«Ο κοινός εχθρός σχεδιαστών και ραφτών είναι το εμπόριο»

Στο βιογραφικό του μεγάλη έκταση καταλαμβάνει η πρωταρχική του επαγγελματική διαδρομή στο μάρκετινγκ επιχειρήσεων. Ισως αυτή είναι και η εξήγηση για το ενδιαφέρον του για το ανδρικό ντύσιμο και ειδικά το κοστούμι, ως εργαλείο επαγγελματικής ικανότητας στο πεδίο των οικονομικών συνδιαλλαγών. Ομως εδώ και δύο δεκαετίες το εργαστήριό του έχει γίνει σημείο συνάντησης όσων εκτιμούν τα ραμμένα στο χέρι ρούχα. Είτε είναι άνδρες είτε γυναίκες. Γιατί ο Βασίλης Μπουρτσάλας έχει γνώσεις και πάθος για αυτόν τον μικρόκοσμο των καλών ραφτάδων που δημιούργησε ακολουθώντας την επιθυμία του να διευρύνει τη σχέση του με το χειροποίητο. Σε αυτή τη διαδρομή έμαθε και ο ίδιος να ράβει, να επιλέγει και να εκπαιδεύει νέους τεχνίτες, να επιμένει ότι ο ίδιος δεν ξέρει τίποτα. Ωστόσο η πραγματικότητα που τον περιβάλλει, διακριτικά, ψιθυρίζει το αντίθετο.

Ποιος ήταν ο δάσκαλός σου;

Ο Θωμάς Λιώνης υπήρξε ο δάσκαλός μου και μέντοράς μου στη ραπτική. Του πήγαινες ένα σακάκι στην κρεμάστρα και με μία ματιά σου έλεγε τι πρόβλημα είχε και πώς καθόταν στον πελάτη. Ενα βράδυ πήρα μια βελόνα και μια κλωστή και άρχισα να ράβω ένα Τ (Thomas) με κόκκινη κλωστή σε μαύρο πανί. Την επόμενη μέρα πήγα στο ραφείο του για να μου πει αν έχω ταλέντο να ράβω μόνος μου, διαφορετικά θα έπρεπε να κλείσω το εργαστήριο. Από το επόμενο και κάθε βράδυ από τις εννέα μέχρι τα μεσάνυχτα πήγαινα και με μάθαινε ραπτική, πρόβα, κοπτική, σίδερο. Τα μεσάνυχτα τον πήγαινα από το κέντρο της Αθήνας στη Νέα Φιλαδέλφεια, στο σπίτι του. Στον δρόμο με μάθαινε τι να κάνω όταν το ρούχο βγάζει το ένα ή το άλλο πρόβλημα. Μαζί επιλέγαμε τους ράφτες. Του άρεσε πολύ ο Liverano, θεωρούσε έργα τέχνης τα παντελόνια του Annunziata, λάτρευε το σακάκι του Sciamat και συνεργαζόταν άψογα με τον Konstantine, τον ράφτη μας από την Αγγλία. Στήσαμε όλο το ραφείο του Bespoke Athens μαζί και όταν είχε διάθεση ράβαμε και για κάποιους ιδιαίτερους πελάτες κάποια «έργα τέχνης». Ο Θωμάς έραβε μόνο υψηλή ραπτική και αυτή μου έμαθε. Υπάρχουν ελάχιστοι άνθρωποι που κατανοούν τη διαφορά, είτε ως τεχνίτες είτε ως πελάτες, γι’ αυτό και είναι δυσεύρετη και πολύ ακριβή αυτού του είδους η τέχνη. Δυστυχώς δεν έβρισκε ανθρώπους να την «περάσει» (διδάξει), γιατί αυτό το επίπεδο τέχνης απαιτεί ιδιαίτερο εσωτερικό κόσμο πέραν του ταλέντου και της τεχνικής.

Ποιο είναι το αλφαβητάρι για έναν τεχνίτη ράφτη;

Η αξία της βελονιάς και το θαυματουργό σίδερο. Αλλάζει η εικόνα ενός ρούχου με τον τρόπο που το σιδερώνεις. Ο δάσκαλός μου επέμενε στην αξία του τρυπώματος, στο στερέωμα δηλαδή δύο ή περισσότερων κομματιών υφάσματος προτού γαζωθεί ή ραφτεί στο χέρι. Οι περισσότεροι τεχνίτες λόγω της «έπαρσης του τεχνίτη» όπως την ονομάζω υποτιμούν τη σημασία του τρυπώματος.

Ποια η διαφορά του «ραμμένου» και του «στα μέτρα σας» ρούχου;

Η εποχή που διανύουμε είναι γεμάτη παράδοξα και αντιφάσεις. Η τεχνολογία καλπάζει με ταχύτητες που δεν μπορεί να ακολουθήσει ο μέσος άνθρωπος και ίσως είναι η πρώτη χρονική περίοδος που στην «παραγωγή» και την «κατανάλωση» συνυπάρχουν περισσότερες από δύο γενιές με πραγματικό χάσμα επικοινωνίας και συμπεριφοράς μεταξύ τους. Τη δεκαετία του ’90 κυριαρχούσε το Ready to Wear κλασικό κοστούμι και ιδιαίτερα η βόρεια ιταλική γραμμή. Την ίδια περίοδο εισβάλλει δυναμικά στο ένδυμα πολυτελείας η ναπολιτάνικη γραμμή, με ένα πιο ανάλαφρο σακάκι, βασισμένο στη φιλοσοφία που επιτάσσει το ρούχο να ακολουθεί το σώμα, σε αντίθεση με την κλασική γραμμή όπου το σακάκι «βελτιώνει» το σώμα. Στον χώρο του Bespoke (ραφτό / «επί παραγγελία») υπάρχει η λονδρέζικη σχολή της Saville Row και τα γνωστά ραφεία της Ιταλίας και της Γαλλίας. Οι οίκοι Bespoke είναι ελάχιστα γνωστοί στο ευρύ κοινό και κυρίως απευθύνονται σε πελάτες που αγαπούν το χειροποίητο ή ράβονται από οικογενειακή παράδοση. Είναι στην ουσία ένα κλειστό κλαμπ, το οποίο θα μπορούσαμε να πούμε ότι συντηρεί τις αξίες μιας ανδρικής παράδοσης από πατέρα σε υιό. Το Bespoke είναι απομονωμένο και τη μαζική αγορά του pret a porter απολαμβάνει ο οίκος Armani καθώς τη δεκαετία του ’90 ο απόηχος από τις ταινίες «Pretty Woman» και «Wall Street» ολοκληρώνουν τον κύκλο του κλασικού κοστουμιού και ξεκινάει η εποχή του χαλαρού ντυσίματος. Με την είσοδο της υπηρεσίας του Made to Measure τα brands κερδίζουν ακόμη μεγαλύτερο μερίδιο από τα πραγματικά ραφεία, διαφημίζοντας τη μισή αλήθεια και βαφτίζοντας τα ρούχα Bespoke. Είναι μια χρυσή εποχή για το χειροποίητο Ready Made. Τη δεκαετία του 2000 κυριαρχεί πλέον η πιο ανάλαφρη γραμμή. Ο κόσμος αγκαλιάζει το πιο ανάλαφρο σακάκι γιατί νιώθει πιο ελεύθερος, το φοράει πλέον με τζιν. Τα κλασικά brands εισάγουν και αυτά πιο ανάλαφρες γραμμές και οι βάτες πλέον αποτελούν ταμπού για τα σακάκια. Στα μέσα της δεκαετίας του 2000 όμως ξεκινάει η επανάσταση του Bespoke – επί παραγγελία.

Εχουν εξελιχθεί τα ανδρικά κοστούμια στο ντιζάιν τους ή από τη φύση τους είναι παρωχημένα ρούχα;

Εδώ και είκοσι χρόνια η μόδα έχει χάσει την ποιότητά της. Οταν κατάλαβα ότι το κλασικό κοστούμι δεν είχε μέλλον, επειδή δεν υπήρχαν πολλοί να θέλουν να το φορέσουν, έπεσα σε δημιουργική κατάθλιψη. Και δεν υπήρχε περίσταση, πέρα από τους γάμους, και ήταν και οικονομικό το θέμα. Τότε άρχισα να μελετάω τη μόδα και να βλέπω ντοκιμαντέρ και ταινίες για σχεδιαστές κυρίως γυναικείων αλλά και ανδρικών ρούχων, όπως για Ιβ Σεν Λοράν, Τζον Γκαλιάνο, Αλεξάντερ Μακουίν, τη ζωή της Νταϊάνα Βρίλαντ, τον Ραφ Σίμονς στον Dior, τα επίσημα εγκαίνια στις εκθέσεις μόδας, του Costume Institute της Νέας Υόρκης. Ετσι εντόπισα το πρόβλημα ανάμεσα σε δύο κόσμους, των σχεδιαστών και των ραφτάδων. Ομως κατά τη γνώμη μου δεν υπάρχουν αντίθετα στρατόπεδα, αφού ασχολούνται όλοι με το ένδυμα. Απλά για λόγους οικονομίας σήμερα βλέπουμε τη μεγάλη παραγωγή να γίνεται στην Κίνα και να στρέφεται κατά της ποιότητας του χειροποίητου το οποίο απαιτεί περισσότερο χρόνο στην ετοιμασία του και αρκετές πρόβες. Για αυτό και το κόστος εργασίας ανεβάζει την τελική τιμή του. Εκτιμώ ότι σήμερα η ανδρική μόδα δεν ακολουθεί κανόνες εφαρμογής, ενώ ο σημερινός ράφτης παράγει τα ίδια βαρετά πράγματα. Για παράδειγμα, το πρόβλημα των αγγλικών κοστουμιών είναι ότι τα ραφτάδικα συνεχίζουν να ράβουν το ίδιο καλό αλλά βαρετό λόγω πανομοιότυπου σχεδίου ρούχο που έκαναν πριν από 100 χρόνια. Δεν είναι λοιπόν δύο διαφορετικοί κόσμοι ο κόσμος των ραφτών και εκείνος των σχεδιαστών. Ο κοινός εχθρός τους είναι το εμπόριο. Γι’ αυτό και είμαι σαν γκαλερίστας. Μου αρέσει η τέχνη, προσφέρω τον καλλιτέχνη-ράφτη σε όποιον ζητά ένα κοστούμι-έργο τέχνης.

Το κοστούμι πέθανε;

Οπως πολύ εύστοχα έχει γράψει και ο Hugo Jacomet στο blog του Parisian Gentleman, απλώς δεν υπάρχει η ανάγκη να το φορέσεις. Οσοι λοιπόν το φοράνε, το κάνουν επειδή τους αρέσει. Κι αυτό είναι φαινόμενο της παγκοσμιοποιημένης εποχής μας για όλους τους κλάδους. Με την τεχνολογία και την υπερπληροφόρηση υπάρχει εξειδίκευση για τα πάντα. Ο καθένας μπορεί να φτιάξει τον δικό του μικρόκοσμο. Αυτό όμως έχει και μία αντίφαση: οδηγεί κάθε κλάδο σε ανώτερα επίπεδα ποιότητας, εφόσον οι καταναλωτές – ή καλύτερα fans – είναι πιο εξειδικευμένοι και απαιτητικοί. Παράλληλα οδηγεί και σε μία αποστειρωτική απομόνωση αφού δεν «έρχεται σε κοινωνία» με τη μάζα και δεν ανανεώνεται.

Γιατί το 95% του πληθυσμού παραμένει αδιάφορο; Και γιατί δεν υπάρχει κάτι νέο τα τελευταία δύο χρόνια για το υπόλοιπο 5% που ενδιαφέρεται;

Τα τελευταία δύο χρόνια δεν υπάρχει κάτι νεότερο στη Sartorial αγορά, την κλασική ανδρική υψηλή ραπτική, ίσως γιατί η δική μου γενιά, που θεωρητικά έχει τη γνώση, δεν προλάβαινε να δημιουργήσει μιας και απολάμβανε το momentum που έφερε η νέα γενιά των bloggers και των influencers, η οποία είχε το πάθος και την όρεξη να το προβάλλει. Η νέα αυτή γενιά όμως, από την άλλη, βασίστηκε στο να αναπαράγει και να προωθεί τις δημιουργίες του κλασικού στυλ που υπηρετούσαμε εμείς, γιατί αυτό θαύμαζε. Ολα έγιναν όμως τόσο σύντομα που επήλθε κορεσμός. Τώρα ο κλάδος φαντάζει στείρος και μάλιστα σε μία περίοδο που ολόκληρος ο κόσμος αλλάζει ταχύτατα. Σε αυτές τις αλλαγές είμαστε ακόμη πιο ευάλωτοι γιατί, σε σχέση με τον υπόλοιπο κόσμο, μοιάζουμε γραφικοί.

Οταν αναζητούμε κάτι νέο στα ρούχα ξέρουμε τι είναι το σώμα μας;

Ολη η βιομηχανία κατασκευής γυναικείων ρούχων σήμερα είναι δομικά λανθασμένη. Επειδή τα παιδιά που βγαίνουν από την εκμάθηση κοπής πατρόν τα απορροφούν οι μεγάλες εταιρείες που έχουν συγκεκριμένα πατρόν στην παραγωγή τους. Ετσι ο νέος τεχνίτης δεν έχει περάσει από την εμπειρία του ατελιέ της υψηλής ραπτικής. Δεν έχουν κάνει δοκιμή πάνω σε κανονικό σώμα. Ο δάσκαλός μου με έμαθε να «διαβάζω» σωστά το σώμα πρώτα και μετά να κάνω σωστή «διάγνωση» στο τι θέλει ένα ρούχο. Και τα δύο αυτά είναι ο πυρήνας της ραπτικής τέχνης και δεν είναι καθόλου απλά όπως νομίζουν πολλοί ράφτες.

Coffee spot

Bespoke Athens, Αναγνωστοπούλου 15-17