«Το σώμα σου είναι πεδίο μάχης»

Θυμός και οργή σε πρώτο πλάνο. Ανησυχία, απογοήτευση και φόβος στο βάθος. Συναισθήματα που δεν λένε να κοπάσουν από το πρωί της προηγούμενης Παρασκευής, όταν το Ανώτατο Δικαστήριο των Ηνωμένων Πολιτειών δημοσίευσε και επίσημα πλέον την αναμενόμενη ετυμηγορία του: να ανατρέψει την απόφαση – ορόσημο Roe εναντίον Wade που είχε εγγυηθεί το συνταγματικό δικαίωμα στην άμβλωση επί 49 χρόνια. Την ώρα που εκατομμύρια άνθρωποι εντός και εκτός ΗΠΑ αναζητούν διόδους διαμαρτυρίας και εκτόνωσης στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, ο κόσμος της τέχνης που ήδη είχε θορυβηθεί και κινητοποιηθεί από τις αρχές Μαΐου – οπότε και είχε διαρρεύσει έγγραφο σύμφωνα με το οποίο το Ανώτατο Δικαστήριο σκόπευε να ανακαλέσει το θεμελιώδες δικαίωμα των γυναικών – αποφάσισε να αναλάβει ενεργό δράση, ανάλογα με τη θέση και τα μέσα που διαθέτει το κάθε μέλος του.

Από τις πρώτες, δυνατές φωνές που αντέδρασαν στις εξελίξεις είναι εκείνη της ακτιβίστριας και φεμινίστριας εικαστικού Μπάρμπαρα Κρούγκερ, η οποία δημιούργησε ένα οπ αρτ έργο για τους «Νew York Times», στο οποίο γράφει: «Αν το τέλος του Roe είναι ένα σοκ, τότε δεν έχετε δώσει σημασία». Και συνεχίζει – μεταξύ άλλων – στην τοποθέτησή της που συνοδεύει την ανάρτηση του έργου της στο Instagram της αμερικανικής εφημερίδας: «Το τέλος του Roe είναι το αποτέλεσμα της αδυσώπητης εκστρατείας των Ρεπουμπλικανών να περιορίσουν τα αναπαραγωγικά δικαιώματα και να ελέγξουν τα σώματα των γυναικών. Πολλοί από τους Δημοκρατικούς ήταν ανίκανοι να ανταποκριθούν δυναμικά και η Αριστερά μόλις πρόσφατα άρχισε να κατανοεί ότι οι διαφωνίες γύρω από το φύλο, τη φυλή και την τάξη πρέπει να εμπλακούν ταυτόχρονα και να μην παραπεμφθούν σε άκαμπτες ιεραρχίες».

Πριν ωστόσο η Κρούγκερ προχωρήσει σε αυτή την παρέμβαση, ένα άλλο έργο της, που είχε δημιουργήσει πριν από 33 χρόνια, ένα κολάζ που απεικονίζει ένα χωρισμένο στα δύο γυναικείο πρόσωπο, συνοδευόμενο από την επιγραφή «Το σώμα σου είναι πεδίο μάχης», έγινε viral λίγες ώρες μόλις μετά τη διαρροή του Μαΐου και χρίστηκε ως σύμβολο διαμαρτυρίας.

Δημοπρασία. Η Κρούγκερ – από τις σημαντικότερες εκπροσώπους της σύγχρονης εννοιολογικής τέχνης, η οποία στηλιτεύει μέσα από τη δουλειά της τα στερεότυπα της κοινωνίας – δεν είναι η μόνη καλλιτέχνις που πήρε δημόσια θέση. Η αμερικανίδα εικαστικός Τζένι Χόλτζερ, της οποίας τα έργα έχουν κυρίως τη μορφή σλόγκαν τυπωμένων σε τεράστιες πινακίδες, προχώρησε στη δημοπρασία ενός NFT, η οποία ολοκληρώθηκε στις 25 Ιουνίου. Το NFT πωλήθηκε στην τιμή των 12.500 δολαρίων, ποσό που θα διατεθεί σε οργανώσεις που ασχολούνται με το ζήτημα των αμβλώσεων. Πρόκειται για την ψηφιακή αναπαραγωγή ενός tweet που ανέβασε το 2021 η υπεύθυνη της επικοινωνιακής στρατηγικής της Αμερικανικής Ενωσης για τις Πολιτικές Ελευθερίες (ACLU) Τζίλιαν Μπρανστέτερ και στο οποίο διαπίστωνε ομοιότητες ανάμεσα στις φράσεις που αποτελούν τον πυρήνα του έργου της Χόλτζερ και τη συνοδευτική φράση που συνόψιζε στην οθόνη την άποψη του συντηρητικού παρουσιαστή δημοφιλούς τηλεοπτικού προγράμματος του δικτύου Fox News σχετικά με τα εμβόλια για τον Covid-19 και ανέφερε: «Δεν θα έπρεπε να είναι αμφιλεγόμενο το να κάνετε μια τεκμηριωμένη επιλογή για το σώμα σας».

«Είναι δύσκολο να πιστέψω ότι ζω τώρα σε έναν κόσμο όπου οι νέες γυναίκες έχουν λιγότερα δικαιώματα από εμένα. Πρέπει να σπεύσουμε στις κάλπες στις [ενδιάμεσες εκλογές] τον Νοέμβριο», δηλώνει η φεμινίστρια καλλιτέχνις και ακτιβίστρια Μέριλιν Μίντερ, της οποίας το έργο – αισθησιακοί πίνακες και φωτογραφίες που ακολουθούν το φωτορεαλιστικό ύφος και σχολιάζουν την εμπορευματοποίηση του γυναικείου σώματος από τη βιομηχανία της μόδας – έχει από καιρό αγκαλιάσει το θέμα. «Πρέπει να εργαστούμε ακατάπαυστα για να καταψηφίσουμε όποιον Ρεπουμπλικανό μπορούμε. Δεν είναι ώρα να εκφράσουμε τα παράπονά μας για τους Δημοκρατικούς», υποστηρίζει.

Αγώνας. Πιο επίκαιρο από ποτέ μοιάζει πλέον και το έργο της Πορτογαλοβρετανίδας καλλιτέχνιδος Πάουλα Ρέγκο, η οποία πέθανε στις αρχές Ιουνίου, καθώς υπήρξε από τις πλέον δυναμικές παρουσίες που εργάστηκε μέσα από τους καθηλωτικούς πίνακές της για τη νομιμοποίηση των αμβλώσεων στην Πορτογαλία το 1998. «Οι πλούσιες θα βρουν έναν ασφαλή τρόπο, αλλά οι φτωχές γυναίκες είναι αυτές που θα υποφέρουν περισσότερο», είχε δηλώσει όταν είχε διαρρεύσει το επίμαχο κείμενο λίγες εβδομάδες πριν από τον θάνατό της. «Πάντα υπήρχαν αμβλώσεις και πάντα θα υπάρχουν. Οι απελπισμένες γυναίκες λαμβάνουν ανάλογα μέτρα».

Σε πιο πρακτικές λύσεις έχουν προχωρήσει αρκετές γκαλερί, όπως η Sargent’s Daughters, με έδρα τη Νέα Υόρκη, η οποία διοργάνωσε τον περασμένο μήνα διαδικτυακή δημοπρασία και συγκέντρωσε 15.000 δολάρια για την ενίσχυση οργανώσεων πολιτών που υπερασπίζονται το δικαίωμα στις αμβλώσεις. «Πουθενά στον κόσμο η ρύθμιση των αναπαραγωγικών επιλογών δεν έχει ωφελήσει τις γυναίκες, είτε μιλάμε για τη Ρουμανία είτε για την Κίνα», υποστηρίζει η ιδιοκτήτρια της γκαλερί Αλέγκρα ΛαΒιόλα.

Στροφή φαίνεται πως κάνουν και οι μεγαλύτερες και εμπορικότερες αίθουσες τέχνης, οι οποίες όταν διέρρευσε το έγγραφο που προοικονομούσε τις εξελίξεις απέφυγαν να πάρουν ξεκάθαρη θέση. Ο Ντέιβιντ Ζουίρνερ, επί παραδείγματι, ένας από τους σημαντικούς γκαλερίστες και από τους πλέον επιδραστικούς ανθρώπους στην τέχνη, σύμφωνα με τη λίστα της επιθεώρησης «ArtReview», ανήρτησε στον λογαριασμό του στο Instagram το έργο της Μπάρμπαρα Κρούγκερ μαζί με το σχόλιό της.

Δυναμικά στην επικαιρότητα επιστρέφουν και τα Guerrilla Girls. Η ανώνυμη συλλογικότητα γυναικών καλλιτεχνών που είναι αφοσιωμένη στην καταπολέμηση του σεξισμού και του ρατσισμού στον κόσμο της τέχνης, από το 1985 που ξεκίνησε τη διαδρομή της έως σήμερα, με αφίσες, εκδόσεις, δημόσιες εμφανίσεις και πολύ χιούμορ έχει αναδείξει το γεγονός ότι οι γυναίκες καλούνται να δίνουν τον ίδιο αγώνα ξανά και ξανά για ένα πλήθος ζητημάτων, και βεβαίως οι αμβλώσεις είναι ένα από αυτά.