Από το 1821 στο 1922

Νίκος Ι. Μαρουδιάς

Ακριβή μου Κύπρος

Προσωπικές μαρτυρίες 1960-1974

Εκδ.: Κουκκίδα, 2022, σ. 189

Τιμή 13,78 ευρώ

Μια αναθεωρημένη και συμπληρωμένη επανέκδοση ενός βιβλίου – έκπληξη από τον κυπριακής καταγωγής ωτορινολαρυγγολόγο, που έζησε ως μαθητής τους αγώνες για την Ενωση και ως ανθυπολοχαγός την τουρκική εισβολή. Ο συγγραφέας ήταν ενωτικός και αγωνίστηκε γι’ αυτό. Εδώ με ψυχραιμία αλλά όχι με την αμεροληψία του αδιάφορου παρακολουθεί τον αγώνα των Κυπρίων για την Ενωση και τις αμφιταλαντεύσεις του ηγέτη τους Μακάριου, η απόφαση του οποίου να αναθεωρήσει το 1963 μονομερώς το Σύνταγμα που προέκυψε το 1960 και την ανακήρυξη της ανεξαρτησίας ήταν καταστροφική. Ο συγγραφέας αφηγείται το πώς μετά το 1960 προέκυψε ένα καθεστώς μαφίας, αλλά και το πώς οι αλλαγές του 1963 οδήγησαν στον εμφύλιο όλεθρο του 1965-1968 και στην καταστροφική εισβολή του 1974. Πάθος αλλά και λογική, θλίψη και ορθολογισμός, αγωνία για το τι μπορεί να γίνει τώρα αλλά και ελπίδες για το αύριο της πολύπαθης νήσου, κατανόηση του άλλου, του Τουρκοκύπριου αλλά και απόρριψη όλων όσοι συνέβαλαν στο σημερινό τέλμα είναι τα κυρίαρχα συναισθήματα που μας γεννά η ανάγνωση αυτού του σπουδαίου βιβλίου.

Εύα Λατόρρε Μπρότο

Ελευθερωτές ενός μεγάλου λαού
Ελληνική Επανάσταση, Φιλελληνισμός και Φιλελεύθερη Διεθνής στην Ισπανία (1821-1822)

Τρίγλωσση έκδοση

Μτφ. Νίκος Πρατσίνης

Εκδ.: Καστανιώτη, 2022, σ. 455

Τιμή 18 ευρώ

Η ισπανίδα διδάκτωρ Φιλολογίας και συγγραφέας αρχικά μάς εισάγει στην Ευρώπη της Παλινόρθωσης και σε δύο Επαναστάσεις απομακρυσμένες γεωγραφικά, πολύ κοντά όμως όσον αφορά το φιλελεύθερο πνεύμα τους. Η Ισπανική Επανάσταση έφερε μια τρίχρονης διάρκειας συνταγματική μοναρχία, αλλά άναψε τη σπίθα της στα γειτονικά βασίλεια της Πορτογαλίας και του μεσογειακού Νότου. Ενώ διαμόρφωσε και ένα φιλελεύθερο κύμα υποστήριξης του ελληνικού λαού. Η ίδρυση του Φιλελληνικού Κομιτάτου της Μαδρίτης ήταν ο κρίσιμος παράγοντας που συνέβαλε στην οργάνωση εκστρατευτικής αποστολής στην Ελλάδα 300 ιταλών διωγμένων από την πατρίδα τους. Αγνωστες αλλά πολύ σημαντικές πτυχές του ισπανικού και ιταλικού φιλελληνισμού και γενικότερα της διασύνδεσης των φιλελεύθερων κινημάτων κατά το 1821-1822.

Θάνος Βερέμης

22 ερωτήσεις και
22 απαντήσεις για το ’22

Εκδ.: Μεταίχμιο, 2022, σ. 139

Τιμή 12,20 ευρώ

Ο πολύ καλός ιστορικός, πανεπιστημιακός και διανοούμενος καταγράφει εδώ με τον δικό του μοναδικό τρόπο την πορεία της χώρας από τον Εθνικό Διχασμό στη Μικρασιατική Καταστροφή. Μια πορεία γεγονότων οι αιτίες των οποίων αναλύονται και μας καθοδηγούν στην κατανόηση του πώς φτάσαμε ως εκεί. Ιστορία με αρχή, μέση και τέλος που δεν γράφεται για να συγκινήσει, όσο συγκινητικό και να είναι το γεγονός της καταστροφής του Ελληνισμού της Μικράς Ασίας, αλλά για να καταδείξει την καταστροφική υπόσταση κάθε είδους εθνικισμού και το πού οδηγούν ο φανατισμός αλλά και ο τυφλός πολιτικός ανταγωνισμός. Ενα ευχάριστο βιβλίο που αφηγείται πολύ δυσάρεστα πράγματα.

Βασίλης Ι. Τζανακάρης

Εάλω η Σμύρνη
Δακρυσμένη Μικρασία – 1919-1922

Εκδ.: Μεταίχμιο, 2022, σ. 922

Τιμή 18,80 ευρώ

Η ιστορία της Μικρασιατικής Καταστροφής από τις Βερσαλλίες και τις διαβουλεύσεις των «μεγάλων ειρηνοποιών» για το μοίρασμα των πρώην πλέον αυτοκρατοριών έως τον απόλυτο ξεριζωμό των Ελλήνων από τα εδάφη όπου ζούσαν και μεγαλουργούσαν πολλοί εξ αυτών με κατάληξη τη Δίκη των Εξι. Μια συναρπαστική, σχεδόν μυθιστορηματική, διαδρομή του πολυγραφότατου συγγραφέα που διαβάζεται, όπως και τα άλλα βιβλία του, με μια πνοή. Στο τέλος όμως αφήνει μια πικρή γεύση για το πώς «τα άφθαρτα όρια της δόξας» και οι «περίλαμπρες νίκες» μπορούν να γυρίσουν μπούμερανγκ αν δεν υπάρχουν κάποιοι πιο συνετοί και λογικοί να βάλουν κάποια χαλινάρια. Το τίμημα της δόξας αλλά και το μεγαλείο της ανθρώπινης ψυχής είναι οι παρονομαστές αυτού του καλού βιβλίου.

Δημήτρης Γ. Παναγιωτόπουλος

Οι αγρότες στην ελληνική ιστορία
Από την Επανάσταση στην παγκοσμιοποίηση

Εκδ.: Πατάκη, 2022, σ. 444

Τιμή 22 ευρώ

Η ιστορία της ελληνικής αγροτικής τάξης αν και πολύ μεγάλη, η πρώτη ουσιαστικά τάξη της νεότερης Ελλάδας, έχει μεγάλα κενά. Αυτά τα κενά καλείται να καλύψει η παρούσα μελέτη του ιστορικού του αγροτικού κόσμου και το κάνει με ιδιαίτερη επιτυχία. Το νήμα αυτής της ιστορίας ξετυλίγεται από τον αγροτικό κόσμο την εποχή της κατάκτησης και συνεχίζει με τη γεωργία και τους έλληνες αγρότες την επαναστατική περίοδο, μετά την απελευθέρωση, τον 20ό αιώνα έως σήμερα. Στο στόχαστρο του συγγραφέα μπαίνουν η λειτουργία της γεωργικής εκμετάλλευσης, οι στρατηγικές επιβίωσης του αγροτικού κόσμου στον 19ο αιώνα, οι στρατηγικές ανάπτυξης στον Μεσοπόλεμο, οι αλλαγές που έγιναν με την έλευση των προσφύγων και οι ιδεολογίες που όλα αυτά τα χρόνια επηρέασαν τις συνειδήσεις του αγροτικού κόσμου. Βιβλίο που αποσαφηνίζει πολλά από τα λάθη που γίνονται στην ανάγνωση των προβλημάτων της αγροτικής τάξης.

Nicolas Cheetham

Μεσαιωνική Ελλάδα
Η άγνωστη εποχή της φραγκοκρατίας

Μτφ. Νίκος Σκοπλάκης

Εκδ.: Διόπτρα, 2022, σ. 534

Τιμή 22,20 ευρώ

Ο βρετανός ιστορικός και διπλωμάτης ξεδιπλώνει εδώ την ιστορία μιας πολύ λιγότερο γνωστής ιστορικής εποχής στην Ελλάδα, την περίοδο της λεγόμενης φραγκοκρατίας στα χρόνια του ελληνικού Μεσαίωνα, πριν την οθωμανική κατάκτηση. Εδώ περιγράφονται με ανάγλυφο τρόπο οι εισβολές των Γότθων και των Σλάβων και η επακολουθήσασα μετά την Δ’ Σταυροφορία του 1204 φραγκοκρατία στην Ελλάδα. Μια περίοδο στην οποία οι Φράγκοι και οι Ιταλοί μοίρασαν κυρίως την Νότια Ελλάδα (Αθήνα και Πελοπόννησο) ιδρύοντας ανταγωνιστικές μεταξύ τους δυναστείες. Αφηγείται τη συνάντηση πριγκίπων από την Καμπανία, δουκών από τη Βουργουνδία, καταλανών τυχοδιωκτών και φλωρεντινών τραπεζιτών και την αντίδραση των Βυζαντινών στην κυριαρχία όλων αυτών. Για να φτάσει στα τελευταία χρόνια της Αθήνας και του Μυστρά, το πώς δηλαδή οι υπό την ηγεσία των βυζαντινών Καντακουζηνών και των Παλαιολόγων ανακατάλαβαν αυτά τα εδάφη λίγο πριν τα παραδώσουν για 400 χρόνια στους Οθωμανούς.

Επιλογές «Β»

Γκάιλς Μίλτον

Χαμένος παράδεισος: Σμύρνη 1922

Μτφ. Αλέξης Καλοφωλιάς

Εκδ.: Μίνωας, σελ. 448

Τιμή 25,50 ευρώ

Το αφήγημα καταστροφής, ηρωισμού και επιβίωσης του δημοσιογράφου και συγγραφέα Τζάιλς Μίλτον ξετυλίγεται μέσα από τις αναμνήσεις επιζώντων, πολλοί απ’ τους οποίους μιλούσαν για πρώτη φορά δημόσια (α’ έκδοση 2008) και τις μαρτυρίες εκείνων που βρέθηκαν στη δίνη μιας από τις μεγαλύτερες καταστροφές της σύγχρονης ιστορίας. Ειδική επετειακή έκδοση με νέο πρόλογο του συγγραφέα.

Emine Yeşim Bedlek

Η ανταλλαγή πληθυσμών του 1923 – τραύμα και φαντασιακές κοινότητες σε Ελλάδα και Τουρκία

Μτφ. Αικατερίνη Χαλμούκου

Επιμέλεια: Σπυρίδων Γ. Πλουμίδης

Εκδ.: Gutenberg, σελ. 386

Τιμή 22 ευρώ

Η Εμινέ Γεσίμ Μπεντλέκ, επίκουρη καθηγήτρια Αγγλικής Γλώσσας και Φιλολογίας στο Πανεπιστήμιο Bingöl της Τουρκίας, αναζητεί το κοινό οθωμανικό παρελθόν Ελλήνων και Τούρκων της Μικράς Ασίας πριν από την Ανταλλαγή του 1923, βασισμένη σε τρία λογοτεχνικά έργα: «Ματωμένα χώματα» της Διδώς Σωτηρίου, «Πουλιά χωρίς φτερά» του Λουί ντε Μπερνιέρ και «Μια προίκα αμανάτι: Οι άνθρωποι της ανταλλαγής» του Κεμάλ Γιαλτσίν. Δεδηλωμένος στόχος της Μπεντλέκ είναι να δείξει ότι οι ορθόδοξοι χριστιανοί της Ανατολίας δεν διαπνέονταν από ελληνικά εθνικιστικά αισθήματα, διότι η κουλτούρα και οι παραδόσεις τους ήταν σχεδόν ίδιες με εκείνες των μουσουλμάνων Τούρκων της Ανατολίας, με τους οποίους συμβίωναν επί αιώνες.

Horst Krüger

Το διαλυμένο σπίτι – Τα νεανικά μου χρόνια στη Γερμανία του Χίτλερ

Μτφ. Σίσσυ Παπαδάκη

Εκδ.: Gutenberg, σελ. 231

Τιμή 14 ευρώ

Ο πολυβραβευμένος Κρίγκερ, από τους σημαντικότερους αρθρογράφους της μεταπολεμικής περιόδου, που είχε σπουδάσει Φιλοσοφία και Συγκριτική Λογοτεχνία στο Βερολίνο, γράφει το βιβλίο του τον χειμώνα 1964-1965 «επιστρέφοντας» στην πατρίδα της παιδικής ηλικίας: ένα σχήμα ταυτοσημίας, καθώς όσο και αν αντιστέκεται εσωτερικά, τα χρόνια εκείνα ασκούν μία σαγηνευτική δύναμη, ακόμη και με τους δαίμονες, την ύβρη, την πτώση και το έγκλημα που περικλείουν. Ο ίδιος άλλωστε κάνει λόγο για μια προσπάθεια αυτολύτρωσης και για το «βαθύ, ανεπούλωτο ακόμα τραύμα της παιδικής ηλικίας, το παρατημένο εκεί μεταλλικό παιχνίδι μου». Τραύμα που χαίνει, καθώς οι γονείς του δεν υπήρξαν ποτέ ναζί, ενώ ο Χορστ έφτασε να συλληφθεί ως μέλος μιας παράνομης οργάνωσης. Κι όμως, η επήρεια που θα ασκούσε ο Φύρερ δεν άφηνε αδιάφορο το σπίτι των Κρίγκερ στο Αϊχκαμπ.

Συλλογικό

Ελληνες στρατιώτες και μικρασιατική εκστρατεία

Επιμέλεια: Δημήτρης Καμούζης, Αλέξανδρος Μακρής, Χαράλαμπος Μηνασίδης

Εκδ.:  Εστία, σελ. 456

Τιμή 24,99 ευρώ

Σκοπός του συλλογικού έργου είναι η κριτική ιστορική ανάλυση, η κατανόηση και η αξιολόγηση της Μικρασιατικής Εκστρατείας μέσα από τη μελέτη της τραυματικής εμπειρίας του πολέμου και των βραχυπρόθεσμων και μακροπρόθεσμων επιπτώσεών του στους έλληνες στρατιώτες που έλαβαν μέρος σε αυτόν. Το βιβλίο συντονίζεται με τις σύγχρονες ιστοριογραφικές τάσεις με θέμα τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο και στρέφεται σε δύο κύριες κατευθύνσεις: στην ανασύνθεση του οδυνηρού βιώματος των ελληνικών στρατευμάτων και στις προκλήσεις περίθαλψης, αποκατάστασης και κοινωνικής επανένταξης που αντιμετώπισαν οι παλαίμαχοι στην Ελλάδα του Μεσοπολέμου. Στο πλαίσιο αυτό οι συγγραφείς του τόμου, στην πλειονότητά τους νέοι επιστήμονες, επιχειρούν να αναδείξουν διαφορετικές και ανεξερεύνητες πτυχές της συνολικής εμπειρίας του πολέμου.

Editors’ choice

Συλλογικό έργο
Οι Εβραίοι της Ελλάδας
Επιμέλεια: Γιώργος Αντωνίου,
Ευάγγελος Χεκίμογλου
Αλεξάνδρεια, σελ. 232
Τιμή 18 ευρώ
Τα κενά της δημόσιας ιστορίας σχετικά με τον ελληνικό εβραϊσμό επιχειρεί να καλύψει ο τόμος με συνεισφορές σε διαφορετικούς τομείς: δημογραφία, αρχαιολογία, μουσική, ενδυμασία, πολιτισμικές ταυτότητες, στάση των χριστιανικών ομολογιών, δικαιική τάξη, οικονομική και επιχειρηματική συμβολή, πολιτική, εκπαίδευση, αντίσταση, απώλεια και διάσωση στη διάρκεια του Πολέμου, αποζημιώσεις των θυμάτων, μετανάστευση όσων επιβίωσαν, αναβίωση των ισραηλιτικών κοινοτήτων.

Χριστίνα Φίλιου
Βιογραφία μιας αυτοκρατορίας – κυβερνώντας Οθωμανούς σε μια εποχή επαναστάσεων
Μτφ. Νερίνα Κιοσέογλου
Επιμέλεια: Αννυ Σπυράκου
Αλεξάνδρεια, σελ. 342
Τιμή 22,26 ευρώ
«Στο πολύμορφο τοπίο της οθωμανικής διακυβέρνησης του ύστερου 18ου αιώνα, οι Φαναριώτες και οι ακόλουθοί τους αρχίζουν να πολλαπλασιάζονται, να συνδέουν τις Παραδουνάβιες Ηγεμονίες με τις νότιες βαλκανικές επαρχίες, τα νησιά του Αιγαίου και τα παράλια της Μικράς Ασίας και να εμπλέκονται στην επαρχιακή διοίκηση, στην στρατιωτική και ναυτική διοίκηση, στις διεθνείς σχέσεις. Ολα αυτά ήταν επιπλέον σε άρρηκτη σχέση με την Ορθόδοξη Εκκλησία και τα δίκτυα των μοναστηριών σε όλη την αυτοκρατορία και ειδικά στις Παραδουνάβιες Ηγεμονίες. Η ταχεία επικράτηση αυτού του πλέγματος κατέστη δυνατή λόγω του αυξανόμενου ρόλου της Ρωσίας ως υπαρξιακής απειλής των Οθωμανών και συμπληρωματικά λόγω της κοινής θρησκείας Φαναριωτών και Ρώσων. Αυτή την φαναριώτικη διαμεσολάβηση (σφήνα) ονομάζω μεταφορικά “Οίκο”, δηλαδή έναν χώρο οικοδομημένο από και για τους Φαναριώτες στην καρδιά της Οθωμανικής διακυβέρνησης, μέσα στις επικράτειες του κυρίαρχου Οίκου του Οσμάν, δηλαδή της Οθωμανικής δυναστείας. Μέσω αυτής της δομής διαμόρφωσαν συγκεκριμένους σχηματισμούς εξουσίας, τα λεγόμενα τζάκια, ουσιαστικά επιδραστικές δυναστείες, όπως ήταν εκείνες των γενιτσάρων. Είναι προφανές ότι τα φαναριώτικα τζάκια ως μονάδες εξουσίας ήταν μια παραδοξότητα στα οθωμανικά συμφραζόμενα, διότι ως Χριστιανοί, οι Φαναριώτες ήταν θεσμικά αποκλεισμένοι από την νομή της πολιτικής» (από τη συνέντευξη της Χριστίνας Φίλιου στον Φίλιππο Δρακονταειδή, «Β», 14/5/2022).

Κωνσταντίνα Ζάνου
Τραυλίζοντας το έθνος
Διεθνικός πατριωτισμός στη Μεσόγειο, 1800-1850
Μτφ. Μενέλαος Αστερίου
Επιμέλεια: Κώστας Λιβιεράτος
Αλεξάνδρεια, σελ. 344
Τιμή 21,20 ευρώ
«Μια ιστορία πρώιμου εθνικισμού, των αρχών του 19ου αιώνα, εκεί που το παρελθόν από συνείδηση γίνεται και βίωμα, πέρα όμως και από παραδοσιακά δίπολα πολιτικών ή κοινωνικών ερωτημάτων όπως αυτά τίθενται στα τέλη του ίδιου αιώνα, μέσα στο πλαίσιο της Μεσογείου ακολουθώντας εκείνον τον πάντα εντυπωσιακό για την περιοχή ορισμό του Braudel: “Τι είναι η Μεσόγειος; Είναι χίλια πράγματα μαζί. Δεν είναι μόνο ένα τοπίο αλλά αμέτρητα τοπία. Δεν είναι μία θάλασσα αλλά διαδοχή θαλασσών. Δεν είναι ένας πολιτισμός, αλλά πολιτισμοί που συσσωρεύονται ο ένας πάνω στον άλλον”» («Β», Στέφανος Καβαλλιεράκης, 16/7/2022).