«Ταρτούφος» με ανατροπή

Η ομίχλη που ξεκινούσε από τη σκηνή κι έφτανε ως τις πρώτες σειρές του ασφυκτικά γεμάτου χώρου Δ της Οδού Πειραιώς με δυσκολία επέτρεπε στους θεατές του Φεστιβάλ Αθηνών το βράδυ της Παρασκευής να διακρίνουν την ανδρική, ρακένδυτη φιγούρα που κειτόταν στο πάτωμα. Λίγα λεπτά αργότερα ο άνδρας αυτός είχε μεταμορφωθεί σε έναν καλοντυμένο κύριο, ενώ γύρω του μεταμορφωνόταν και το σκηνικό: από άδειο που παρέπεμπε πιθανόν σε έναν δρόμο όπου βρισκόταν ο παρίας, σε ένα αρχοντικό με πολυελαίους, τραπέζια στολισμένα με λουλούδια κι ένα αινιγματικό λευκό «χαλί» σε πρώτο πλάνο. Ενας χώρος που θα αποδεικνυόταν κομβικής σημασίας στη συνέχεια καθώς θα λειτουργούσε ως ένα τερέν, μέσα στα όρια του οποίου θα γίνονταν όλες οι σφοδρές, ευθείες, βίαιες, ύπουλες ή ανατρεπτικές αναμετρήσεις υπό τις καίριες μουσικές παρεμβάσεις του Αλεξάντερ Ντεσπλά.

Ο «Ταρτούφος» του Μολιέρου από την Κομεντί Φρανσέζ είχε ήδη ξεκινήσει. Τα επόμενα 105 λεπτά ο Ιβο βαν Χόβε θα τοποθετούσε τους ήρωές του σε ένα αδιευκρίνιστο στον χρόνο σημείο, εφόσον το περιεχόμενο του έργου είναι σταθερά διαχρονικό. Θα τους άφηνε μέσα από ένα εξαιρετικά αποδοσμένο στα ελληνικά (Ανδρέας Στάικος) έμμετρο κείμενο να κοιτάξουν και να κοιταχτούν στους τεράστιους καθρέφτες του σκηνικού που υπαινίσσονταν το είδωλο και την πλασματική του εικόνα χωρίς ούτε μία φορά να στρέψουν το βλέμμα τους σε αυτούς. Κι εκείνοι, μέσα στα μαύρα, μονότονα ρούχα τους, επιχειρούσαν να βρουν την αλήθεια και να ξεσκεπάσουν τον ραδιούργο Ταρτούφο που από ζητιάνος είχε βρεθεί εκλεκτός του αξιοσέβαστου οικογενειάρχη Οργκόν και της μητέρας του. Ραδιουργίες και αλαζονεία, συμφέροντα, μίσος και ψέματα μπλέκονταν σε ένα γαϊτανάκι όπου ο θεατής ως την τελευταία στιγμή πίστευε ότι είχε προνομιακή θέση. Ηταν εκείνος που γνώριζε την πλοκή. Γνώριζε ότι ο Οργκόν και η μητέρα του είχαν πέσει θύματα του Ταρτούφου. Οτι η σύζυγος και ο γιος του προσπαθούσαν να ξεσκεπάσουν τον απατεώνα. Οτι οι τόσο σημερινές κατηγορίες για «ψευτοευλαβείς που τσεπώνουν χρήμα» μπορεί να γράφτηκαν για τους υποκριτές λειτουργούς της Εκκλησίας τον 17ο αι., αλλά έμοιαζαν να έχουν βγει από σελίδες των εφημερίδων της ημέρας. Και συχνά προκαλούσαν γέλιο στο ακροατήριο.

Κι όμως! Τελικά κι οι θεατές που «αγανακτούσαν» με τον υποκριτή Ταρτούφο που δήθεν πλήγωνε την πλάτη του με το φραγγέλιο και «πόζαρε» ως Εσταυρωμένος ακόμη και τη στιγμή που ξεψυχούσε, εξαπατήθηκαν. Διότι ο Ιβο βαν Χόβε δεν έφερε τη μολιερική κάθαρση επί σκηνής. Μετέφερε το φινάλε εννέα μήνες μετά, με την αγνή σύζυγο Ελμίρα, ντυμένη στα κόκκινα κι εγκυμονούσα, να κρατά από το χέρι τον Ταρτούφο. Ο γάμος του Δάμιδος (γιου του Οργκόν) που εμπόδιζε ο Ταρτούφος είχε πραγματοποιηθεί, όχι με την – κατά τον συγγραφέα – αλλά με τον αγαπημένο του και ο Οργκον είχε εγκαταλείψει τις αστικές του συνήθειες. Το χειροκρότημα έδειξε πως ο σκηνοθέτης έβαλε ένα ακόμη θεατρικό γκολ, αν και στα πηγαδάκια ορισμένοι μιλούσαν για πέναλτι.