Το Λονδίνο του 2066 όπως το οραματίστηκε η Ζάχα Χαντίντ

Μία γέφυρα 14 ορόφων, ένας υπόγειος ουρανοξύστης που «δροσίζεται» από έναν καταρράκτη, ένα κτίριο που καταρρέει μέσα σε έναν ποταμό… Είναι τα θεαματικά σχέδια της σταρ της αρχιτεκτονικής και βραβευμένη με Πρίτσκερ, Ζάχα Χαντίντ που αποκαλύπτουν το όραμά της για την εικόνα του Λονδίνου στο μέλλον. Σχέδια που δεν πρόλαβε να υλοποιήσει, καθώς έφυγε από τη ζωή το 2016 σε ηλικία 66 ετών, αλλά που έξι χρόνια μετά τον θάνατό της, αποτελούν τον βασικό κορμό μιας εντυπωσιακής έκθεσης αφιερωμένης στις πρωτοποριακές προτάσεις της, κύριο χαρακτηριστικό των οποίων είναι η αψήφηση της βαρύτητας.

Για να στηθεί αυτή η έκθεση υπό τον τίτλο «Zaha Hadid: Reimagining London» – η πρώτη του ιδρύματος Ζάχα Χαντίντ – δεν επιστρατεύτηκε μόνο το υλικό που είχε δημοσιευτεί το 1991 στο περιοδικό Vogue όταν της είχε ζητηθεί να σχεδιάσει την εικόνα του Λονδίνου μετά από 75 χρόνια, δηλαδή το 2066. Οι επιμελητές – μια ομάδα μεταπτυχιακών φοιτητών από το Ινστιτούτο Τέχνης Courtauld – είχαν πλήρη πρόσβαση στο αρχείο της και στα 12.000 έργα της, ορισμένα από τα οποία γίνονται γνωστά στο ευρύ κοινό για πρώτη φορά.

Σχέδια, τομές και παραμορφωμένες εναέριες προοπτικές – πολύ προτού οι υπολογιστές βοηθήσουν στη δημιουργία τέτοιων πολύπλοκων οραμάτων – αναδεικνύουν το πολυεπίπεδο στυλ δημιουργίας της χαρισματικής αρχιτέκτονος που χρησιμοποιούσε τη ζωγραφική ως τρόπο έκφρασης των φουτουριστικών της οραμάτων. Ολα αυτά φιλοξενούνται στο ισόγειο του πρώην γραφείου της, σε ένα βικτωριανό σχολικό κτίριο στο Κλερκενγουέλ, το οποίο τώρα λειτουργεί ως έδρα του ιδρύματός της.

Δεδομένου του όγκου του διαθέσιμου υλικού οι επιμελητές έχουν κάνει μια αξιοθαύμαστη δουλειά συνθέτοντας μια παρουσίαση που αφηγείται την ιστορία της σχέσης της ιρακινής καταγωγής δημιουργού με το Λονδίνο, με εντυπωσιακή σαφήνεια. Η έκθεση ξεκινά με τις φοιτητικές της εργασίες. Ως τεταρτοετής φοιτήτρια εμπνευσμένη από τον ρώσο σουπρεματιστή καλλιτέχνη Καζιμίρ Μαλέβιτς, είχε ως θέμα ένα ξενοδοχείο 14 επιπέδων στην κορυφή της γέφυρας Χάνγκερφορντ, ενώ την επόμενη χρονιά σχεδίασε ένα μουσείο του 19ου αιώνα, ως μια αλυσίδα κτιρίων που αναδύονται από τον σταθμό Τσάρινγκ Κρος, τα οποία παρέπεμπαν στα βαγόνια ενός τρένου που εκτροχιάζεται καθώς περνούν πάνω από τον Τάμεση προς τη νότια όχθη.

Μια άλλη πρότασή της που δεν υλοποιήθηκε αφορούσε ένα κτίριο γραφείων στον Πανκράς Λέιν που μοιάζει να αψηφά τη βαρύτητα, όπως κι έναν υπόγειο ουρανοξύστη που βρέχεται από καταρράκτες, ενώ παρατηρώντας εν γένει τα σχέδιά της καθίσταται σαφής η αντίληψή της ότι το Λονδίνο έμελλε να αναπτυχθεί προς το ανατολικό του κομμάτι.

ΤΟ ΙΔΡΥΜΑ. Ο πειραματικός τρόπος σκέψης της επιχειρείται να διατηρηθεί στην επικαιρότητα από το ίδρυμα, το οποίο δημιούργησε η ίδια το 2013. Μετά από μια δαπανηρή διαμάχη για την τύχη της περιουσίας της ύψους 100 εκατ. λιρών που τελικά διευθετήθηκε το 2020, το ίδρυμα μπορεί να επικεντρωθεί τώρα στο να κρατήσει ζωντανό το πειραματικό της πνεύμα, έξω από την αίθουσα του δικαστηρίου, αξιοποιώντας την έδρα του ως πεδίο δοκιμής για περαιτέρω απραγματοποίητες ιδέες, ακολουθώντας τη ρήση της Ζάχα Χαντίντ: «Ισως αυτό είναι το νόημα του Λονδίνου: οι δυνατότητες που προσφέρει. Ισως ο ρόλος του είναι να είναι το απόλυτο απραγματοποίητο έργο».