Σκιές αντισημιτισμού {LF}στην Documenta 15

Είναι αδιαμφισβήτητα η πλέον πολιτική εικαστική διοργάνωση, καθώς αποτελεί γέννημα των προβληματισμών του μεταπολεμικού κόσμου. Η 68χρονη πλέον Documenta, που άνοιξε τις πύλες της στο Κάσελ της Γερμανίας προ ημερών, ωστόσο, δεν κατάφερε να κερδίσει τις εντυπώσεις ούτε με την ινδονησιακή συλλογικότητα ruangrupa, που ανέλαβε την καλλιτεχνική επιμέλεια της φετινής 15ης διοργάνωσης. Ούτε με τον αριθμό – ρεκόρ συμμετεχόντων καλλιτεχνών, που φέτος φτάνουν τους 1.500. Ούτε όμως με την οδηγία προς τους συμμετέχοντες καλλιτέχνες να αποφύγουν τη μεταφορά απτών αντικειμένων και έργων και είτε να δημιουργήσουν ό,τι θέλουν επί τόπου, είτε να εκφραστούν με «καλλιτεχνικές συνομιλίες, μουσική, μαγειρική και συναθροίσεις» κατά τις 100 ημέρες που διαρκεί η Documenta σε 32 σημεία και τέσσερις περιοχές της πόλης της Κεντρικής Γερμανίας, με κεντρικό θεματικό άξονα την κοινή χρήση πόρων, την ισότητα στον διαμοιρασμό των υλικών αγαθών και το κοινό καλό.

Ενα σκάνδαλο που επιβεβαιώνει τις υποψίες για αντισημιτικές επιλογές εκ μέρους των επιμελητών σκιάζει την έκθεση, ενώ κινδυνεύει να σκιάσει σοβαρά το προφίλ της ιστορικής διοργάνωσης – στην πορεία της οποίας έχουν φιλοξενηθεί πρωτοποριακά έργα -, καθώς είναι η δεύτερη συνεχόμενη διοργάνωση στην οποία ένα σκάνδαλο απασχολεί διοργανωτές και κοινό περισσότερο από την ίδια την τέχνη. Το προηγούμενο, το οποίο αφορούσε τη διοργάνωση που εν μέρει φιλοξενήθηκε στην Αθήνα, είχε οικονομικό χαρακτήρα. «Θέλουμε να κάνουμε συζητήσεις για ρεαλιστικά ζητήματα», υποστηρίζει ο Φαρίντ Ρακούν, μέλος της 20μελούς ομάδας ruangrupa, η οποία επέλεξε να δώσει βάρος στην παρουσίαση έργων συλλογικοτήτων και δευτερευόντως σε δημιουργίες μεμονωμένων καλλιτεχνών που υιοθετούν, ωστόσο, συλλογικές πρακτικές.

ΙΣΡΑΗΛ ΚΑΙ ΠΑΛΑΙΣΤΙΝΗ. Οι διαμαρτυρίες που είχαν ήδη κάνει την εμφάνισή τους στις αρχές του χρόνου – και ενώ η ομάδα εργαζόταν ήδη επί τρία χρόνια – επικεντρώνονταν γύρω από ένα εξαιρετικά ευαίσθητο θέμα: εκείνο της αντιμετώπισης του Ισραήλ που συνδέεται άρρηκτα με τον ρατσισμό στη Γερμανία.

Το θέμα ήρθε στην επιφάνεια όταν επιλέχθηκαν να συμμετάσχουν στην Documenta 15 δύο ομάδες που τάσσονται υπέρ της Παλαιστίνης, γεγονός που έκανε τη Συμμαχία κατά του Αντισημιτισμού του Κάσελ να εκφράσει αντιρρήσεις για την έκθεση, κάνοντας λόγο για συμμετοχή «αντιισραηλινών ακτιβιστών» και παραβίαση των αυστηρών αντισημιτικών νόμων της Γερμανίας.

Οι συζητήσεις που οργανώθηκαν τον προηγούμενο μήνα για την αντιμετώπιση αυτών των κατηγοριών ακυρώθηκαν, ύστερα από περαιτέρω καταγγελίες του Κεντρικού Εβραϊκού Συμβουλίου της Γερμανίας προς την υπουργό Πολιτισμού της χώρας Κλάουντια Ροτ. Τις τελευταίες ημέρες ωστόσο ο εκθεσιακός χώρος της ομάδας παλαιστίνιων καλλιτεχνών The Question of Funding – της οποίας οι πολιτικές απόψεις θεωρούνται από πολλές εβραϊκές ομάδες στη Γερμανία ως αντισημιτικές – βανδαλίστηκε και η αστυνομία αντιμετωπίζει την επίθεση ως πολιτικά υποκινούμενη. Λίγο αργότερα οι διοργανωτές έδωσαν στη δημοσιότητα ανοιχτή επιστολή χαρακτηρίζοντας τις κατηγορίες για αντισημιτισμό ως αβάσιμες.

Ενα δεύτερο περιστατικό που σημειώθηκε αφορά την καλλιτεχνική ομάδα Taring Radi από την Ινδονησία, σε έργο της οποίας αποτυπώνεται το κεφάλι ενός Εβραίου με φιδίσια γλώσσα, μυτερά δόντια και το σήμα των SS στο καπέλο του, ενώ μια άλλη μορφή με όψη γουρουνιού φορά το άστρο του Δαβίδ. Η παρουσίαση του έργου επί τη ευκαιρία των εγκαινίων το προηγούμενο Σαββατοκύριακο πυροδότησε έντονες αντιδράσεις εκ μέρους εβραϊκών οργανώσεων και γερμανών πολιτικών, ενώ, σύμφωνα με πληροφορίες, ζητήθηκε εισαγγελική παρέμβαση, με αποτέλεσμα να σκεπαστεί εν μέρει το έργο και οι επιμελητές να ζητήσουν συγγνώμη, αν και υποστηρίζουν πως πρόκειται για παρεξήγηση.