Σαν ένα πτυσσόμενο έπιπλο που το παίρναμε μαζί μας

Η γειτονιά μου είναι ρευστή. Εμφανίζεται στη μνήμη μου, όπως στα όνειρά μου. Ξεκινάει από τον χωματόδρομο της Κυπρίων Αγωνιστών στο Μαρούσι, κατηφορίζει, ασφαλτοστρώνεται και καταλήγει στο 5ο δημοτικό της Θεμιστοκλέους, στα Εξάρχεια. Ή βγάζει σε μια δύσκολη ανηφόρα: εκείνη που έπαιρνα για να πάω στο Γυμνάσιο Αγίας Παρασκευής. Σ’ ένα άγνωστο κτίριο, με άγνωστα παιδιά, στην πρώτη Γυμνασίου. Μου έχει τύχει να ονειρευτώ το παλιό κλειδαράδικο της Καλλιδρομίου στην Αγία Παρασκευή και τον παγωτατζή που περνούσε παλιά από το Μαρούσι στην πλατεία Εξαρχείων.

Γυναικεία υπόθεση. Γραμμικά η ιστορία έχει ως εξής: γεννήθηκα στο κτήμα της γιαγιάς, στον τότε Παράδεισο Αμαρουσίου. Πηγαινοερχόμουν από το αυθαίρετο με τα ελενίτ και το μαρμαράδικο ως το σπίτι της θείας, μιλώντας με τις κότες στο κοτέτσι και με τους πανσέδες στις γλάστρες. Γειτονιά τότε ήταν το οικοδομικό τετράγωνο. Η κυρά Τασία, η κυρά Κατίνα, η κυρά Ελλη, όλες γειτόνισσες της γιαγιάς, όλες «κυράδες». Εδιναν μια ευχάριστη αίσθηση γυναικείας κυριαρχίας καθώς έγερναν στον φράχτη και γελούσαν κρατώντας την κοιλιά τους. Αντρες υπήρχαν αλλά ήταν άφαντοι, τουλάχιστον στα δικά μου μάτια. Η κοινωνικοποίηση ήταν γυναικεία υπόθεση. Η σιωπή επίσης: η γιαγιά μου και η αδερφή της έπαιζαν χαρτιά σοβαρές κι αμίλητες σε ένα δωμάτιο θολό από τον καπνό των αμέτρητων τσιγάρων τους. Εγώ χτένιζα τις κούκλες μου σε μια ντιβανοκασέλα. Δεν ξέραμε ακόμη τίποτα για το παθητικό κάπνισμα.

Τις Κυριακές πηγαίναμε επίσκεψη στον Τηλέμαχο και την Αλίκη. Είχαν ένα μεγάλο κτήμα πίσω από το δικό μας και δεξαμενή με χρυσόψαρα, σπίτι με κόκκινη κουζίνα, μαρμάρινη πίσω αυλή. Είχαν κι εκείνοι κοτέτσι αλλά διαμορφώθηκε σε ατελιέ από τον γιο του Τηλέμαχου, του Νίκο Κεσσανλή που ζούσε τότε στο Παρίσι με τη Χρύσα Ρωμανού. Σ’ εκείνο το σκοτεινό ατελιέ παίζαμε κρυφτό όταν ήμασταν παιδιά με τον ανιψιό τους τον Δημήτρη και τα υπόλοιπα παιδιά της γειτονιάς. Μια από τις πιο χαρακτηριστικές εικόνες της παιδικής μου ηλικίας ήταν τα ψαλιδισμένα περιοδικά της Χρύσας, βουναλάκια με ξακρισμένα χρωματιστά χαρτιά.

Η μπλε πολυκατοικία. Η ουτοπική ζωή με τα θερμοκήπια και τις αμυγδαλιές και τις επισκέψεις στους γείτονες τέλειωσε στα πρώτα χρόνια του Δημοτικού, όταν μετακομίσαμε στα Εξάρχεια. Μέναμε πρώτα στη Ζωοδόχου Πηγής, μετά στην Καλλιδρομίου. Πήγαινα με τα πόδια στο σχολείο. Μου άρεσε να καθυστερώ και να χαζεύω τα υπόγεια διαμερίσματα, ανθρώπους ξαπλωμένους στα κρεβάτια με την τηλεόραση αναμμένη. Μου άρεσε η πλατεία μας – έτσι έλεγα την πλατεία Εξαρχείων. Εμεναν φίλοι και συγγενείς στην μπλε πολυκατοικία. Κι επειδή προτιμούσα το σπίτι τους από το δικό μας (είχε αποθήκη στην κουζίνα και παράθυρα-φινιστρίνια) έλεγα πως έμενα εκεί. Με τους όρους της πραγματικότητας ήμουν ψεύτρα. Με τους όρους της φαντασίας ήμουν ήδη συγγραφέας.

Λίγους δρόμους πιο πέρα έμενε η αγαπημένη μου φίλη η Ελένη Μπενά (κόρη του Τάκη Μπενά) που την έχω χάσει και αν κάποιος έχει νέα της παρακαλώ να μου γράψει, επειδή η παιδική μου φίλη δεν είναι στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Η οικογένεια της Ελένης με μύησε στην αριστερή σκέψη. Πέρασα εκείνα τα χρόνια προσπαθώντας να απομνημονεύσω ονόματα, βιβλία, τραγούδια. Η Νία, η μαμά της, μας πρωτοπήγε στην πορεία του Πολυτεχνείου.

Στα προάστια. Στη δεκαετία του ’80 η οικογένειά μου ακολούθησε την έξοδο των Νεοελλήνων στα προάστια. Ονειρεύονταν όλοι τους την επιστροφή σ’ ένα χωριό-πόλη, με σουπερμάρκετ, εμπορικά κέντρα και λόφους με αγριολούλουδα στον ορίζοντα. Από την οδό Καλλιδρομίου βρεθήκαμε στην οδό Δαιδάλου, στην Αγία Παρασκευή. Σε μια πολύ όμορφη πολυκατοικία για εκείνη την εποχή, πέτρινη, με γαλάζιες μπαλκονόπορτες. Είχε πηγάδι και παγκάκια. Η πλατεία με τις πιτσαρίες είναι το συνώνυμο της εφηβείας μου. Ολα πρωτόγιναν εκεί.

Στις μετακομίσεις πηγαινοερχόμασταν σύσσωμοι, η οικογένειά μου και η οικογένεια της αδερφής της μητέρας μου. Η γειτονιά ήταν κάτι σαν πτυσσόμενο έπιπλο που το παίρναμε μαζί μας. Η μητέρα μου κι η θεία μου μένουν ακόμη και σήμερα σε διπλανά σπίτια και – πείτε το σύμπτωση, πείτε το μοίρα – μένω κι εγώ δίπλα τους συνεχίζοντας να παρατηρώ από κοντά το παράξενο πείραμα της αθάνατης ελληνικής οικογένειας. Αυτό που δεν είπα είναι ότι μετά από πολλά χρόνια και παράξενες συμπτώσεις παντρεύτηκα το αγόρι με το οποίο έπαιζα κρυφτό στο κτήμα της γιαγιάς. Και ζήσαμε εμείς καλά κι εσείς καλύτερα.

Η Αμάντα Μιχαλοπούλου είναι συγγραφέας