Οι μινωικοί θησαυροί συναντούν τη βιοκλιματική τεχνολογία

Αφησε τα ίχνη από τα πέλματά του πριν από 6 εκατ. χρόνια στο χώμα του Τράχηλου Κισάμου, κοντά στο Καστέλι Χανίων. Και σίγουρα καθώς περπατούσε ο προϊστορικός εκείνος πρόγονος του ανθρώπου πάνω στην άργιλο δεν φανταζόταν ότι τα βήματά του – τα παλαιότερα παγκοσμίως – θα «υποδέχονταν» (μέσω εποπτικού υλικού) το 2022 τους επισκέπτες ενός υπερσύγχρονου αρχαιολογικού μουσείου, εκείνου των Χανίων.

Πιθανόν ούτε εκείνη η ταπεινή, κατά τα άλλα, λεπίδα από οψιανό της Μήλου, που μαρτυρά ότι οι κάτοικοι της Κρήτης μπορούσαν με τα σκάφη τους να φτάνουν το 10000 π.Χ. ως τις Κυκλάδες, να «φιλοδοξούσε» ότι θα βρεθεί σε μια τελευταίας τεχνολογίας προθήκη εξοπλισμένη με ψηφιακή προβολή που δείχνει πώς ζούσαν οι άνθρωποι την εποχή που τη χρησιμοποιούσαν. Και αυτό διότι «γνώριζε» πως πολλά από τα εκθέματα που βρίσκονται μαζί της προτού καταλήξουν στο βιοκλιματικό κτίριο των 6.000 τ.μ., το οποίο σχεδίασε ο Θεοφάνης Μπομπότης, είχαν περάσει από το πρώτο μουσείο στο κτίριο των Δικαστηρίων (1899) που πήρε φωτιά, βρέθηκαν στο υπόγειο ενός σχολείου (1934), στη Δημοτική Αγορά επί γερμανικής κατοχής, σε μουσουλμανικό τέμενος (1942), το ένα τρίτο εξ αυτών εκλάπη (1946) και επί 58 χρόνια είχαν βρει στέγη στο καθολικό της ενετικής μονής του Αγίου Φραγκίσκου, μέχρι σήμερα να τύχουν της ανάδειξης που τους αρμόζει: σε ένα μουσείο που συνδυάζει ισορροπημένα τα ευρήματα με τις δυνατότητες της τεχνολογίας, ενώ σε πολλά σημεία νησίδες που παραπέμπουν σε ανοιχτές ανασκαφές επιτρέπουν στους επισκέπτες να κατανοήσουν τι αντικρίζει ένας αρχαιολόγος όταν ανακαλύπτει έναν τάφο ή μια δεξαμενή καθαρμών.

ΣΠΑΝΙΑ ΕΥΡΗΜΑΤΑ. Η επίσκεψη στο Αρχαιολογικό Μουσείο Χανίων δεν είναι μία ακόμα διαδρομή επικεντρωμένη στο μινωικό παρελθόν. Βεβαίως και η γεμάτη τοιχογραφίες με έντονα χρώματα δεξαμενή καθαρμών του 1650 π.Χ. (απόδοση εκείνης που έχει βρεθεί στην οδό Δασκαλογιάννη), οι εντυπωσιακοί τάφοι των πολεμιστών που έχουν κτεριστεί με τα όπλα τους, η ταφή ενός μικρού σκύλου σε ένα αγγείο (1400 π.Χ.), η αναπαράσταση μιας μινωικής κουζίνας, όπου μια καταστροφική πυρκαγιά απανθράκωσε το λαθούρι ώστε να φτάσει ως τις μέρες μας και να εκτίθεται, και τα δεδομένα από το σημείο όπου περνούσε το σεισμικό ρήγμα το οποίο έδωσε έναν πολύ μεγάλο σεισμό τον 13ο αι. π.Χ. και στο οποίο διαμελίστηκε γύρω στο 1.250 π.Χ. μια νεαρή γυναίκα μαζί με 43 αιγοπρόβατα και τέσσερις χοίρους προς εξευμενισμό των χθόνιων δυνάμεων, κλέβουν την παράσταση. Ο «Δεσπότης», ο ηγεμόνας δηλαδή που απεικονίζεται πάνω σε ένα σφράγισμα (αποτύπωμα μιας χρυσής σφραγίδας που χάθηκε), σε μια μοναδική στιγμή για την μινωική τέχνη – ένα πολυώροφο ανακτορικό συγκρότημα πάνω σε έναν παραθαλάσσιο λόφο πλάι σε μια βραχώδη ακτή, όπως ακριβώς είναι το Καστέλι Χανίων -, είναι ο αδιαμφισβήτητος πρωταγωνιστής.

Στο Μουσείο όμως υπάρχει άπλετος χώρος και για όσα συνέβησαν στον τόπο στα ιστορικά χρόνια, μετά την κατάρρευση του μινωικού και του μυκηναϊκού πολιτισμού (1200-1100 π.Χ.), στην Κυδωνία (Χανιά) – την πρώτη πόλη στην Κρήτη που καθιερώνει το νόμισμα ως μέσο συναλλαγής τον 6ο αι. π.Χ. -, στην Απτερα, στην Ελυρο και στην Πολυρρήνια μεταξύ άλλων.

Τα διάφορα κεφάλαια της ζωής και της Ιστορίας διηγούνται η «όμορφη», ένα κομψό πήλινο γυναικείο ειδώλιο που έφτασε στην Κυδωνία από την Αλεξάνδρεια και φοράει κοσμήματα και στεφάνι στο κεφάλι (4ος αι. π.Χ). Η επίσης πήλινη Σειρήνα που θρηνεί τραβώντας τα μαλλιά της και ξεριζώνοντας τα φτερά της επειδή έχασε από τις Μούσες σε μουσικό διαγωνισμό, και σύμφωνα με μια εκδοχή από τον μύθο αυτόν πήρε το όνομά της η Απτερα. Τα δεκάδες πήλινα μοσχαράκια-προσφορές στον Ποσειδώνα. Το σπάνιο σύνταγμα με έναν μαρμάρινο Απόλλωνα και μια χάλκινη Αρτεμη (2ος αι. μ.Χ.) από πολυτελή έπαυλη στην Απτερα. Η αναπαράσταση του υπογείου της «οικίας του Φιλάργυρου»,  όπου ο ιδιοκτήτης της σκοτώθηκε από τον σεισμό μεγέθους 8 βαθμών της κλίμακας Ρίχτερ στις 21 Ιουλίου 365 μ.Χ., όταν τον πλάκωσε το σπίτι του που κατέρρευσε ενώ εκείνος έσπευδε να ξεθάψει και να πάρει μαζί του τρεις θησαυρούς (σύνολα) νομισμάτων. Τα δεκάδες μαρμάρινα γλυπτά παιδιών, αφιερώματα στο ιερό του Ασκληπιού της Λισού, που θυμίζουν έναν μικρό θίασο. Ενα από τα καλύτερα σωζόμενα στην Ελλάδα ολόσωμα εικονιστικά πορτρέτα του αυτοκράτορα Αδριανού, αλλά και μια σειρά από επιτύμβια μνημεία, με συγκινητικότερο εκείνο της νεκρής Συμφέρουσας που την αποχαιρετά με πολλή τρυφερότητα ο σύζυγός της Νείκων.

Στα πλεονεκτήματα του Μουσείου το εξαιρετικά ευγενικό προσωπικό της Εφορείας Αρχαιοτήτων Χανίων, όπως και το γεγονός ότι διανέμεται δωρεάν στους επισκέπτες ένας μικρός κατάλογος. Μοναδική παραφωνία οι επεξηγηματικές πινακίδες που έχουν στη συντριπτική τους πλειονότητα διατηρήσει την ακατανόητη για το ευρύ κοινό αρχαιολογική ορολογία.

Συλλογή Μητσοτάκη. Ενας υβριδικός Μινώταυρος – με κεφάλι ταύρου και σώμα όρθιου άνδρα – (1350 π.Χ.), δύο τεράστιοι ανάγλυφοι πήλινοι πίθοι (7ος αι. π.Χ.), το νεκρικό πήλινο πλοιάριο με την κηρύθρα στο κήτος του (3η-2η χιλιετία π.Χ.) κι ένα χρυσό διάδημα που κοσμείται με το κεφάλι μιας μέδουσας (1ος-2ος αι. μ.Χ.) είναι μερικά από τα αντικείμενα που ξεχωρίζουν στον πρώτο όροφο του Μουσείου, στην αίθουσα όπου στεγάζεται η γνωστή κυρίως για τα προϊστορικά αντικείμενά της συλλογή του Κωνσταντίνου και της Μαρίκας Μητσοτάκη. Από τα 1.049 αντικείμενα που αριθμεί η συλλογή παρουσιάζονται περίπου τα μισά.

ΠΕΡΙΟΔΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ
Γρήγορα στο «Λουτρό»

Τι μπορεί να συνδέει ένα έργο του Δομήνικου Θεοτοκόπουλου με ένα πώρινο σύμπλεγμα που απεικονίζει ένα ζευγάρι στο λουτρό και χρησιμοποιούνταν ως σήμανση δημόσιου λουτρού στην Προβηγκία του 14ου αιώνα; Και μια λιθογραφία του Πολ Σεζάν με μία αττική ερυθρόμορφη κύλικα, μια φωτογραφία του Ζαν Λεόν Ζερόμ, έναν πίνακα του Δημήτρη Ανδρεαδάκη και μηχανήματα εποχής της χανιώτικης σαπουνοποιίας «Αβέα»; Αποτελούν μερικούς από τους συνδετικούς κρίκους της πρώτης περιοδικής έκθεσης του Αρχαιολογικού Μουσείου Χανίων «Bath time, Σώμα, Νερό, Διάλογοι» που πραγματοποιείται σε συνεργασία με το Μουσείο της Μασσαλίας. Μια έκθεση που επιχειρεί χωρίς αυστηρά χρονολογικά στεγανά και με έμφαση στην οπτική απόλαυση – στην οποία συμβάλλουν ιδιαιτέρως οι «κυματιστοί» τοίχοι – να ασχοληθεί με την πολιτισμική ιστορία του λουτρού στη Μεσόγειο. Εως τις 5 Σεπτεμβρίου.

info

Αρχαιολογικό Μουσείο Χανίων, Σκρα 15, Χανιά.