Ματαιωμένος γάμος…

ια νέα ανάγνωση και μια σύγχρονη προσέγγιση του «Ματωμένου γάμου», με υλικά που ξεκινούν από την παράδοση και φτάνουν ως το σήμερα, επιχείρησε με τη δική του παράσταση να καταθέσει ο Νικορέστης Χανιωτάκης. Με μία διαφορά: Αφησε το έργο έξω από αυτή του την προσπάθεια, σαν να το αγνόησε(;) ή σαν να μην κατάφερε να αντιληφθεί την ποίηση, τα νοήματα και τη δυναμική του.

Ο κορυφαίος ισπανός ποιητής και δραματουργός Φεδερίκο Γκαρθία Λόρκα (Federico Del Sagrado Corazón de Jesús García Lorca, 1898-1936) γεννήθηκε σε ένα μικρό χωριό στην ευρύτερη περιοχή της Γρανάδας. Η μητέρα του είναι εκείνη που καθόρισε την παιδεία του, επηρεάζοντας και τον χαρακτήρα του. Από τις αρχικές σπουδές στη Νομική, ο Λόρκα δεν άργησε να περάσει στη φιλολογία και από τη γενέτειρά του, στη Μαδρίτη. Παράλληλα στράφηκε και στη μουσική, στο πιάνο. Κατά τη διάρκεια των σπουδών του γνώρισε τον Μπουνιουέλ και τον Νταλί, ξεκίνησε να γράφει θέατρο και ποίηση – και αποδέχθηκε (με ενοχές) την ομοφυλοφιλία του.

Μαζί με τη «Γέρμα» και «Το σπίτι της Μπερνάρντα Αλμπα», ο «Ματωμένος γάμος» συνθέτει τη λεγόμενη «αγροτική τριλογία» του. Με επίκεντρο τον άνθρωπο, την καταπίεσή του – κοινωνική και όχι μόνον, της γυναίκας κυρίως -, αλλά και τον έρωτα, ανεκπλήρωτο ή προδομένο, οι τρεις αυτές σύγχρονες τραγωδίες αποτελούν κορυφαία δείγματα της γραφής του.

Η αντιφασιστική του ταυτότητα θα τον καθορίσει τελικά, αφού λόγω των αριστερών του φρονημάτων θα εκτελεστεί από τους εθνικιστές του Φράνκο στη διάρκεια του Ισπανικού Εμφυλίου, το ’36. Λυρικός ποιητής και ηγετική προσωπικότητα των γραμμάτων και των τεχνών της λεγόμενης Γενιάς του ’27 ο Λόρκα κατάφερε να συνδυάσει στο έργο του την παράδοση με τον μοντερνισμό.

Ο «Ματωμένος γάμος» («Bodas de Sangre», 1932) πρωτοανέβηκε στην Αθήνα από τον Κάρολο Κουν (Θέατρο Τέχνης, 1947) – μετάφραση Νίκος Γκάτσος, μουσική Μάνος Χατζιδάκις, σκηνικά Γιάννης Τσαρούχης. Εκτοτε επιστρέφει στα θέατρα του κόσμου. Η θεματολογία του πατάει τόσο στους ισπανούς και ευρωπαίους κλασικούς όσο και στην αρχαία τραγωδία. Υπάρχει μια ένταση, εσωτερική, βαθιά, μια «απειλή» που επιβεβαιώνεται τελικά μέσα από την εξέλιξη της πλοκής.

ΧΩΡΙΣ ΠΡΟΤΑΣΗ. Κι αν στην παράσταση χρησιμοποιήθηκε η ποιητική μετάφραση του Νίκου Γκάτσου – μαζί με τους στίχους των τραγουδιών του, που μελοποίησε ο Αλκίνοος Ιωαννίδης, η μουσική ατμόσφαιρα περιορίστηκε σε μονότονους ήχους τυμπάνων και λίγα μελωδικά διαλείμματα. Χωρίς ρίζες και χωρίς κορμό, δύσκολο να ανθίσει ένα δέντρο. Ετσι και η παράσταση του Χανιωτάκη χωρίς πρόταση, χωρίς έστω μια διεκπεραιωτική mise en place, έχασε και τον «Γάμο» και τον Λόρκα.

Οι ρόλοι υπάκουσαν και τελικά εγκλωβίστηκαν σε μια σκηνοθετική ματιά που έπνιξε το έργο, μη αφήνοντάς το να απλώσει επί σκηνής τη μεγάλη γκάμα «χρωμάτων», ήχων και αισθημάτων που εμπεριέχει. Οι ερμηνείες αποδείχθηκαν ένας συνδυασμός μεμονωμένων προσεγγίσεων της προσωπικής ματιάς κάθε ηθοποιού, επιβεβαιώνοντας την πλήρη σκηνοθετική απουσία. Ο Κώστας Βασαρδάνης αποτέλεσε, στον δύσκολο και ποιητικό ρόλο του Φεγγαριού, την εξαίρεση και μια «φωτεινή» ανάσα στην παράσταση. Ξεχώρισε η Μαριάννα Πολυχρονίδη με τις φωνητικές της δυνατότητες.

info

Σκηνοθεσία: Νικορέστης Χανιωτάκης

Μετάφραση: Νίκος Γκάτσος

Πρωτότυπη μουσική – σύνθεση – ενορχήστρωση: Αλκίνοος Ιωαννίδης

Σκηνικά – κοστούμια: Αρετή Μουστάκα

Χορογραφίες – επιμέλεια κίνησης: Φαίδρα Νταϊόγλου

Φωτισμοί: Νίκος Βούλγαρης

Παίζουν: Μαρία Τζομπανάκη, Μαρία Χάνου, Νίκος Πουρσανίδης, Κωνσταντίνος Ασπιώτης, Γιάννης Καλατζόπουλος, Χριστίνα Τσάφου, Μαριάννα Πολυχρονίδη, Κώστας Βασαρδάνης, Ισιδώρα Δωροπούλου, Αλκιβιάδης Κωνσταντόπουλος, Κώστας Κοράκης, Ιφιγένεια Μακρή, Αννα Φιλιππάκη. Η μουσική παίζεται ζωντανά από τους ηθοποιούς

Παραστάσεις: Ηράκλειο (12/7), Ρέθυμνο (13/7), Faliro Summer Theatre (16/7), Ηλιούπολη (17/7)

Εθνικές απορίες

Την εβδομάδα που πέρασε το Εθνικό Θέατρο βρέθηκε στην εξαιρετικά δυσάρεστη θέση να ακυρώσει την πρεμιέρα του στην Επίδαυρο: Η «Μήδεια» του Μποστ δεν ξεκίνησε την περασμένη Παρασκευή λόγω της τετράωρης στάσης εργασίας των εργαζομένων της πρώτης σκηνής της χώρας (20.00 – 00.00) στην Αθήνα και την Επίδαυρο και του Σωματείου Ελλήνων Ηθοποιών… Αδιάφορο αν το κοινό βρέθηκε προ απροόπτου, τελευταία στιγμή, αδιάφορο αν όλα ήταν έτοιμα, κόποι, προσπάθειες, πρόβες, αγωνίες. Αδιάφορο όμως και το γεγονός ότι τα αιτήματα των εργαζομένων είχαν ήδη ικανοποιηθεί… Κι αυτό το τελευταίο έχει μεγάλη σημασία, γιατί υποδηλώνει την πρόθεση και μαζί την πολιτική υποκίνηση. Σαν ο στόχος να μην είναι άλλος από την ανατροπή…

Στην προκειμένη περίπτωση ζητούμενο ήταν η αναπροσαρμογή της ημερήσιας αποζημίωσης και των εξόδων διακυκτέρευσης για την εκτός έδρας εργασία – αφορά στο Εθνικό και το ΚΘΒΕ. Το αίτημα ικανοποιήθηκε από την ηγεσία του ΥΠΠΟΑ αλλά λόγω μη «γραπτής δέσμευσης» η στάση εργασίας δεν ακυρώθηκε…

Αυτό ακριβώς το αίτημα είναι που συνδέεται έμμεσα ή άμεσα, με μια από τις βασικές λειτουργίες του Εθνικού Θεάτρου, που δεν είναι άλλη από τον εθνικό του χαρακτήρα… Χωρίς βέβαια αυτό να σημαίνει ότι οι εργαζόμενοι δεν δικαιούνται να διεκδικούν καλύτερες αμοιβές. Αλλά έτερον εκάτερον….

Δεν μπορεί κάθε χρόνο, κάθε καλοκαίρι η περιοδεία του Εθνικού να περιορίζεται σε λίγες «πιάτσες», σαν ο ρόλος του να παραμένει αθηνοκεντρικός. Φέτος ο «Αίας» μετρά οκτώ και η «Μήδεια» δέκα – με μια από τις «πιάτσες» να είναι η Κύπρος και πολύ σωστά… Ακόμα μικρότερη είναι η περιοδεία της παραγωγής του Φεστιβάλ με την Ελευσίνα Πολιτιστική Πρωτεύουσα και τους «Πέρσες»… Την ίδια στιγμή που οι θίασοι του ελεύθερου θεάτρου φτάνουν ή και ξεπερνούν τις 40 και 45 πιάτσες στην περιοδεία τους.

Η μικρής εμβέλειας περιοδεία, όσες εξηγήσεις και όσα δικαιολογητικά κι αν έχει – οικονομικού κυρίως περιεχομένου, αναρωτιέμαι αν, υποσυνείδητα, εμπεριέχει κι έναν σνομπισμό, μια επιλεκτική πολιτική, μια νοοτροπία του «λίγα και καλά». Δεν πρέπει να θεωρείται αμελητέος ο ρόλος ενός εθνικού ή κρατικού θεάτρου για το σύνολο της κοινωνίας – κέντρο, απόκεντρο. Κι ίσως θα έπρεπε να προβλεφθεί ένα έξτρα κονδύλι του υπουργείου Πολιτισμού για την εφαρμογή του προγράμματος μιας περιοδείας εθνικής, πράγματι, εμβέλειας.