Non Paper

Κρέοντες και Αντιγόνες
Ας το πάρουμε από την αρχή. Εντελώς από την αρχή. Από το 441 π.Χ. συγκεκριμένα. Από τότε που πρωτοπαρουσιάστηκε στους αθηναίους πολίτες η «Αντιγόνη» του Σοφοκλή. Γιατί, όπως και όλες οι γνωστές τραγωδίες της αρχαίας ελληνικής γραμματείας, είναι κορυφαίο κλασικό έργο, εκ των θεμέλιων λίθων της παγκόσμιας δραματουργίας; Γιατί αυτά τα έργα επιβιώνουν ανά τους αιώνες; Διότι περικλείουν την πυρηνική αξία της Τέχνης. Αυτή που λέει ότι δεν υπάρχει το απόλυτο καλό και το απόλυτο κακό. Διότι οι ήρωές τους δεν είναι ποτέ μονοδιαστάτοι. Δηλαδή ή καλοί ή κακοί. Μέσα από τις ρωγμές τους αναδύεται το δραματουργικό και λογοτεχνικό εκτόπισμά τους.

Αφου μιλάμε, συγκεκριμένα, για την «Αντιγόνη», αν η ηρωίδα του Σοφοκλή ήταν η επιτομή του καλού, της ηθικής, της αθωότητας, δεν θα ήταν η Αντιγόνη, θα ήταν η Κοκκινοσκουφίτσα. Με τον Κρέοντα στον ρόλο του κακού λύκου. Και η τραγωδία θα ήταν παραμυθάκι. Και μάλιστα διδακτικό. Αυτό ακριβώς που δεν πρέπει να είναι η Τέχνη. Η οποία δεν διδάσκει. Συγκινεί. Πάει να πει βάζει σε κίνηση, ενεργοποιεί το συναίσθημα και τη σκέψη του θεατή, του αναγνώστη, του ακροατή. Και έτσι τον πλουτίζει. Διότι η Τέχνη δεν είναι δόγμα. Δεν θέλει «πιστούς» αλλά ενεργούς και προβληματισμένους αποδέκτες. Το «τι θέλει να πει ο ποιητής» είναι σχήμα λόγου. Στην πραγματικότητα ο ποιητής «θέλει» να πει αυτό που εσύ αντέχεις να καταλάβεις. Κι αυτή η ρευστότητα είναι που τον κάνει ποιητή. Αλλιώς θα ήταν τσιταταδόρος.

Πόσα χρόνια ασχολούνται οι σύγχρονοι «σοφοί» με τον συμβολισμό της Αντιγόνης; Με τη φύση της Μήδειας; Με την εσωτερική σύγκρουση του Οιδίποδα; Με τον μητροκτόνο των Ατρείδων; Πολλά, πάρα πολλά. Χωρίς απάντηση. Ή μάλλον, με πολλές απαντήσεις. Αν η «Αντιγόνη» επρόκειτο για μια σχηματική σύγκρουση του δίκαιου με το άδικο, της ηθικής με την εξουσία δεν θα υπήρχε συμβολισμός, δεν θα υπήρχε καν δράμα. Για σύγκρουση ενός δίκαιου με ένα άλλο δίκαιο πρόκειται λοιπόν. Το εθιμικό δίκαιο της Αντιγόνης από τη μία και το δίκαιο της πολιτείας του Κρέοντα από την άλλη. Νόμοι θεών συγκρούονται με νόμους ανθρώπων. Με τους θεούς η Αντιγόνη, με τους ανθρώπους ο Κρέοντας. Σχηματική είναι η εξουσία του. Αλλού βρίσκεται η ουσία του. Και είναι αυτή που τον κάνει πιο τραγικό πρόσωπο ακόμη και από την Αντιγόνη.

Για όλα αυτά θεωρώ τουλάχιστον άστοχη την εργαλειοποίηση του ήρωα του Σοφοκλή από τον Γεράσιμο Σκιαδαρέση μετά το τέλος των παραστάσεων της διασκευής της τραγωδίας (από τον Αλέξανδρο Ραπτότασιο) που παρουσιάστηκε στην Πειραιώς. Το χιούμορ τύπου «γυρίζουμε από πενταήμερη» που αποτύπωσε στο προφίλ του, κραδαίνοντας το Τ-σερτ με τη φράση «Γ…σαι Κρέοντα» θεωρώ ότι τον αδικεί. Και θέλω να πιστεύω ότι το έκανε από αβλεψία. Οι ηθοποιοί, υποτίθεται ότι έχουν μελετήσει το αρχαίο δράμα. Και το τιμούν, δεν το πετούν στον βούρκο της προπαγάνδας. Υποτίθεται…

Ο Ανδρέας στην Επίδαυρο
Η παρουσία του Αλέξη Τσίπρα προχθές στην Επίδαυρο και το χλιαρό χειροκρότημα κάποιων θεατών στην είσοδό του, με πήγε πάρα πολλά χρόνια πίσω. Ηταν καλοκαίρι του 1981, λίγο πριν από τις εκλογές. Στο αρχαίο θέατρο παρουσιαζόταν, από το Θέατρο Τέχνης, η «Ορέστεια» του Αισχύλου, σε σκηνοθεσία Κάρολου Κουν, με τη Μελίνα Μερκούρη στον ρόλο της Κλυταιμνήστρας. Θες η παράσταση, θες η φήμη ότι θα ερχόταν ο Ανδρέας, το θέατρο είχε τιγκάρει. Μπήκαν πολλοί περισσότεροι θεατές από την επιτρεπόμενη χωρητικότητα, μπορεί 16.000, μπορεί και 18.000. Είχαν στοιβαχθεί ακόμη και στους διαδρόμους μεταξύ των κερκίδων που θεωρούνται τα φυσικά ηχεία αυτού του ακουστικού θαύματος. Και μπαίνει ο Αντρέας. Ούτε να έβγαινε επί σκηνής ο ίδιος ο Αισχύλος μαζί με τον Σοφοκλή και τον Ευριπίδη. Χειροκρότημα και αποθέωση για περισσότερο από πέντε λεπτά.

Εν τω μεταξύ, σε μια γωνιά, ο Κουν χτυπούσε το κεφάλι του στα μάρμαρα. Φοβόταν ότι, με κλειστούς διαδρόμους, δεν θα ακουγόταν λέξη από την παράσταση. Κι όμως, ακούστηκαν τα πάντα.