Η εσωτερική πάλη φωτός {LF}και σκότους

Ενα αστυνομικό μυθιστόρημα μπορεί να γεμίζει δεκάδες σελίδες με αίμα, άλλες τόσες με έρωτες και μερικές με σκοτεινές ίντριγκες. Στο τέλος όμως το [όποιο] Καλό νικάει και κλείνουμε το φως απαλλαγμένοι από τον φόβο του Κακού. Το βιβλίο του Γρηγόρη Αζαριάδη «Η Οργάνωση» συνιστά ταυτόχρονα μάθημα Ποινικού Δικαίου κι Εγκληματολογίας ως προς την έννοια του «οικονομικού εγκλήματος, της μαύρης αγοράς, της πολιτικής διαπλοκής και των υπόγειων διασυνδέσεων των μυστικών υπηρεσιών με το κοινό έγκλημα και τον υπέρκοσμο».

Θα παραπέμψω σε ορισμένες φράσεις – σκέψεις του συγγραφέα για να στηρίξω τη διαπίστωσή μου. Πρώτον, περί διαφθοράς: «αόρατο κύκλωμα διαφθοράς και διαπλοκής [πορνεία, ναρκωτικά, εκβιασμοί, δολοφονίες, κάτι σαν πολυεθνική εταιρεία]» (σ. 51), «μετά κανονίζεις με κάποιον δικαστή να πέσει στα μαλακά» [σ. 19], «όταν η διαφθορά φτάνει τόσο ψηλά, η Δικαιοσύνη πρέπει να έχει ικανότητα ορειβάτη» [σ. 300], «τακτική οργανωμένου εγκλήματος: να βρει διεφθαρμένους αξιωματούχους [σ. 139], να επηρεάσει δικαστές, δημοσιογράφους, αστυνομικούς, πολιτικούς [σ. 194], να τους κάνει “δικούς του ανθρώπους” [σ. 209]».

Περί της πολιτικής δράσης του οργανωμένου εγκλήματος: «η υπερκυβέρνηση του οργανωμένου εγκλήματος δρα και στον πολιτικοκοινωνικό χώρο [διαδηλώσεις, πορείες, επιθέσεις σε μετανάστες κ.λπ.]» [σ. 198], «εκκαθάριση γειτονιάς με εκβιασμούς, απειλές και βία για να διευκολυνθούν οι επενδυτές» [σ. 197, 213], «η κυβέρνηση έχει σχέση με τα σκάνδαλα τραπεζών κ.λπ.» [σ. 227].

Ορισμένες εγκληματολογικού περιεχομένου απόψεις, τις οποίες «εφαρμόζει μέσω των ηρώων και αντιηρώων του ο Αζαριάδης:

[1] Η άποψή μου είναι πως οι εγκληματίες της «κοινωνικής αφρόκρεμας» [criminal of the upper world] δεν είναι δυνατό να πετυχαίνουν επί μακρόν τους σκοπούς τους δίχως «συνεργασία» με άτομα του υποβαθμισμένου κόσμου [underworld]. Ο υπέρκοσμος και ο υπόκοσμος συναντώνται συχνά στην τέλεση εγκλημάτων με οικονομικό περιεχόμενο [ως εγκέφαλοι ή ως εκτελεστές]. Ακόμα και οι διάφορες Μαφίες, προκειμένου να συμπράξουν στο ξέπλυμα βρώμικου χρήματος από corporate crimes, «συνεργάζονται» με ανθρώπους της ελίτ ή και με κρατικές υπηρεσίες. Η ελίτ της εξουσίας [power elite] και η ελίτ του χρήματος [economic domination] ανέκαθεν αναζητούσαν περιστασιακούς συμμάχους [του κοινού ποινικού δικαίου] στον χώρο της οικονομικής εγκληματικότητας. Αυτή η διαπίστωση δεν πρέπει βέβαια να οδηγήσει στο γενικό κι εσφαλμένο συμπέρασμα ότι η business elite κινείται πάντοτε με όρους criminal elite. Επειδή όμως οι κίνδυνοι [επιδημίες, φτωχοποίηση, προσφυγιά κ.λπ.] όλο και αυξάνονται, καθιστάμενοι πολλές φορές κοινοί για πλούσιους και μη, κι επειδή η ανισομερής παγκοσμιοποίηση και ο παμφάγος καπιταλισμός επιχειρούν να καταλύσουν θεσμούς και αξίες, νομίζω ότι επείγει – ανάμεσα στις άλλες μεταρρυθμίσεις – να συμπεριληφθεί και η εξυγίανση της Οικονομικής Δημοκρατίας [Economic Democracy], με αξιόπιστους κι αδιάφθορους φορείς ελέγχου της οικονομικής δραστηριότητας και με ευαισθητοποίηση των πολιτών στην πάταξη της διαφθοράς.

[2] Η διαφθορά είναι ένα φαινόμενο τόσο διαδεδομένο που δικαιολογημένα αισθάνεται κανείς ότι είναι ενδημικό σε κάθε κοινωνία, σε κάθε περίοδο, σε κάθε θεσμό. Το πολιτικό σύστημα «χαρακτηρίζεται» από την έκταση και το βάθος της διαφθοράς που κινείται εκτός των νόμων και της ηθικής τάξης. Η κοινωνική νοσηρότητα και ανομία ως αναπόφευκτη συνέπεια της άναρχης ανάπτυξης, της άνισης διανομής του πλούτου και του «αχόρταγου» ιδιωτικού κέρδους διευρύνουν συνεχώς τον κύκλο των εμπλεκομένων.

Η ανταποδοτική, συναλλακτική ή η υπό διαπραγμάτευση δημοκρατία και η ιδιοτελής κοινωνία αφήνουν πολλά περιθώρια για εξωθεσμικές λειτουργίες. Συμβιβασμοί, συμψηφισμοί και σκοπιμότητες θολώνουν (αν δεν εξωραΐζουν) το τοπίο και οδηγούν ή σε εκ του πονηρού «ερμηνείες» των νόμων ή σε ατιμωρησία των ενόχων.

Η διαφθορά γίνεται «παράδειγμα». Βαθαίνει και διακτινίζεται. Η κρίση δεν τη σταματάει. Αντίθετα την επαυξάνει και εν τέλει τη «νομιμοποιεί». Η πολιτική διαφθορά, ως «ανάρμοστη σχέση μεταξύ αγοράς και πολιτικής», δηλαδή ως διαπλοκή, κατέστη μέρος της πολιτικής κουλτούρας. Κουλτούρα της διαφθοράς και κουλτούρα του δημόσιου βίου (συμ)πορεύονται.

Κανένα κομματικό συμφέρον και καμία ασφάλεια του συστήματος δεν δικαιολογούν τη λευκή σιωπή των οπαδών, την γκρίζα αδιαφορία των φοβισμένων πολιτών και τη μαύρη προπαγάνδα των εγκεφάλων. Η διαφθορά είναι δια-θεσμικό φαινόμενο, άρα πρέπει να παρέμβουμε πρωτίστως στην ποιότητα της δημοκρατίας μας.

[3] Το οικονομικό έγκλημα υπονομεύει τη δημοσιονομική πολιτική του κράτους και λειτουργεί ως «έγκλημα εντός του εγκλήματος», ως «ύπουλη δραστηριότητα».

Τα δίκτυα που διαμορφώνει η παραπάνω εγκληματικότητα δεν μπορεί όμως ν’ αποδώσουν καρπούς χωρίς τη σύμπραξη της πολιτικής διαφθοράς ή την κατάχρηση εξουσίας από τους ισχυρούς και τις ελίτ. Οι μεν και οι δε συγκροτούν έναν τύπο οργανωμένου εγκλήματος, όπου το πολιτικό, το οικονομικό, το τεχνολογικό και το παράνομο συμπλέκονται υπηρετώντας τα δικά τους κοινά συμφέροντα.

Οι κρυφές άτυπες οικονομίες στηρίζουν και στηρίζονται από το καπιταλιστικό σύστημα, μολονότι συχνά μοιάζει να συγκρούονται. Το ίδιο ίσχυε και με τις «δεύτερες οικονομίες» [shadow economy] στα [πρώην] σοσιαλιστικά καθεστώτα. Κοινός παρονομαστής: τα δίκτυα της παραοικονομίας και της διαφθοράς, σε πολιτικά / θεσμικά συστήματα αδιαφάνειας και μη λογοδοσίας. Σε καμία βέβαια περίπτωση δεν παραβλέπουμε τον ρόλο των Εταιρειών Εγκλήματος [π.χ. η «επιχειρηματική Μαφία»] και τα δίκτυα που αναπτύσσουν, μεταμορφώνοντας την παράνομη δραστηριότητα σε business αλλά και τις business σε παράνομη δραστηριότητα.

Μολονότι μέσα από τις σελίδες του βιβλίου παρελαύνουν διάφοροι ιδιαίτεροι τύποι [Αφεντικά, Βασιλιάς, Πρόεδρος, Βαρόνος, ο Αλφα κ.λπ.], το κοινό χαρακτηριστικό των περισσοτέρων είναι το εκρηκτικό μείγμα του Σ.

Συμμορίες [αλληλοεξοντωνόμενων μικροκακοποιών], Σπιούνοι [ακόμα και μέσα στην Αστυνομία], Σιδερικά [όπλα κάθε είδους], Συμπαιγνία [υποκόσμου, επενδυτών, πολιτικών], Στιγμές [έντασης και υποψιών], Σκηνές [άγριων φόνων], Σχέσεις [δίβουλες και διπρόσωπες], Σκέψεις [περί του Καλού και του Κακού] κι εν τέλει Σύστημα [πάσης απόχρωσης και πάσης εξουσίας].

Το μυθιστόρημα του Γρηγόρη Αζαριάδη διαθέτει ρυθμό, σασπένς, ενδιαφέρουσες μεταθέσεις χρόνου και τόπου, επιτυχημένες σκιαγραφήσεις πρωταγωνιστών, αλλά νομίζω ότι πέραν της εξαιρετικής κι ακριβούς παρουσίασης της δομής και λειτουργίας του οργανωμένου εγκλήματος, το πιο ενδιαφέρον στοιχείο παραμένει η [εσωτερική] πάλη του Σκότους και του Φωτός [σ. 80, 160].

«Δεν πρέπει ν’ αφήσεις το Κακό να μπει μέσα σου – θα σε καταστρέψει και η ζωή σου δεν θα έχει κανένα νόημα» [σ. 26], λέει ο παππούς στον [αντι]ήρωα για να οριοθετήσει την εκδίκηση [σ. 56]. Ομως ο εν λόγω προτίμησε να «γίνει ίδιος μ’ εκείνους που κυνηγούσε, αγνοώντας το ότι “όταν κοιτάζεις την άβυσσο σε κοιτάζει κι αυτή”» [σ. 299].

Το απαισιόδοξο συμπέρασμα του συγγραφέα [«Το Αφεντικό πέθανε, ζήτω το νέο Αφεντικό», σ. 403], όπου υπονοεί ότι ο λαός μένει πάντοτε στο περιθώριο αδρανής, ίσως λόγω φόβου [σ. 194, 213 επ.] ή της ματαιότητας να σταθεί απέναντι στο οργανωμένο έγκλημα [σ. 398], μπορεί να μας μαυρίζει την ψυχή, αλλά ίσως ν’ αποτελεί και μια βάση αναστοχασμών για την ποιότητα της κοινωνίας και της δημοκρατίας μας.

Ο Γιάννης Πανούσης είναι ομότιμος καθηγητής Εγκληματολογίας

{1BSYG}Γρηγόρης Αζαριάδης{1BSYG}{CR}{2BTIT}Η οργάνωση{2BTIT}{CR}{3BEKD}Εκδ. Bell, σελ. 408{3BEKD}{CR}{4BTIM}Τιμή 11,90 ευρ{4BTIM}ώ