«Τα μεγάλα φτερά του Παλαμά και του Καλομοίρη»

Εναν ιδανικό τρόπο να συνδυαστούν τα έργα για πιάνο του Μανώλη Καλομοίρη με τον «Δωδεκάλογο του Γύφτου» του Κωστή Παλαμά σε ένα ρεσιτάλ για το Αρχαιολογικό Μουσείο Θηβών, ήταν η αρχική ιδέα της πιανίστριας Τίνας Μαλικούτη και να ερμηνευτούν από τη Νένα Βενετσάνου και τον ηθοποιό Βασίλη Βλάχο. Αυτό που απασχόλησε την ερμηνεύτρια για την παράσταση «Της καρδιάς και του νου» – ενταγμένη στο πλαίσιο των εκδηλώσεων του υπουργείου Πολιτισμού «Ολη η Ελλάδα ένας Πολιτισμός» – είναι το «πώς» τέτοιοι καλλιτεχνικοί κολοσσοί, «που φορούν και την ακαδημαϊκή τήβεννο», όπως λέει μπορούν να εμφανιστούν επί σκηνής μαζί, χωρίς να μπερδευτεί το κοινό, από το ειδικό βάρος που έχει ξεχωριστά το έργο του καθενός. «Προσπάθησα να βρω τρόπο ώστε το κοινό να πλησιάσει άφοβα το νόημα του έργου του Καλομοίρη, που είναι και ο βασικός πρωταγωνιστής της παράστασης αυτής, στην οποία ακούγονται εκτός από τα αριστουργηματικά έργα του για πιάνο από την Τίνα Μαλικούτη και επιλεγμένα αποσπάσματα από την αυτοβιογραφία του, τα οποία διαβάζω εγώ και καθοδηγούν το κοινό».

Η Νένα Βενετσάνου εξηγεί ότι σιγά – σιγά το κοινό αντιλαμβάνεται το γιατί ο πρωτομάστορας της νεοελληνικής μουσικής, θεωρεί τη μουσική τέχνη δημιούργημα της γλώσσας και φορέα εθνικής ταυτότητας και γιατί θαύμαζε τόσο τον Παλαμά. «Σε κάποια στιγμή ο ίδιος ο Καλομοίρης μας οδηγεί τελικά στον “Δωδεκάλογο του Γύφτου” που απαγγέλλει ο Βασίλης Βλάχος και διαπιστώνουμε ότι οι δύο καλλιτέχνες, αν και ανήκαν σε διαφορετικές γενιές, μιλούσαν την ίδια καλλιτεχνική γλώσσα και τους απασχολούσε η προοπτική, το μέλλον της νεοελληνικής τέχνης. Το δύσκολο κομμάτι ήταν, με ποιο τρόπο το κοινό θα πετάξει άφοβα ψηλά, με τα φτερά τα μεγάλα της τέχνης τους, να καταλάβει το παράδειγμά τους. Να νιώσει ότι κι αυτοί, πριν γίνουν αγάλματα, ήσαν άνθρωποι που έζησαν πριν και μετά τις μεγάλες εθνικές συμφορές και έγιναν οι αθάνατοι και ωραίοι του γένους τους, με την πένα τους. Και αυτό από τη φιλοδοξία μου η παράσταση να πείσει το κοινό να εμπιστεύεται την υψηλή τέχνη, ειδικά σε δύσκολους καιρούς. Αυτό που κάνει ο κόσμος στους δικούς μας καιρούς, είναι να γυρίζει την πλάτη στα μεγάλα γιατί κατά βάθος νομίζει πως δεν είναι για αυτόν».

ΑΝΕΞΑΝΤΛΗΤΟΙ. Ποια η σχέση του Καλομοίρη με τον Παλαμά και πώς συνδέονται, αλήθεια, με τις επετειακές εκδηλώσεις για τα 100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή; «Αυτό που εγώ ξεχωρίζω ως το σπουδαιότερο στοιχείο που τους συνδέει είναι πως ξανάχτισαν τον πνευματικό κόσμο του τόπου μας, με καταπληκτική διαύγεια, ο Παλαμάς ως ποιητής και αργότερα ο Καλομοίρης ως συνθέτης. Ο Καλομοίρης ήταν Μικρασιάτης, γεννήθηκε στη Σμύρνη, σπούδασε στην Πόλη και στη Βιέννη, δίδαξε στο Χάρκοβο. Ταξίδεψε, γνώρισε δόξα, έγινε ο μέγας διδάσκαλος της μουσικής. Οσα επί αιώνες η μουσική μας ήθελε να ενώσει, πειραματίστηκε τα ένωσε και ξεπηδούν μέσα από τη μουσική του. Το ίδιο και ο Παλαμάς, ο οποίος προτάθηκε 14 φορές για Νομπέλ και θεωρείται ένας από τους μεγαλύτερους ποιητές όλων των εποχών. Το παθιασμένο δημιουργικό τους πνεύμα το οδηγούσε η λαϊκή μούσα, γι’ αυτό δεν παλιώνουν και είναι ανεξάντλητοι. Ακόμα και σιωπηλοί ως αγάλματα, χώνονται στο μυαλό, στις θύμησες και συνεχίζουν το ταξίδι μας στην αθανασία».