Μπαλζάκ και δεινόσαυροι

Μια πραγματικά εμπνευσμένη και πλούσια σε όλους τους τομείς διασκευή του κλασικού, oμότιτλου μυθιστορήματος του Ονορέ ντε Μπαλζάκ, η ταινία «Χαμένες ψευδαισθήσεις» («Illusions perdues», Γαλλία, 2021) του Ξαβιέ Τζιανολί, ο μεγάλος θρίαμβος των φετινών βραβείων Σεζάρ, έχει ως θέμα την πλήρη αποδόμηση των λογοτεχνικών και δημοσιογραφικών κύκλων της Γαλλίας της εποχής στην οποία αναφέρεται (1821). Με κυνικό χιούμορ και χωρίς να κρύψει τίποτα, η ταινία τονίζει τη χυδαιότητα που υπήρχε στο κάθε άλλο παρά κρυφό οικονομικό παζάρι της διαπραγμάτευσης ανάμεσα στους κριτικούς βιβλίων και τους εκδότες ή τους κριτικούς θεάτρου με τους θεατρικούς επιχειρηματίες για το αν θα γραφτεί μια καλή ή μια κακή κριτική. Στη μέση όλης αυτής της απεχθούς όσο και απολαυστικά αστείας αγοραπωλησίας, θα βρεθεί ο κεντρικός ήρωας της ιστορίας, ένας αθώος, ιδεαλιστής ποιητής από την επαρχία (Μπενζαμέν Βουασάν) που προσπαθεί να κάνει καριέρα στον χώρο των εκδόσεων της πρωτεύουσας. Το αν θα κυλήσει στον βούρκο είναι ένα ερώτημα, ενώ παράλληλα η ιστορία της ταινίας αντανακλά τη σημερινή εποχή καθότι είναι προφανές ότι ο Τζιανολί επέλεξε το θέμα για να σχολιάσει με υπόγεια έξυπνο τρόπο την κατάντια των σημερινών ΜΜΕ, στην εποχή των fake news και της διαρκούς παραπληροφόρησης από το Διαδίκτυο. Βέβαια, ο πραγματικός προφήτης ήταν ο Μπαλζάκ που έγραψε το 700 σελίδων μυθιστόρημα. Οπως φαίνεται το φαινόμενο των fake news ήταν μια πραγματικότητα ακριβώς δύο αιώνες πριν ο όρος μπει για τα καλά στην καθημερινότητά μας λόγω του Διαδικτύου.

ΧΙΟΥΜΟΡ ΚΑΙ ΔΡΑΜΑ. Η ταινία «Ο γάιδαρος, ο εραστής μου κι εγώ» («Antoinette Dans les Cevennes», Γαλλία, 2020) της Καρολίν Βινιάλ οφείλει εν πολλοίς την επιτυχία της στο ότι συνδυάζει το χιούμορ με το προσωπικό δράμα μιας σύγχρονης γυναίκας, εντάσσοντας την ιστορία σε ένα ευχάριστα «οικολογικό πλαίσιο» που στις μέρες μας δείχνει πραγματικά θεραπευτικό, πόσω μάλλον σε μια μεγάλη κινηματογραφική οθόνη. Περιγράφει τις περιπέτειες της Αντουανέτ (Λορ Καλαμί) από τη στιγμή που αποφασίζει να λάβει μέρος σε ένα πρόγραμμα «εναλλακτικών διακοπών» δίπλα σε αγνώστους και με σύντροφο έναν γάιδαρο στο Εθνικό Πάρκο Σεβέν. Γυρισμένη σε αυθεντικές τοποθεσίες του Νομού Λοζέρ της Νοτιοανατολικής Γαλλίας (όπου περιλαμβάνεται ένα τμήμα του Σεβέν), η ταινία μάς προσκαλεί σε ένα γραφικό ταξίδι που μέσα στην απλότητά του, το αυθεντικό σκηνικό της φύσης, του πρασίνου, των ξενώνων, των δύσβατων ή μη μονοπατιών, των ρυακιών και του καταγάλανου ουρανού, είναι πέρα για πέρα συναρπαστικό, ενώ αξιοποιείται έντεχνα μέσα από τον φακό του διευθυντή φωτογραφίας Σιμόν Μποφίλ. Συγχρόνως, η Καλαμί σε έναν από τους πρώτους πρωταγωνιστικούς ρόλους της (για τον οποίο απέσπασε το Σεζάρ), κρατά επιδέξια τη γραμμή ισορροπίας ανάμεσα στο πάθος, τη μελαγχολία και την κωμωδία καθώς η ηρωίδα της καλείται να εξιχνιάσει άγνωστα εδάφη, τόσο ψυχικά όσο και σωματικά.

ΕΞΩΤΙΚΗ ΠΕΡΙΠΕΤΕΙΑ. Η περιπέτεια μαζικής κατανάλωσης «Jurassic World: Κυριαρχία» («Jurassic World: Dominion», ΗΠΑ, 2022) συνεχίζει τον μύθο των δεινοσαύρων που πριν από σχεδόν 30 χρόνια άνοιξε το χρυσωρυχείο «Jurassic Park» του Στίβεν Σπίλμπεργκ. Από τότε έχουν γυριστεί έξι ταινίες – δηλαδή μία τριλογία «Jurassic Park» και μία τριλογία «Jurassic World», στην οποία βρίσκουμε τους δεινόσαυρους να ζουν κανονικά με τους ανθρώπους αλλά και να πέφτουν θύματα της ανθρώπινης εκμετάλλευσης. Μετά το ξάφνιασμα του «Jurassic Park», όλες κινούνται στο ίδιο μοτίβο, όλες αναμοχλεύουν τις ίδιες περιβαλλοντικές ιδέες και όλες συνδυάζουν δυναμικά το στοιχείο της περιπέτειας. Στην «Κυριαρχία», ο Κόλιν Τρέβοροου, σκηνοθέτης των τριών ταινιών της δεύτερης τριλογίας, αποπειράται μια μάλλον αμήχανη μείξη ανάμεσα σε ήρωες της πρώτης τριλογίας (τους επιστήμονες Λόρα Ντερν, Τζεφ Γκόλντμπλουμ και Σαμ Νιλ) με τα πρόσωπα που έχουν συνδεθεί με τη δεύτερη (Μπράις Ντάλας Χάουαρντ, Κρις Πρατ). Οι πρώτοι ως επί το πλείστον περιφέρονται και χαζεύουν, οι δεύτεροι τρέχουν διαρκώς. Η ίδια η υπόθεση είναι τραβηγμένη από τα μαλλιά, όμως η ταινία ως εξωτική περιπέτεια έχει τις στιγμές της, όπως για παράδειγμα το εντυπωσιακά γυρισμένο κομμάτι της Μάλτας, στο οποίο βλέπουμε ένα ανελέητο κυνηγητό ανάμεσα σε ανθρώπους και δεινοσαύρους.

ΜΟΣΧΑ – ΜΟΥΡΜΑΝΣΚ. Σχεδόν χειροποίητα φτιαγμένη, η ταινία «Βαγόνι Αριθμός 6» («Hytti nro 6», Φινλανδία – Ρωσία – Εσθονία – Γερμανία) σε συνεπαίρνει με την ποικιλία διακυμάνσεων του απλού κατά βάθος θέματός της, τίποτ’ άλλο από τη σχέση που δημιουργείται ανάμεσα σε μια κοπέλα και έναν νέο κατά τη διάρκεια ενός μεγάλου ταξιδιού από τη Μόσχα στο Μουρμάνσκ (η ιστορία είναι εμπνευσμένη από το ομώνυμο βιβλίο της Ρόζα Λίκσομ). Εκείνη είναι φοιτήτρια Αρχαιολογίας και αναζητεί τα ίχνη των πετρογλυφικών που έχουν ανακαλυφθεί στο Μουρμάνσκ, εκείνος είναι ένας αλέγκρος τύπος, έξω καρδιά αλλά συγχρόνως σκοτεινός και αινιγματικός. Το πού θα καταλήξει το ταξίδι δεν έχει και τόση σημασία όσο το ίδιο το ταξίδι σε συνάρτηση με τα σκαμπανεβάσματα αυτής της σχέσης, τις εντάσεις, τα χαμόγελα, τα μυστικά και τα ψέματα. Την ανθρωπιά. Το γύρισμα έχει τεράστιο ενδιαφέρον, σχεδόν guerilla, άμεσο, «ωμό». Ο φακός διεισδύει στα πρόσωπα έτσι όπως ο ήλιος «σκίζει» τα σύννεφα και η ειλικρίνεια των ηθοποιών Σέιντι Χάαρλα (Φινλανδή) και Γιούρι Μπορίσοφ (Ρώσος) λειτουργεί μαγνητικά. Θαυμάσια η εξέλιξη του φινλανδού κινηματογραφιστή Γιούχο Κουοσμάνεν, μετά την πρώτη ταινία του, «Η πιο ευτυχισμένη μέρα στη ζωή του Ολι Μάκι».

ΑΠΟ ΚΑΖΙΝΟ ΣΕ ΚΑΖΙΝΟ. Ο ήρωας του τίτλου της τελευταίας ταινίας του Πολ Σρέιντερ «Μετρητής καρτών» («The card counter», ΗΠΑ – Αγγλία – Κίνα – Σουηδία, 2021) βγάζει το ψωμί του στα τραπέζια με την πράσινη τσόχα και τα πηγαίνει σχετικά καλά, γιατί, ενώ έχει το ταλέντο να μετρά τα φύλλα, δεν είναι άπληστος, αλλά μετρημένος. Και όπως κάθε καλογραμμένος κινηματογραφικός ήρωας, κρύβει μέσα του έναν σκοτεινό κόσμο που ο σκηνοθέτης και σεναριογράφος του φιλμ «Επάγγελμα ζιγκολό» και προσφάτως των «Ακροτήτων» ελέγχει με απόλυτη ακρίβεια, παρόμοια με τον αυτοέλεγχο που είναι το διακριτικό του ήρωά του. Η ταινία μάς οδηγεί σε μικρά και μεγάλα καζίνα διαφόρων πόλεων της Αμερικής, αλλά το πραγματικό της ταξίδι γίνεται στον εσωτερικό κόσμο αυτού του βαθιά τραυματισμένου ανθρώπου που προσπαθεί να βρει μια κάποιας μορφής λύτρωση από τα εγκλήματα πολέμου στα οποία σε μια άλλη ζωή είχε αναμειχθεί. Ενα ταξίδι που σε κάνει να νιώθεις κάπως αμήχανα, αλλά που χαίρεσαι να παρακολουθείς χάρη στη μορφή και στο cool παίξιμο του Οσκαρ Αϊζακ που μοιάζει ιδανικός για τον ρόλο (σπανίως πρωταγωνιστεί) και σε μια ταινία που δεν είχε την τύχη που της άξιζε μετά την προβολή της στο περσινό Φεστιβάλ Βενετίας.

Α ΛΑ ΝΟΥΒΕΛ ΒΑΓΚ. Σκηνοθέτης με πλούσια φιλμογραφία, η οποία διακρίνεται από μια εναλλασσόμενη θεματολογία (από το δράμα φυλακών «Ο προφήτης», ως το γουέστερν «Οι αδελφοί Σίστερς»), ο Ζακ Οντιάρ υπογράφει ένα εξαιρετικά συμπαθές, «μικρό» ερωτικό δράμα που όπως και ο τίτλος δηλώνει λαμβάνει χώρα στο «Παρίσι, 13ο διαμέρισμα» («Les Olympiades, Paris, 13th», Γαλλία, 2021). Με μια ρετρό διάθεση που παραπέμπει στο γαλλικό Νέο Κύμα και στο ασπρόμαυρο, ο φακός του Οντιάρ τρυπώνει πονηρά ανάμεσα στις σχέσεις τεσσάρων νέων – τρία κορίτσια και ένας άντρας – που ζουν τον έρωτα, τη συντροφικότητα ή απλώς την παρέα στο εδώ και το τώρα. Αυτός ο συνδυασμός του παλιού με το μοντέρνο λειτουργεί αποτελεσματικά και με μια ελευθερία που τελικά σε… αιχμαλωτίζει μέσα στο σύμπαν της ταινίας, το οποίο κερδίζει ακόμα περισσότερους πόντους χάρη στο «κασσαβετική» αισθητική του Οντιάρ, αλλά και τη ζωντάνια όλων των νέων ηθοποιών που τον υπηρετούν (Λούσι Ζανγκ, Μακίτα Σάμπα, Νοεμί Μερλάν, Τζέιν Μπετ).

ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΗ ΥΠΟΘΕΣΗ. Μπαμπάς και γιος που προσπαθούν να τα βρουν μεταξύ τους είναι ένα χαριτωμένο θέμα που έχουμε δει αρκετές φορές στο σινεμά και που στην αργεντίνικη δραματική κομεντί του Αριέλ Γουινογκράδ «Σήμερα φτιάχνουμε τον κόσμο» («Hoy se arregla el mundo», 2022) επανέρχεται με μια «πιασάρικη» παραλλαγή: Τι θα κάνει ο πατέρας (Λεονάρντο Σμπαράγκλια), ένας παραγωγός της τηλεόρασης εντελώς στον δικό του κόσμο, όταν η μάνα του γιου τους (Μπεγιαμίν Οτερό), με την οποία έχει χωρίσει, του εξομολογείται (λίγο πριν πεθάνει τυχαία) ότι ο μικρός ίσως να μην είναι γιος του πρώτου; Η ιδέα αφήνει υποσχέσεις και το ταξίδι πατέρα (;) και γιου έχει αρκετές διακυμάνσεις γέλιου και μελαγχολίας για να παρακολουθήσεις την ταινία που χωρίς ιδιαίτερες αξιώσεις προσφέρει εύπεπτο θέαμα.

ΕΠΑΝΕΚΔΟΣΗ. Η «Γκαρσονιέρα» («The appartment», ΗΠΑ, 1960) του Μπίλι Γουάιλντερ δεν χρειάζεται ιδιαίτερες συστάσεις (επαναπροβλήθηκε εξάλλου και πρόπερσι). Βραβευμένο με πολλά Οσκαρ, το αξεπέραστο αυτό φιλμ που αφηγείται την ιστορία ενός πολύ παράξενου ερωτικού τριγώνου (Τζακ Λέμον, Σίρλεϊ ΜακΛέιν, Φρεντ ΜακΜάρεϊ), είναι μια αριστουργηματική δαντέλα ευφυών διαλόγων, θαυμάσιας πλανοθεσίας (προσέξτε τους εσωτερικούς εργασιακούς χώρους) και ζεστών ερμηνειών. Μην τη χάσετε αν δεν την έχετε δει, ξαναδείτε την όσοι την έχετε ήδη υπόψη σας!

* Προβάλλεται, τέλος, και το ντοκιμαντέρ του Θωμά Σιδέρη «Το θολό ποτάμι του Μπαασίμ» (2020), η καταγραφή της δραματικής, δεκάχρονης πορείας του ανήλικου κούρδου πρόσφυγα Ραφίκ Ντάγοντ που διέσχισε εννέα χώρες από τη Συρία ως την Ουγγαρία αναζητώντας τον αδελφό του.