«Σημείο και άπειρο: ένα»

Πριν από 25 χρόνια ο ζωγράφος Ηλίας Παπαηλιάκης ξεκίνησε μια έρευνα γλυπτικής. Το αποτέλεσμά της αποτελεί τμήμα της νέας ατομικής του έκθεσης «Η ώρα του Μάγου» που παρουσιάζεται σε επιμέλεια Χριστόφορου Μαρίνου από τον Δήμο Νάξου και Μικρών Κυκλάδων στο Πολιτιστικό Κέντρο στην πρώην Σχολή Ουρσουλινών, στο Κάστρο της Χώρας. Το γλυπτό «Εξι μελέτες για το κυκλαδικό στερεό» αποτελείται από δύο μακρόστενα ξύλινα τραπέζια πάνω στα οποία είναι τοποθετημένα έξι γυάλινα κουτιά 40x30x30 εκ. Το γλυπτό του Παπαηλιάκη, όπως ο ίδιος γράφει στο «ΝΣΥΝ», συνδέεται με τα κυκλαδικά ειδώλια που είχε την ευκαιρία να μελετήσει και να κατανοήσει καλύτερα στο Αρχαιολογικό Μουσείο Νάξου: «Πριν από αρκετά χρόνια, πριν από την εισαγωγή μου στην ΑΣΚΤ, άρχισε να με απασχολεί μια ιδέα. Στην αρχή η ιδέα διατυπώθηκε με τη μορφή ερωτήματος. Υπάρχει άραγε ένα σύστημα σχέσεων που παράγει μορφή στις δύο αλλά και στις τρεις διαστάσεις; Μια ζαριά που ό,τι και αν φέρει, το παιχνίδι να συνεχίζεται; Σχετικά γρήγορα συνειδητοποίησα πως για να απαντήσω στην ερώτηση έπρεπε να αποσαφηνίσω τα μέρη που τη συναπαρτίζουν αλλά συγχρόνως έπρεπε να κρατήσω την ιδέα ζωντανή, καθώς η ερώτηση είχε κάτι το αφόρητα πραγματικό. Μετά εργάστηκα για να ταυτίσω την ερώτηση-ιδέα με την ύλη. Η ταύτιση που με τα χρόνια είχε γίνει ορισμός ήταν και παραμένει δύσκολη πίστα. Κάτι σαν χρησμός. Ηξερα πως η δουλειά μου είναι ύλη και ενέργεια. Δηλαδή ο εαυτός μου, ο λόγος μου και τα παραλειπόμενά του είναι ύλη και ενέργεια. Είμαι ύλη και ενέργεια. Μετά άρχισα να προσδιορίζω τον χώρο. Τι εμπεριέχω, τι περικλείω και μερικές αποστάσεις για τα μπόσικα. Είδα προσεκτικά τα ενδιάμεσα, τα μεσοδιαστήματα, τις άρσεις και τις θέσεις στα σημεία και στα όρια. Μια φορά τα σημάδια από μερικά καρφιά που είχα τοποθετήσει στον τοίχο του ατελιέ μου σχημάτισαν μια σπείρα.

Στη Νάξο στα σκονισμένα ράφια του Αρχαιολογικού Μουσείου είδα την ίδια σπείρα να ξεδιπλώνεται καθώς κοίταζα τα κυκλαδικά θραύσματα. Ενα σημείο, ελάχιστο, είναι η αρχή και μετά το χωροχρονικό συνεχές, αυτό το διάφανο πλέγμα επεκτείνεται στο άπειρο αναδιπλούμενο. Σημείο και άπειρο, ένα. Αρκεί αυτό το σημείο, το σημείο της αρχής να είναι σταθερό. Σήμερα η ιδέα παραμένει ζωντανή. Ξέρω πως οι αναλογίες είναι σύμφυτες του μέτρου, του λόγου και των άλλων λόγων. Εφτιαξα εφτά γυάλινα διαφανή κουτιά, ίδιων διαστάσεων αλλά με διαφορετικά εσωτερικά χωρίσματα. Το κάθε κουτί, εσωτερικά, σε ένα του χώρισμα, φέρει μια μικρή οπή. Τα τοποθέτησα με ίσες αποστάσεις μεταξύ τους, πάνω σε δύο ισομεγέθη ξύλινα τραπέζια. Γρήγορα φάνηκε πως έπρεπε να αφαιρέσω ένα κουτί και να μείνουν τα έξι. Το έβδομο κουτί το έκανα δώρο στον Στέφαν. Τα ξύλινα τραπέζια ακόμη τα δουλεύω. Και το παιχνίδι συνεχίζεται».

ΠΑΙΧΝΙΔΙ. Ο Η. Παπαηλιάκης δημιουργεί έργα-συστήματα που αποτελούν μελέτες ισορροπίας, μεγεθών και ποσοτήτων. Η έκθεση «Η ώρα του μάγου» περιλαμβάνει νέα έργα με τα οποία ο καλλιτέχνης δοκιμάζει τις δυνατότητες του νέου ιδιώματος της ζωγραφικής του. Μελετώντας το εισέρχεται σε έναν χώρο που είναι πιο εξωστρεφής και έχει να κάνει με το παιχνίδι. Η σχέση του παιχνιδιού και του εαυτού με το ζώο, η συντροφικότητα, η συμπόρευση και η συναίνεση είναι μερικές από τις έννοιες που ο ζωγράφος επιχειρεί να αποδώσει στα νέα του έργα. Η έκθεση στη Νάξο σηματοδοτεί τη μετάβαση σε μια καινούργια κλίμακα, αφού εδώ ο καλλιτέχνης παρουσιάζει τον μεγαλύτερο πίνακα που έχει ζωγραφίσει μέχρι σήμερα. Με το «Εργαστήριο παιχνιδιών» (2021) ο Παπαηλιάκης – μάστορας του τεχνικού κομματιού της ζωγραφικής – λύνει το πρόβλημα της μεγάλης κλίμακας. Το «Εργαστήριο παιχνιδιών» πλαισιώνεται από έξι μικρότερα έργα διαστάσεων 2×2 μέτρα το καθένα. Οι τίτλοι τους δεν συλλαμβάνονται εκ των υστέρων αλλά προκύπτουν την ώρα που ο καλλιτέχνης δουλεύει τα έργα: «Το Ηλιοβασίλεμα στο παλάτι», «Αγόρι με μπαλόνι, διαβάζει βιβλίο», «Η ζωή στην εξοχή», «Η ώρα του ήλιου», «Η ώρα του μάγου» και «Το ενυδρείο». Σε κάθε έργο αυτής της ενότητας υπάρχει η σχέση της φιγούρας με αντικείμενα. Και σε κάθε έργο υπάρχει πάντα ένας ορίζοντας, αποτυπωμένος με διαφορετικούς τρόπους.