Η κόλαση είναι οι άλλοι

Παρμένο από τις αγωνιώδεις βιωματικές εμπειρίες της Ανί Ερνό, τις οποίες μετέφερε η ίδια σε ένα μυθιστόρημα που έκανε θόρυβο στη Γαλλία, «Το γεγονός» («L’ événement», Γαλλία, 2021) της Οντρέ Ντιγουάν σχολιάζει με τρόπο καίριο, ευθύ και χωρίς να μασά τα λόγια του την πάλη της γυναίκας παλαιότερων εποχών για να ξεφύγει από το τερατώδες φράγμα που θα μπορούσε να κοστίσει ολόκληρη τη ζωή της. Η εγκυμοσύνη της νεαρής φοιτήτριας που είναι το κεντρικό πρόσωπο της ιστορίας (Αναμαρία Βαρτολομέι), alter ego φυσικά της Ερνό, απειλεί την πανεπιστημιακή της καριέρα, τη μία και μοναδική προτεραιότητα στη ζωή της. Αν όμως η κατάστασή της μαθευτεί, όλα γι’ αυτήν θα έχουν τελειώσει. Και για να γίνουν τα πράγματα ακόμα χειρότερα και να μπούμε πλήρως στα «παπούτσια» της κοπέλας, αρκεί να πούμε ότι η Ανί είναι από την επαρχία και ότι στη δεκαετία του 1960, περίοδο εξέλιξης της ιστορίας, η έκτρωση απαγορευόταν στη Γαλλία (και βεβαίως όχι μόνο). Στην ουσία η Ντιγουάν έφτιαξε ένα θρίλερ, στο οποίο ο «κακός», ο εχθρός, είναι η ίδια η κοινωνία που μετατρέπεται σε ασφυκτικό κλοιό και μέρα με τη μέρα σφίγγει όλο και περισσότερο την Ανί οδηγώντας την στην ασφυξία, αν όχι στην παράνοια. Αυτή η διαδρομή στην οποία η φωτεινότητα του μυαλού της Ανί αντιπαρατίθεται με το σκοτάδι των άθλιων σημείων στα οποία προσπαθεί μόνη να βρει τη λύση, έχει κάτι το σπαρακτικό και συγχρόνως ανατριχιαστικό· σαν να οδηγείσαι μαζί της σε μια επίγεια κόλαση. Και αν σκεφτεί κανείς ότι ακόμα και σήμερα υπάρχουν σημεία στον πλανήτη όπου παρόμοια πράγματα συμβαίνουν, η ταινία γίνεται ακόμα πιο σημαντική, κάτι για το οποίο δικαιολογείται και η βράβευσή της στο περσινό Φεστιβάλ Βενετίας με τον Χρυσό Λέοντα (σημειώνουμε ότι το βιβλίο «Το γεγονός» κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Μεταίχμιο, σε μετάφραση Ρίτας Κολαΐτη).

ΟΙ 18ΑΡΗΔΕΣ ΔΙΠΛΑ ΜΑΣ. Η οξυδερκής παρατήρηση και μια προσπάθεια εξερεύνησης του χαρακτήρα των νεαρών ηρώων που βρίσκονται σε πρώτο πλάνο στο «18» (Ελλάδα, 2022) και όχι τόσο οι ίδιες οι πράξεις τους είναι που κερδίζουν κυρίως την προσοχή σου παρακολουθώντας την ταινία του Βασίλη Δούβλη. Είναι έφηβοι στα 18, οι περισσότεροι ζουν κάτω από άθλιες συνθήκες, τα όνειρά τους διαφέρουν και η χώρα στην οποία ζουν δεν λες ότι βρίσκεται ακριβώς στο πλευρό τους. Με σύμβουλο σεναρίου τον συγγραφέα Αλέξη Σταμάτη, ο Δούβλης έπλασε μερικά πορτρέτα παιδιών της «διπλανής πόρτας» τα οποία γνωρίζουμε καλά, γι’ αυτό και μπορούμε να ταυτιστούμε μαζί τους. Αφήνοντας στον αποδέκτη την όποια κριτική της κατάστασης, ο σκηνοθέτης απλώς καταγράφει. Η κάμερά του «ρουφά» με όρεξη και αεικίνητα τα δρώμενα τα οποία υπηρετούν με πάθος νέοι, άγνωστοι ηθοποιοί (Ιωσήφ Γαβριελάτος, Νικολάκης Ζεγκίνογλου, Αναστάσης Λαουλάκος, Κλέλια Ανδριολάτου, Μαρίνα Ανυφαντή, Βασίλης Ντάρμας κ.ά.) δίπλα σε παλαιότερους, έμπειρους (Δημήτρης Λάλος, Νίκος Γεωργάκης, Μαρία Σκουλά, Γιώργος Συμεωνίδης, Θεοδώρα Τζήμου κ.ά.). Με μικρές πινελιές που μοιάζουν με ψηφίδες ενός μεγάλου πάνελ κοινωνικού μαρασμού, μιας χώρας που αιμορραγεί, το «18» αναφέρεται σε φαινόμενα όπως της Χρυσής Αυγής και του φυλετικού ρατσισμού, της εφιαλτικής επιρροής που ασκούν τα κινητά τηλέφωνα στη ζωή μας, της βίας για τη βία και της ανυπαρξίας εννοιών όπως οικογενειακή υποστήριξη και θαλπωρή.

ΘΡΙΛΕΡ ΠΑΛΑΙΑΣ ΚΟΠΗΣ. Ομορφο να βλέπουμε πού και πού ένα θρίλερ της παλιάς «σχολής», τότε που προτεραιότητα δεν ήταν οι αμέτρητοι (και ανούσιοι) κουβάδες αίματος αλλά η ατμόσφαιρα, ο εσωτερικός κόσμος των ηρώων, η προσπάθεια κατανόησής τους, μα και μια πρωτότυπη ιδέα ικανή να σου κινήσει το ενδιαφέρον μέχρι τη στιγμή του φινάλε. Ολα αυτά τα στοιχεία υπάρχουν στο «Men» (Αγγλία, 2022), τρίτη μεγάλου μήκους κινηματογραφική ταινία του βρετανού συγγραφέα και ενίοτε σκηνοθέτη Αλεξ Γκάρλαντ. Εδώ, για να ξαλαφρώσει κάπως από το βαρύ φορτίο των τύψεων και των ενοχών που κατακλύζουν τη ζωή της, μια νεαρή γυναίκα (Τζέσι Μπάκλεϊ) νοικιάζει μια τεράστια έπαυλη στην επαρχία με σκοπό να τα βρει με τον εαυτό της και να ηρεμήσει. Φυσικά θα συμβεί ακριβώς το αντίθετο και η κοπέλα θα βρεθεί αντιμέτωπη με έναν ανεμοστρόβιλο απειλών, όπου το ανδρικό στοιχείο φαίνεται να πρωτοστατεί αφού στην περιοχή υπάρχουν μόνο άνδρες οι οποίοι με έναν πολύ δυσάρεστο τρόπο μοιάζουν κιόλας μεταξύ τους (Ρόρι Κινίαρ). Ομως όλα αυτά δεν γίνονται ωμά και απροκάλυπτα, σαν να σου τα πετούν με αγοραίο τρόπο στο πρόσωπο· αντιθέτως, ο Γκάρλαντ επεξεργάζεται με υπομονή την ιστορία του, βγάζει με μέτρο τα κόλπα μέσα από το μαγικό του καπέλο. Και το αναπόφευκτο ερώτημα, αν τα όσα βλέπουμε να συμβαίνουν βρίσκονται ή όχι στο μυαλό της ηρωίδας, μένει καλά σφραγισμένο ως το τέλος αυτής της έξυπνης ταινίας που έχει κάτι από την ατμόσφαιρα των θρυλικών Hammer Studios, τα οποία διέπρεψαν στο είδος του θρίλερ τις δεκαετίες του 1960 και του 1970.

Αν ο Αλεξ Γκάρλαντ ανέτρεξε στο κινηματογραφικό παρελθόν για να το ανανεώσει προσθέτοντας το δικό του «άγγιγμα» στο «Men», ο Ντάριο Αρτζέντο, στα «Μαύρα γυαλιά» («Occhiali neri», Ιταλία, 2022), όπου ένας δολοφόνος κατ’ εξακολούθηση στοχεύει πόρνες πολυτελείας, δείχνει να παραμένει αθεράπευτα «κολλημένος» στο παρελθόν και μάλιστα στο… δικό του. Η ταινία στην οποία κεντρικό πρόσωπο είναι μια γυναίκα (Ιλένια Παστορέλι) που ενώ γλίτωσε από τον δολοφόνο έχασε την όρασή της και τώρα αναζητεί τον υπαίτιο, δεν έχει τίποτε καινούργιο συγκρινόμενη με τα θρίλερ που ο Αρτζέντο γύριζε τις δεκαετίες του 1970, του 1980, του 1990 και πάει λέγοντας. Είτε βλέπεις το «Τενέμπρε» είτε τα «Μαύρα γυαλιά», το ίδιο και το αυτό.

ΕΠΙΣΗΣ ΣΤΙΣ ΑΙΘΟΥΣΕΣ. «Βρώμικος παράδεισος» («After blue», Γαλλία, 2021). Οικολογία, επιστημονική φαντασία, μητρότητα, μακρινοί πλανήτες, σούπερ ηρωίδες, εικόνες που παραπέμπουν σε μεσαιωνική περιπέτεια· όλα αυτά και ακόμα περισσότερα, ζουληγμένα σε έναν όγκο ασυναρτησίας 130′ με πολύχρωμες εικόνες, κραυγές απελπισίας, μπόλικο αίμα και μια ιστορία που απαιτεί μεγάλα κουράγια από τον αποδέκτη απλώς και μόνο για να τη δει – χώρια από το να την καταλάβει, πράγμα που δείχνει αδύνατον. Θα αρέσει σε όσους γοητεύονται από το ξάφνιασμα του πειραματικού σινεμά, θα εξουθενώσει όλους τους υπόλοιπους (στους οποίους συμπεριλαμβάνεται ο υπογράφων). Αλλο ένα ντελιριακό ξέσπασμα από το «άγριο αγόρι» του γαλλικού αβανγκάρντ σινεμά Μπερτράν Μανικό («Τα άγρια αγόρια»).

«Ελκάνο και Μαγγελάνος – Ο πρώτος περίπλους της γης» («Elcano y Magallanes. La primera vuelta al mundo», Ισπανία, 2019). Εκπαιδευτικού χαρακτήρα κινούμενα σχέδια (μεταγλωτισμένα στα ελληνικά) που καταγράφουν την ιστορία των θαλασσοπόρων Φερδινάνδου Μαγγελάνου και Χουάν Σεμπαστιάν Ελκάνο, οι οποίοι κατόρθωσαν τον πρώτο περίπλου της γης ξεπερνώντας τεράστια εμπόδια.

ΕΠΑΝΕΚΔΟΣΕΙΣ. «Κάτω από το ηφαίστειο» («Under the volcano», ΗΠΑ, 1984). Ηφαιστειώδης ερμηνεία από τον υποψήφιο για Οσκαρ Αλμπερτ Φίνεϊ (1936-2019) στον ρόλο του βρετανού προξένου στο Μεξικό, ενώ παρακολουθούμε μια εφιαλτική ημέρα από την άθλια ζωή του (η μέρα του εορτασμού των νεκρών). Ενας «τελειωμένος» αλκοολικός που σέρνεται στην απόγνωση, τη θλίψη για τον ετεροθαλή αδελφό του αλλά και τον τρόμο της απόρριψης από τη γυναίκα του (Ζακλίν Μπισέ). Να πώς ο μέγας Τζον Χιούστον «διάβασε» τις σελίδες του ομότιτλου λογοτεχνικού αριστουργήματος του Μάλκομ Λόουρι.

«Οι έρωτες μιας ξανθιάς» («Lasky jedni glavovlasky», Τσεχοσλοβακία, 1965). Στα μέσα της δεκαετίας του 1960, μια τσεχοσλοβάκα επαρχιωτοπούλα (Χάνα Μπρέικοβα) αποπειράται την προσωπική της επανάσταση αναζητώντας τα μεγαλεία της μεγάλης πόλης. Στη δεύτερη μεγάλου μήκους ταινία του, ο Μίλος Φόρμαν (1932-2018) εκφράζει την άποψή του για τη σεξουαλική επανάσταση της δεκαετίας του ’60 με φόντο τη σκληρή, απρόσωπη σοσιαλιστική κοινωνία της Ανατολικής Ευρώπης. Η ταινία ήταν υποψήφια για το Οσκαρ καλύτερης ξενόγλωσσης παραγωγής.