Ο δωδεκάλογος του γύφτου

Τα δυνατά σου χέρια τ’ άξια, τα κοσμικά,

χάρισμα πιο μεγάλο κι απ’ τα φτερά.

Τα δυνατά σου χέρια δε σέρνουν απαλά

τον ήχο από της άρπας τη μουσική καρδιά […..]

Μ’ αυτά τα χέρια μού ήρθες μοιράζοντας εσύ

το διάφανο νεράκι και το ξανθό ψωμί.

Κι απ’ τον αφρό της λίμνης της αρμυρής

πήξατε τ’ άσπρο αλάτι για μένα, ω χέρια εσείς.

Κι εκόψατε για μένα τους ώριμους καρπούς,

και φώτιζέ σας γέλιο που δεν το βάζει ο νους!

i i i

Το πήρα τ’ άσπρο αλάτι· μου τα ‘δωκες εσύ

το διάφανο νεράκι και το ξανθό ψωμί·

και στο τραπέζι απάνου, στρωμένο ευλογητό,

τ’ απίθωσα και σου είπα το λόγο: «Στα χρωστώ» […..]

i i i

Το σκεβρωμένο σπίτι και το κακοχτιστό

που είν’ έτοιμο να πέσει κι ακόμα στέκει ορθό!

Τα θέμελά του σκάφτει, το υγραίνει από παντού

το ακράταγο το ρέμα κρυμμένου ποταμού.

Λάβωμα του είν’ ο ήλιος και φάγοσσα η βροχή,

και γύφτοι κι αγιογδύτες παραφυλάν εκεί.

Και μες στα μολυντήρια και μες στις αραχνιές

συντρίμματ’ από γάστρες κι από κορμιά πληγές.

Κι ένα παιδί που αρρώστια το πλάκωσε κακιά

πλανιέται πως υπάρχει, και παίζει και γελά […..]

i i i

Εγώ ειμ’ απ’ τη μεγάλη φυλή του γύφτου, εγώ,

μακριά απ’ της χώρας τ’ άξια, στον άγριο ξεπεσμό.

Εγώ ειμ’ απ’ τη μεγάλη φυλή του νάνου, εγώ·

δεν πιάνω ούτ’ όσο τόπο το ψίχαλο ριχτό.

Εγώ ειμ’ απ’ τη μεγάλη γενιά του αστενικού,

που με πατάει το πόδι και του περιστεριού.

Εγώ ειμ’ απ’ τη μεγάλη του σκοτεινού φυλή·

μακριά απ’ τους ήλιους τρέχουν αφάνταστοι καιροί!

Κι είμαι στην πλάση μέσα των έντομων εγώ

το πλάσμα που ταιριάζω παράταιρο λαό.

Και με κρυφή την ίδια σιγή κι αφροντισιά

μαύρος εγώ ειμ’ ο σβόλος που ασάλευτα βαστά

χρόνια και χρόνια, σάμπως σε μητρική αγκαλιά,

στ’ ανήλιαγα, στα κρύα, στ’ ακάθαρτα, στα υγρά […..]

i i i

Χωρίς κανένα αγώνα, κανένα σκούσμα, οϊμέ!

πλέκεται κάποιο δράμα μες στην ψυχή μου εμέ.

Τα δυνατά σου χέρια για ζώνη μού περνάς·

τ’ άζωστο ξάπλωμα είμαι μιας νοτερής νυχτιάς.

Του δέντρου εγώ δεν είμαι του πράσινου ο κορμός,

είμαι του δόλου η γλίστρα, του πονηρού ο αχνός.

Τα δυνατά σου χέρια χέρια δεν είχα εγώ

ν’ απλώσω, να τα σφίξω, και να τ’ αρματωθώ,

και μήτε να τα σπρώξω χέρια είχα, και να πω:

«Μακριά! τον τόπο που ήρθες τον τρώει θανατικό».

Και βολετό δεν ήταν αγνά να πει σ’ εσέ

μηδέ το στόμα το Όχι, μηδέ η καρδιά το Ναι.

Το στόμα μου τ’ ανοίγει του τραγουδιού η πνοή

προς την ωραίαν αλήθεια, προς την ωραία ζωή,

κι όντας μου λείψει η θεία του τραγουδιού πνοή,

της σιωπής η κρύα ταφόπετρα με κλει.

Κι όντας δειλά στον κόσμο κι ανήμπορος βρεθώ

τολμώ μ’ εσένα, Άπάτη· Ψέμα, μ’ εσέ μπορώ!

—Κι εσύ που δε φοβάσαι στο πέλαο της ζωής

τη λύσσα του κυμάτου και της ανεμικής,

καλοκυβερνημένο, γερό καράβι εσύ,

προδότρες μπόρες είναι κι απάντεχοι πνιμοί !

Κι εσύ μεστή από πίστη και υγεία και χαρά,

κι ανίδεη και ωραία και απλή σαν τα παιδιά,

τα χρόνια μου τα πήρες για νιάτα, ω συφορά!

και το σπαρτάρισμά μου το πήρες για καρδιά.

Οϊμέ, φωτολουσμένο του γάμου δειλινό…

Παντρεύεται η παρθένα και παίρνει ένα στοιχειό.

i i i

Σου χάλασε τη νύχτα τον ύπνο το γλυκό

στην αγκαλιά τού ονείρου σάλεμα ξαφνικό.

Και ξύπνησες και βλέπεις κάτι που αργά γλιστρά

στο πλάι σου, στο λευκό σου προσκέφαλο, εκειδά!

Το γλιστερό, το κρύο, το μαύρο πράμα, ω νά!

και μιαν ανατριχίλα σε σφάζει στην καρδιά.

Το γλιστερό, το κρύο, το μαύρο σερπετό

στον ύπνο σου είχε γίνει χρυσόνειρο θεϊκό.

Σαλεύει· ξυπνάς, βλέπεις, πετιέσαι… Ποιός θα πει

ποιά βύθη από ποιά ύψη σε πήραν, ω Ψυχή;

Γιάννης Βογιατζής, ηθοποιός.

Στο πρόσωπό του οι νεότεροι ηθοποιοί αντικρίζουν τη συνέχεια του θεάτρου και οι θεατές θυμούνται τον Πιραντέλο του «Απόψε αυτοσχεδιάζουμε» (όπου έχει εμφανιστεί, σε σκηνοθεσία Δημήτρη Μαυρίκιου το 2018-19): «Η παράσταση δεν είναι φώτα, δεν είναι σκηνικό. Είναι οι άνθρωποι, εσείς κι εγώ. Είναι η αδιακρισία σας στη μοναξιά μας. Είναι η αναπνοή σας στη σιωπή μας». Στο θέατρο πρωτοεμφανίστηκε το 1955 («Ο έμπορος της Βενετίας»), στον κινηματογράφο το 1957 («Λατέρνα, φτώχεια και γαρίφαλλο»). Μόλις ολοκλήρωσε τις εμφανίσεις στην «Άλλη πλευρά της καταιγίδας» του Γιάννη Χουβαρδά, στο Φεστιβάλ Αθηνών