Ηταν το «Wire» η καλύτερη τηλεοπτική σειρά;

Στις 2 Ιουνίου 2002 η σειρά «Wire» έκανε πρεμιέρα στο ΗΒΟ. Δύο δεκαετίες από τότε, η φήμη της σειράς μεγάλωσε καθώς αυξάνεται και το κοινό των θεατών της. Είναι μία από αυτές τις σειρές, όπως το πρωταρχικό «Star Trek», που εισέπραξε χλιαρή υποδοχή και χαμηλά ποσοστά τηλεθέασης σε όλη τη διάρκεια της προβολής των έξι κύκλων της. Επίσης προτάθηκε για δύο περίεργα βραβεία Emmy και δεν κέρδισε κανένα.

Το «Wire» στην πραγματικότητα δεν ήταν η συνηθισμένη αστυνομική σειρά. Οι δημιουργοί της βασίστηκαν στο είδος αυτό για να εισβάλουν σε άλλα πεδία που μέχρι τότε δεν ακουμπούσαν τα αστυνομικά σίριαλ: εργασία, εκπαίδευση, κριτική των μέσων ενημέρωσης. Ηταν η πιο πλούσια εκπομπή της εποχής της για τη δημαρχιακή και αστυνομική πολιτική. Ενα έξυπνο και πολυεπίπεδο νομικό δράμα, ενώ τα επεισόδια με τους βαρόνους των ναρκωτικών και τα ξεκαθαρίσματα των λογαριασμών τους υπήρξαν ένα από τα καλύτερα «γουέστερν» της τηλεόρασης. Η οπτική γωνία των δημιουργών οδήγησε πολλούς σχολιαστές να συγκρίνουν τη σειρά με τα κλασικά μυθιστορήματα των μεγάλων συγγραφέων.

Είκοσι χρόνια μετά τι διαφορετικό είχε το «Wire» και θεωρείται η σειρά που ανέδειξε πολλά από τα σύγχρονα ζητήματα της αμερικανικής πραγματικότητας (και των σημερινών δυτικών κοινωνιών); Ο κοινωνιολόγος Βασίλης Βαμβακάς και ο σεναριογράφος Νίκος Παναγιωτόπουλος δίνουν τις απαντήσεις τους.

Βασίλης Βαμβακάς, αναπληρωτής καθηγητής Κοινωνιολογίας της Επιστήμης, ΑΠΘ

Η εξουσία ως «κύκλωμα»

Η μεταστροφή της τηλεοπτικής κουλτούρας που παράγεται στην Αμερική τις τελευταίες δύο δεκαετίες είναι πια προφανής σε όλους, ενώ η επιστημονική βιβλιογραφία ασχολείται ιδιαίτερα μαζί της, μελετώντας το πέρασμα σε μια «ποιοτική» εποχή ενός μέσου ταυτισμένου στο παρελθόν με την «ευτέλεια». Μία από τις τηλεοπτικές σειρές που έχουν αποτελέσει εμβληματικό παράδειγμα αυτής της αλλαγής είναι και η αστυνομική σειρά «The Wire». Ο νεορεαλιστικός τρόπος που καταγράφει τον «πόλεμο» των ναρκωτικών στη Βαλτιμόρη είναι αυτός που την έκανε γρήγορα να ξεχωρίσει. Κι αυτό όχι τόσο γιατί καταγράφει τις διάφορες εκφάνσεις βίας και στιγματισμού που χαρακτηρίζουν το κοινωνικό περιθώριο στην Αμερική, όσο γιατί καταγράφει με πολύ λεπτομερή τρόπο αυτό που θα αποκαλούσαμε – εάν δεν είχε φθαρεί στην ελληνική γλώσσα – κοινωνικοπολιτική διαπλοκή μεταξύ νομιμότητας και παρανομίας. Η σειρά εστιάζει στη σχέση μεταξύ δίωξης και διάδοσης των ναρκωτικών, αποκαλύπτοντας ένα διαρκές «κύκλωμα» που πιάνει τα κατώτερα κοινωνικά στρώματα των Αφροαμερικανών, αλλά το οποίο φτάνει και αφορά επίσης τα ανώτερα κοινωνικοπολιτικά στρώματα (όλων των αποχρώσεων). Η αλληλεξάρτηση διαφόρων επιπέδων εξουσίας από τη δημοτική αρχή, την αστυνομία, τα ΜΜΕ μέχρι τις συμμορίες της γειτονιάς και της πιάτσας, είναι το μεγάλο και σύνθετο ψηφιδωτό που προσπαθεί να συστήσει η σειρά, προφανώς ακολουθώντας τον πάγιο κανόνα της νέας αμερικανικής τηλεοπτικής αφήγησης, να μην προδιαγράφει και προδικάζει τους «καλούς» και τους «κακούς» της υπόθεσης, αλλά να περιγράφει μια νέα ηθική συνθήκη ηρωισμού, ήπιας αλλά διαρκούς ψυχοκοινωνικής (εσωτερικής και εξωτερικής) έντασης.

Είναι σίγουρο ότι το «Wire» καινοτόμησε, όχι επειδή ανακάλυψε τον νεορεαλισμό στο αστυνομικό είδος αφήγησης (η λογοτεχνία και ο κινηματογράφος έχουν χτίσει μια διαρκή σχέση κοινωνιολογικού ενδιαφέροντος και εγκληματολογικής μυθοπλασίας) αλλά γιατί τον έβαλε με δυναμικό τρόπο στα τηλεοπτικά πράγματα. Ακολουθώντας την κληρονομιά πολύ σημαντικών άλλων τηλεοπτικών σειρών του ίδιου είδους, όπως το «Hill Street Blues» της δεκαετίας του ’80, εισήγαγε μια πολύ πιο «γειωμένη» αναπαράσταση των εξιδανικευμένων συνήθως τηλεοπτικά διωκτών του εγκλήματος. Την ίδια ώρα «ηρωοποίησε» το κοινωνικό περιθώριο της αφροαμερικανικής κοινότητας, χωρίς να αποκρύπτει όχι μόνο τις δεινές συνθήκες διαβίωσής της αλλά και τις εσωτερικές της αντιφάσεις ή τα στοιχεία βαρβαρότητάς της. Το «Wire» φτιάχνεται στην εποχή της σύγκλισης τηλεόρασης και κινηματογράφου, στην εποχή σύγκλισης τηλεόρασης και Διαδικτύου, σε μια νέα εποχή πειραματισμού και προσπάθειας αλλαγής των αναπαραστάσεων της κοινωνικής πραγματικότητας (υπέρ της πολυπολιτισμικότητας και της αντισυμβατικότητας) από τα σύγχρονα μέσα επικοινωνίας όπως η HBO (που διακήρυσσε εξ αρχής ότι «δεν είναι τηλεόραση»). Εντούτοις αποτελεί και ένα παράδειγμα που παρά τη μεγάλη επιτυχία και αναγνώρισή του σε όρους «ποιότητας» δεν έγινε ευρέως δημοφιλές. Γιατί όπως πολύ καλά γνωρίζουμε, έπειτα από 20 χρόνια, η κουλτούρα της σύγκλισης και της καινοτομίας που αυτή εισήγαγε, διαμόρφωσε και τις συνθήκες μιας απόκλισης του τηλεοπτικού κοινού, μεταξύ του «ψαγμένου» και του πιο μαζικού, αυτού που πληρώνει-επιλέγει την ψυχαγωγία του και αυτού που ακολουθεί τον γραμμικό προγραμματισμό των καναλιών. Το «Wire» αποτελεί εμβληματική αναφορά στη χώρα μας για τους «απαιτητικούς» τηλεθεατές, αυτούς που είτε πειρατικά είτε με άλλον τρόπο, που δεν είχε να κάνει με τη συμβατική ελληνική τηλεόραση, έψαξαν, το βρήκαν και το παρακολούθησαν. Γιατί η «κανονική» τηλεόραση δεν του έδωσε ποτέ σημασία.

Νίκος Παναγιωτόπουλος συγγραφέας – σεναριογράφος

Το βαθύ χάσμα της Αμερικής

Είδα το Wire σχετικά αργά – στις ευλογημένες μέρες της πρώτης καραντίνας, τότε που επιτρεπόταν να περάσεις δύο εικοσιτετράωρα μπροστά στην τηλεόραση χωρίς την παραμικρή τύψη. Το είδα γιατί όλοι επέμεναν ότι έπρεπε να το δω. Στην αρχή πίστεψα πως με είχαν κοροϊδέψει: ακόμα μία αμερικανική αστυνομική σειρά. Χρειάστηκαν πέντ’ έξι επεισόδια για να εθιστώ και ολόκληρος ο πρώτος κύκλος για να καταλάβω τι έβλεπα…

Εκεί που στην τυπική αμερικανική αστυνομική σειρά έξυπνοι και θαρραλέοι μπάτσοι έρχονται να αποκαταστήσουν κάθε αδικία, το Wire μιλάει για τη διαφθορά και την αδικία που στοιχειώνουν τις ζωές των μη προνομιούχων στις φτωχογειτονιές της Βαλτιμόρης.

Αναζητώντας εκ των υστέρων πληροφορίες για τη σειρά διαπίστωσα πως η επιτυχία της δεν ήταν αυτόματη. Οι θεατές δεν την αγκάλιασαν αυτομάτως, αν και, σήμερα, κάθε τηλεκριτικός που σέβεται τον εαυτό του την κατατάσσει στις δέκα καλύτερες τηλεοπτικές σειρές που έγιναν ποτέ, ενώ δεν είναι μικρό το ποσοστό εκείνων που τη θεωρούν την καλύτερη.

Το Wire μιλάει απροκάλυπτα για το βαθύ χάσμα ανάμεσα στις δύο Αμερικές: εκείνην που κυνηγάει το όνειρο της επιτυχίας και της προόδου και εκείνην που έχει αποκλειστεί από αυτό το παιχνίδι. Ενώ στο ξεκίνημα νομίζεις ότι θα δεις έναν καλοπροαίρετο αστυνομικό να τα βάζει με τη μάστιγα των ναρκωτικών στις φτωχογειτονιές της πόλης, γρήγορα διαπιστώνεις πως η διακίνηση μπορεί και να είναι η μοναδική επαγγελματική διέξοδος για όσους ζουν εκεί. Ο πόλεμος κατά των ναρκωτικών καταλήγει να είναι πόλεμος εναντίον των φτωχών – και ειδικά των μαύρων.

Κατά τη διάρκεια των πέντε κύκλων της σειράς τίποτε δεν έμεινε στο απυρόβλητο. Αστυνομία, δικαιοσύνη, πολιτική, εκπαίδευση, σωματεία, τα ΜΜΕ και οι συμμορίες που διακινούν ναρκωτικά – οι θεσμοί συνεργάζονται προς όφελος των προνομιούχων, ενώ τα γρανάζια τους αφανίζουν όσους είχαν την ατυχία να ανήκουν στην άλλη πλευρά.

Πάλι εκ των υστέρων ανακάλυψα πως το ζοφερό πορτρέτο της σύγχρονης αμερικανικής μεγαλούπολης που παρουσιάζεται στο Wire οφείλεται στη στενή σχέση που είχαν οι δημιουργοί του με αυτή την πραγματικότητα. Ο Ed Burns είχε υπάρξει αστυνομικός προτού εργαστεί ως δάσκαλος, ενώ ο David Simon είχε δουλέψει ως συντάκτης του αστυνομικού ρεπορτάζ στην «Baltimore Sun». Από τη συνεργασία τους προέκυψε ένα τηλεοπτικό διαμάντι που καταγράφει τη σύγχρονη αμερικανική πραγματικότητα με μοναδική ενάργεια και ανησυχητική διεισδυτικότητα.

Το Wire μιλάει εν τέλει για μια χώρα που αδυνατεί να κοιτάξει το πρόσωπό της στον καθρέφτη κι έτσι πυκνώνουν πάνω του τα σημάδια της αρρώστιας που την κατατρώει…