα έφυγε με το γιοτ του για το Ιόνιο, μαζί με τους Σάμιουελ Λ. Τζάκσον και L.L. Cool J. (από αυτή τη διαδρομή και η φωτογραφία του Ισθμού της Κορίνθου).

Ο Ελον Μασκ, ως γνωστόν, βρέθηκε στη Μύκονο μαζί με τη σύζυγό του και σχεδιάστρια μόδας Σάρα Στάντιγκερ καθώς και έναν φίλο του, ενώ πέρασε και από τη γειτονική Δήλο, όπως έγραψε ο Γιώργος Μαλούχος χθες στα «ΝΕΑ». Σε φωτογραφίες που κυκλοφόρησαν βρίσκεται πάνω σε γιοτ και απολαμβάνει τις ομορφιές του νησιού, ενώ δεν δίστασε να αυτοσαρκαστεί για τα διόλου κολακευτικά memes που τον έδειχναν σαν λευκό μπουλντόγκ. Παράλληλα, δημοσιοποίησε μια χιουμοριστική φωτογραφία με τέσσερις τύπους, Σωκράτη, Πλάτωνα, Αριστοτέλη και Μέγα Αλέξανδρο, ο ένας να ταΐζει τον άλλον με μπιμπερό.

Η διάσημη ιταλίδα επιχειρηματίας, μπλόγκερ, σχεδιάστρια μόδας και μοντέλο Κιάρα Φεράνι έγραψε «Καλώς ήρθατε στην Υδρα» στη λεζάντα τής πρώτης της ανάρτησης από το νησί του Αργοσαρωνικού. Η διάσημη τενίστρια και κάτοχος πολλών τίτλων σε Grand Slam Σιρίνα Γουίλιαμς ταξίδεψε στην Αθήνα μαζί με τον σύζυγό της Αλέξις Οχάνιαν και τη μικρή τους κόρη Ολυμπία, ενώ το ζεύγος Εύα Μέντες και Ράιαν Γκόσλινγκ προτίμησε την Αντίπαρο για τις διακοπές του στα τέλη Ιουνίου. Λίγο μετά την άφιξη, η Μέντες άρχισε να δημοσιεύει φωτογραφίες από τα σοκάκια του νησιού και εστιατόριο, όπου δεν φαινόταν πάντως ο Γκόσλινγκ. Στην Αθήνα βρέθηκε και ο Τζον Τραβόλτα τον Ιούλιο, δημοσιεύοντας στο Instagram εικόνες και βίντεο από την επίσκεψή του στην Ακρόπολη αλλά και τους δρόμους της πόλης.

Ο Νικολά Σαρκοζί, από την άλλη, βρέθηκε πριν από λίγες ημέρες στη Ναύπακτο. Οπως ανέφερε το Nafpaktianews, ο πρώην πρόεδρος της Γαλλίας «έδεσε» το υπερπολυτελές του γιοτ έξω από το λιμάνι της πόλης, ενώ δέχθηκε να βγει σε σέλφι κατοίκων κατά τη διάρκεια που έκανε τζόγκινγκ στους δρόμους γύρω από το λιμάνι.

Το ερώτημα που προκύπτει σε αντίστοιχες περιπτώσεις είναι αν οι φωτογραφίες των διασήμων είναι όντως μία «ψήφος» και διαφήμιση της Ελλάδας – μία ευκαιρία για να αναδειχθεί το brand name της – ή απλώς ο γνωστός μηχανισμός αυτοπροβολής των προσώπων. Για τον λόγο αυτό ζητήσαμε το σχόλιο του Σταύρου Μαρτίνου, ιστορικού της Αρχιτεκτονικής, με ερευνητικό πεδίο τις ανταλλαγές των ιδεών του Μοντέρνου Κινήματος ανάμεσα στην Ευρώπη και την αμερικανική ήπειρο τον 20ό αιώνα.

ΣΤΑΥΡΟΣ ΜΑΡΤΙΝΟΣ

«Είναι αμφίβολο ποιος παίρνει υπεραξία από ποιον»

Οι φωτογραφίες διασήμων με φόντο ελληνικά τοπία, οι οποίες δείχνουν να έχουν πολλαπλασιαστεί φέτος το καλοκαίρι, χωρίζονται σε δύο κατηγορίες: φωτογραφίες που διανέμουν οι ίδιοι μέσω δικών τους καναλιών, καθώς και φωτογραφίες από παπαράτσι, που τροφοδοτούν μέσα επικοινωνίας για ανθρώπους που έχουν χρόνο και διάθεση να τα διαβάζουν. Η πρώτη κατηγορία, δηλαδή οι φωτογραφίες που ανεβάζουν οι ίδιοι οι διάσημοι, έχει το μεγαλύτερο ενδιαφέρον.

Οι «selfie» ανήκουν στον τύπο της εικόνας που ονομάζεται «πορτρέτο»: περιλαμβάνει το πρόσωπο του εικονιζομένου, μέσα σε ένα φόντο το οποίο, συνδυαστικά, «μιλάει». Σταχυολογώντας την πιο πρόσφατη εσοδεία, βλέπουμε πορτρέτα από διασημότητες να πλαισιώνονται από αναγνωρίσιμα «ελληνικά» φόντα, σαν να θέλουν να προσθέσουν στη δική τους εικόνα την «οπτική αύρα» που έχουν τα συγκεκριμένα περιβάλλοντα. Για να καταλάβουμε πώς δουλεύουν οι σέλφι ως επικοινωνία, είναι χρήσιμη η ανάλυση του Ουμπέρτο Εκο: σε ένα τέτοιο μέσο υπάρχει πάντα η πρόθεση του δημιουργού να εκφράσει κάτι (intentio auctoris), ένας κοινο-θεατής με προδιάθεση να αντιληφθεί κάποιο νόημα (intentio lectoris) και τέλος μια ανεξάρτητη «πρόθεση του έργου» (intentio operis), δηλαδή το νόημα που παράγει αυτή η πρακτική και τα συνοδευτικά της κείμενα, μέσα στο πλαίσιο μιας ευρύτερης κουλτούρας. Αυτό το τελευταίο, πράγματι, ενδιαφέρει τον τουρισμό.

Βλέποντας τις σέλφι του Μάτζικ Τζόνσον, της Σερένα Γουίλιαμς ή του Τζον Τραβόλτα με φόντο την Ακρόπολη, αντιλαμβανόμαστε ότι δεν έχουν τραβηχτεί για να θυμίζουν στους ίδιους πού βρέθηκαν φέτος το καλοκαίρι, αλλά για να επικοινωνούν προς τα έξω το ότι είχαν και οι ίδιοι αυτή την «εμπειρία», η οποία γίνεται αντιληπτή ως τέτοια από κάποιο «κοινό», που αναγνωρίζει τη συμμετοχή σε μια τέτοια εικόνα ως «κάτι σημαντικό». Καμία από τις εικόνες διασημοτήτων στην Ελλάδα (ή αλλού) δεν έχει τραβηχτεί με selfie stick: αυτός είναι τρόπος φωτογραφικής αναπαράστασης των κατώτερων τάξεων. Οι φωτογραφίες είναι όλες, λίγο ή πολύ, επιμελημένες: αν η σέλφι του Τραβόλτα (βίντεο με φόντο τα Προπύλαια) λειτουργεί ως καθρέφτης, όπου ο ίδιος ο διάσημος βλέπει το πρόσωπό του στην οθόνη και στη συνέχεια, κρίνοντας το αποτέλεσμα ικανοποιητικό, το κοινοποιεί, οι φωτογραφίες των Τζόνσον και Γουίλιαμς μοιάζουν με φυσικές, χωρίς σκηνοθεσία, ανάμεσα στο υπόλοιπο πλήθος των τουριστών, σαν να τις τράβηξε κάποιος άλλος, όμως το κανάλι της διανομής τους δεν είναι τυχαίο. Πιο ενδιαφέρουσες είναι οι σέλφι της Κιάρα Φεράνι στην Υδρα, μια και η ίδια είναι «επαγγελματίας influencer»: πάντα ολόσωμες και με επιμελημένο styling, σαν η διασημότητα να ακολουθείται στις πιο χαλαρές στιγμές της από προσωπικό φωτογράφο, η εικόνα της Φεράνι πλαισιώνεται από την εικόνα ενός μεσογειακού τοπίου με ήλιο και θάλασσα, το οποίο η ίδια η influencer προσδιορίζει ως «Υδρα», μέσω geolocation.

Είναι αμφίβολο ποιος παίρνει υπεραξία από ποιον: η διασημότητα από την τουριστική εικόνα της Ελλάδας ή το αντίστροφο. Πριν πανηγυρίσουμε όμως για την ποσοτική και ποιοτική αύξηση του τουριστικού ρεύματος στη χώρα μας, ας σκεφτούμε τι είδους τουρισμός είναι αυτός που αρχίζει και τελειώνει ως εικόνα και αν αξίζει τον κόπο να κουβαληθεί κάποιος μέχρι την άλλη άκρη του κόσμου για να συμμετέχει σε αυτή την πρακτική.