«Θέλω ο ακροατής να επικεντρώνεται στη μουσική, όχι στον ερμηνευτή»

Ο Λεωνίδας Καβάκος επανέρχεται, αυτή τη φορά στο Ηρώδειο, μετά από ειδική ανάθεση του Φεστιβάλ, με ένα εγχείρημα που σχεδίασε ειδικά για το φετινό πρόγραμμα. Ο κορυφαίος βιολονίστας, ο οποίος εκλέχθηκε ως τακτικό μέλος της Ακαδημίας Αθηνών στην προκηρυχθείσα Εδρα Μουσικής στη Β’ Τάξη των Γραμμάτων και των Καλών Τεχνών, θα παρουσιάσει κοντσέρτα για βιολί του Μπαχ με ένα μικρό σχήμα από έξι εκλεκτούς έλληνες μουσικούς, τους Αλέξανδρο Σακαρέλλο (βιολί), Νωέ Ινούι (βιολί), Ηλία Λιβιεράτο (βιόλα), Τιμόθεο Γαβριηλίδη-Πέτριν (βιολοντσέλο), Μιχάλη Σέμση (κοντραμπάσο), Ιάσονα Μαρμαρά (τσέμπαλο). Λίγο πριν ανέβει στη σκηνή μιλά για την έμπνευση, την πνευματική εμπειρία της μουσικής και την αρμονία που πάντα αναζητεί.

ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΗ ΕΜΠΕΙΡΙΑ. Ηθελα να το κάνω από πάρα πολύ καιρό πριν ακόμη κάνω τη συναυλία στην Επίδαυρο. Δεν μπορούσα να βρω με ποιους μουσικούς. Δεν ήθελα να το κάνουμε με ορχήστρα. Ούτε με κάποιο σύνολο από τα σπουδαία που υπάρχουν. Επιθυμούσα να δημιουργήσω κάτι καινούργιο. Ηθελα το σύνολο να είναι φτιαγμένο από το ελάχιστο που χρειάζεται. Γιατί κάθε φωνή – έτσι όπως τις έχει συνθέσει ο δημιουργός – εκπροσωπείται από έναν μόνο μουσικό και έτσι γίνεται πάρα πολύ προσωπικό, κάτι που ήταν στις βασικές μου επιδιώξεις. Με αυτόν τον τρόπο είναι και πάρα πολύ ευέλικτο. Θεωρώ ότι υπάρχουν μεγαλύτερες εκφραστικές δυνατότητες απ’ ό,τι με μία ορχήστρα και με αυτό τον τρόπο είμαστε πιο κοντά στον Μπαχ. Η μουσική με μικρά σχήματα ήταν μια πρακτική που ακολουθούσαν παλιά συνθέτες. Οι ορχήστρες ήταν ελάχιστες και όταν ένας συνθέτης έγραφε το έργο του το παρουσίαζαν σε version μουσικής δωματίου. Βέβαια να τονίσω ξανά ότι ο βασικός λόγος είναι ότι επιδιώκουμε να δώσουμε προσωπικό χαρακτήρα στην ερμηνεία, με ευέλικτο παίξιμο. Στο Ηρώδειο θα παίξουμε τέσσερα κοντσέρτα του Μπαχ. Ο συνθέτης έχει γράψει επτά κοντσέρτα για βιολί, εκ των οποίων τα τέσσερα είναι μόνο για βιολί και τα τρία είναι διπλά: για δύο βιολιά, για βιολί και όμποε και ένα για τρία βιολιά. Δεν μπορούμε να τα παίξουμε όλα σε μια συναυλία, όχι λόγω διάρκειας αλλά επειδή η μουσική αυτή είναι πολύ πυκνή. Θεωρώ ότι αν επικεντρωθούμε σε αυτά τα τέσσερα έργα θα είναι πιο ενδιαφέρουσα, πιο βαθιά πνευματική εμπειρία. Αν παίζεις πάρα πολλά έργα ο ακροατής επικεντρώνεται περισσότερο στον ερμηνευτή παρά στη μουσική, και αυτό είναι κάτι που δεν μου αρέσει.

ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΚΑΙ ΕΓΩΚΕΝΤΡΙΣΜΟΣ. Οταν παίζω απολαμβάνω το έργο και χαίρομαι για τον ήχο που παράγω. Οι σολίστες δεν δημιουργούμε, αποδίδουμε το έργο. Στη ζωγραφική ή στη γλυπτική δημιουργείται κάτι από το μηδέν. Το έργο που αποδίδουμε – είτε ως μουσικοί, είτε ως χορευτές είτε ως ηθοποιοί – έχει ήδη μία ιστορία δική του. Στη μουσική, επειδή το κείμενο υπάρχει ήδη, δεν μπορείς να κάνεις παρεμβάσεις, όπως παραδείγματος χάριν στο θέατρο που ενδεχομένως μπορεί να αλλάξει η σκηνοθεσία, ή τα φώτα. Οπότε είναι πιο δύσκολο να βρει κανείς διόδους προσωπικής σφραγίδας μέσα από ένα έργο που έχει όπως είπαμε τη δική του ιστορία και έχουν ασχοληθεί όλοι οι μεγάλοι πριν από μας. Οι ερμηνευτές βαδίζουμε σε ένα πολύ στενό μονοπάτι μεταξύ προσωπικής σφραγίδας, εγωκεντρισμού και εκκεντρικότητας. Για μας που παίζουμε μουσική αυτό είναι μία πρόκληση. Διότι όταν έχεις τη δεξιοτεχνική ικανότητα μπορείς να παρασυρθείς. Η προσωπική σφραγίδα είναι απαραίτητη. Ο εγωκεντρισμός όμως και η εκκεντρικότητα την ακυρώνουν.

Η ΟΥΣΙΑ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ. Πρέπει πάντα να είμαστε προσηλωμένοι στο κείμενο διότι την ουσία της μουσικής δεν τη γνωρίζει κανείς. Είναι σαν να λες θα φτάσω τον Θεό. Ή θα φτάσω τα άστρα. Εμείς μπορούμε να βλέπουμε μόνο τα άστρα – μάλιστα αυτό που βλέπουμε είναι το απώτατο παρελθόν. Αν γνωρίζαμε την ουσία της μουσικής θα είχαμε σταματήσει να παίζουμε τα έργα αυτά. Ούτε και ο ίδιος ο συνθέτης γνώριζε την ουσία της μουσικής – το πιστεύω αυτό. Γράφει κατόπιν μίας έμπνευσης. Αλλά από πού έρχεται αυτή η έμπνευση; Ξέρουμε; Εγώ αντλώ έμπνευση για να ερμηνεύσω από το κείμενο πάντα. Γι’ αυτό και παίζεις ένα έργο 30 χρόνια και πάλι ανακαλύπτεις καινούργιες πτυχές. Σε αυτή τη διαδικασία λειτουργούν διάφορα φίλτρα, όπως της ανάγνωσης ή της πρώτης μάθησης, που είναι ο ενθουσιασμός. Για να μάθεις ένα έργο απαιτείται να χρησιμοποιήσεις το 100% των δυνατοτήτων σου. Για να το ερμηνεύσεις δεν είναι απαραίτητο να χρησιμοποιήσεις αυτό το 100%.

Ο ΝΟΜΟΣ ΤΗΣ ΦΘΟΡΑΣ. Εχει μεγάλη σημασία πώς χρησιμοποιείς τη δεξιοτεχνία σου. Για παράδειγμα: Εχουμε ένα κιλό ζάχαρη στο σπίτι. Για να φτιάξουμε έναν καφέ δεν θα τη χρησιμοποιήσουμε όλη. Αν η τεχνική κατάρτιση υπερτερεί της πνευματικής ωριμότητας τότε η τεχνική κατάρτιση γίνεται το επίκεντρο της ερμηνείας. Την αρμονία ψάχνουμε. Η τεχνική κατάρτιση είναι μια χειρωνακτική διαδικασία και για να διατηρηθεί απαιτείται πολύ μεγάλη προσπάθεια. Η μεγαλύτερη δυσκολία που αντιμετωπίζουμε εμείς οι μουσικοί είναι πως όταν έχουμε την απόλυτη τεχνική κατάρτιση, δεν έχουμε την απόλυτη ωριμότητα. Οταν βρίσκεσαι στο απόγειο της ωριμότητας δεν έχεις την τεχνική κατάρτιση διότι επικρατεί ο νόμος της φθοράς.

INFO

Λεωνίδας Καβάκος, Koντσέρτα για βιολί του Μπαχ, Ωδείο Ηρώδου Αττικού, Τετάρτη 6 Ιουλίου, στις 21.00