Κανένας φόβος για μια δημοκρατία

Στις 13 Νοεμβρίου 2025, ακριβώς δέκα χρόνια μετά τα τρομοκρατικά χτυπήματα στο Stade de France, σε έξι καφέ και εστιατόρια του 10ου και 11ου διαμερίσματος του Παρισιού καθώς και στον συναυλιακό χώρο Bataclan, θα εγκαινιαστεί στην καρδιά της γαλλικής πρωτεύουσας, στην πλατεία Saint-Gervais, πίσω ακριβώς από το Δημαρχείο, ένας «κήπος της μνήμης» για τους 130 νεκρούς και τους 490 τραυματίες εκείνων των επιθέσεων. Ενας κήπος που θα μοιάζει απ’ έξω – αποφασίστηκε μόλις πρόσφατα – με μνημείο, θα φιλοξενεί πουλιά, «σύμβολα της ψυχής που πετάει μακριά», θα έχει νερό και φυτά, «ώστε να δείχνει πως η ζωή συνεχίζεται», και θα λέει με τον τρόπο του στα θύματα: «Μη φοβάστε άλλο τη λήθη». Τα λέει αυτά ο Αρτούρ Ντενουβό, επιζήσας της σφαγής στο Bataclan, και πρόεδρος του συλλόγου Life for Paris: «Τα θύματα δεν θα αναγκάζονται πια να φέρουν μόνα το βάρος της μνήμης. Και θα μπορέσουν πιο εύκολα να περάσουν στο επόμενο στάδιο».

Η μικρή τραπεζοειδής πλατεία μπροστά στην εκκλησία Saint-Gervais χρησιμεύει σήμερα ως χώρος στάθμευσης, ενίοτε και ως τόπος διαμαρτυρίας για εκείνους που θέλουν να πουν τα παράπονά τους στη δήμαρχο. Εκτός συνταρακτικού απροόπτου, δήμαρχος του Παρισιού θα είναι ακόμη, τον Νοέμβριο του 2025, η σοσιαλίστρια Αν Ινταλγκό – οι επόμενες δημοτικές εκλογές στη Γαλλία έχουν προγραμματιστεί για το 2026. Αντιθέτως, το όνομα του ή της πρωθυπουργού που θα παραστεί τότε στα εγκαίνια του «κήπου της μνήμης» καλύπτεται προσώρας από πέπλο μυστηρίου. Ως γνωστό, η Γαλλία οδεύει ολοταχώς προς έναν κρίσιμο, δεύτερο κοινοβουλευτικό γύρο. Λιγότερο γνωστό είναι πως πλησιάζει με εξίσου ταχείς ρυθμούς στο κλείσιμο της μεγαλύτερης ποινικής δίκης που έχει γίνει ποτέ στη χώρα, για το φονικότερο χτύπημα που έχει πραγματοποιήσει ποτέ το ISIS στην Ευρώπη.

Η δίκη των τρομοκρατικών επιθέσεων της 13ης Νοεμβρίου 2015 ξεκίνησε στο Παρίσι στις 8 Σεπτεμβρίου, στο ειδικό κακουργιοδικείο που στήθηκε επί τούτου εντός του γαλλικού Δικαστικού Μεγάρου. Εννέα μήνες αργότερα, οι δικαστές ετοιμάζονται να ανακοινώσουν, στις 29 Ιουνίου, την ετυμηγορία τους για κάθε έναν από τους 14 κατηγορουμένους που έχουν απέναντί τους, αλλά και τα έξι ακόμα άτομα που δικάζονται ερήμην. Ο γνωστός γάλλος συγγραφέας Εμανουέλ Καρέρ παρακολούθησε την ιστορική αυτή δίκη από την αρχή. Κάθε εβδομάδα δημοσίευε στο περιοδικό «L’Obs» έναν προσωπικό απολογισμό, που αναδημοσιευόταν παράλληλα στην ιταλική εφημερίδα «La Repubblica», την ισπανική «El Pais» και την ελβετική «Le Temps». Στο τελευταίο του κείμενο, με τους τρεις εισαγγελείς της Εθνικής Αντιτρομοκρατικής Υπηρεσίας να έχουν μόλις ολοκληρώσει τις μαραθώνιες, τριήμερες, τελικές αγορεύσεις τους, θυμήθηκε ξανά την αρχή, και τον δρόμο που έχει διανυθεί.

Θυμήθηκε πώς εμφανίστηκε αρχικά ενώπιον του δικαστηρίου ο Σαλάχ Αμπντεσλάμ, το μοναδικό από τα δέκα μέλη της τζιχαντιστικής ομάδας που χτύπησε εκείνο το βράδυ το Παρίσι το οποίο επέζησε. Ντυμένος στα μαύρα, με τη γενειάδα του να προβάλλει γύρω από τη μαύρη του μάσκα, ο βασικός κατηγορούμενος κλήθηκε από τον προεδρεύοντα δικαστή να πει το όνομά του, και αντ’ αυτού προτίμησε τη σαχαντά, την ισλαμική ομολογία πίστης – η πρώτη μιας σειράς προκλήσεων και αλαζονικών δηλώσεων. Και εντούτοις, μέσα Απριλίου, στο τέλος της κατάθεσής του, αυτός που αρνείται πάντα να καταδικάσει τις επιθέσεις αλλά επιμένει πλέον πως δεν ανατινάχθηκε και ο ίδιος εκείνο το βράδυ από «ανθρωπιά», ζήτησε από τα θύματά του συγχώρεση. «Δεν θέλω να με θυμούνται» απάντησε την ίδια εκείνη ημέρα ο Αμπντεσλάμ στη δικηγόρο που τον ρώτησε πώς θα ήθελε να τον θυμούνται. «Θέλω να ξεχαστώ διά παντός. Δεν επέλεξα να είμαι αυτός που είμαι σήμερα» πρόσθεσε. Ισόβια κάθειρξη χωρίς δυνατότητα πρόωρης αποφυλάκισης ζήτησαν εντούτοις οι εισαγγελείς για το άτομό του, πεπεισμένοι πως όλο αυτό ήταν «μια παράσταση». Ο Καρέρ θυμήθηκε τον χρόνο που αφιέρωσε να αναρωτιέται. Και λίγο σάστισε, με τον ίδιο του τον εαυτό.

Ο συγγραφέας θυμήθηκε επίσης τον προεδρεύοντα δικαστή να λέει, στο ξεκίνημα, πως αυτή η δίκη που όλοι χαρακτηρίζουν, και δικαίως, ιστορική έπρεπε να διεξαχθεί με απόλυτο σεβασμό στους κανόνες του δικαίου, γιατί μόνο υπό αυτή την προϋπόθεση θα ήταν υποδειγματική. Και σε τελευταία ανάλυση, γράφει, «αυτό ακριβώς συνέβη: δεν είναι λίγο». «Ο τρόμος», είπε στους δικαστές η εισαγγελέας Καμίλ Χενετιέ κλείνοντας την αγόρευσή της, «είναι η εξαφάνιση του παραπετάσματος πίσω από το οποίο κρύβεται το μηδέν, αυτού που επιτρέπει κανονικά την ήρεμη ζωή. Η τρομοκρατία είναι η αδύνατη ηρεμία. Η ετυμηγορία σας δεν θα επιτρέψει να αποκατασταθεί το κατεστραμμένο παραπέτασμα. Αλλά θα διαβεβαιώσει τουλάχιστον τους ζωντανούς πως εδώ την τελευταία λέξη την έχουν η Δικαιοσύνη και το δίκαιο». Πώς το είχε γράψει η «Monde» στην έναρξη της δίκης; «Το δίκαιο, όλο το δίκαιο, τίποτε άλλο παρά μόνο το δίκαιο: η απόλυτη απάντηση των δημοκρατιών στην πρόκληση της τρομοκρατικής βίας». Αλήθεια, υπάρχει ο παραμικρός λόγος να ανησυχεί κανείς για την έκβαση μιας εκλογικής μάχης σε μια χώρα που ξέρει να αντιμετωπίζει έτσι τον χειρότερο εφιάλτη της;