Ποιο ήταν το «Chanel No. 5» της αρχαιότητας;

Ποιο άρωμα φορούσε η Κλεοπάτρα; Ενα νέο κεφάλαιο ετοιμάζεται να γραφεί πάνω στο ερώτημα αυτό που ταλανίζει τους ερευνητές την τελευταία δεκαετία και κεντρίζει το ενδιαφέρον του κοινού, καθώς όχι μόνο ανοίγει νέους δρόμους στο εξαιρετικά ενδιαφέρον πεδίο της πειραματικής αρχαιολογίας αλλά συνδέεται και με μια από τις πλέον εμβληματικές και μοιραίες γυναίκες της Ιστορίας.

Οι χημικές αναλύσεις αποτελούν στη νέα φάση των ερευνών το κλειδί που θα επιτρέψει στους επιστήμονες να αποκρυπτογραφήσουν τα ακριβή συστατικά και τις αναλογίες του αρώματος, κατάλοιπα του οποίου ανακαλύφθηκαν σε ανασκαφή κοντά στη Μένδη της Αιγύπτου. Εκεί το 2012 βρέθηκε ένα εργαστήριο παραγωγής αρωμάτων το οποίο λειτουργούσε από τον 5ο αι. π.Χ. έως τον 6ο αι. μ.Χ.

Οι δύο καθηγητές του Πανεπιστημίου της Χαβάης που μελετούν το εύρημα – Ρόμπερτ Λίτμαν και Τζέι Σίλβερστάιν, σε συνεργασία με την αιγυπτιολόγο Ντόρα Γκόλντσμιθ που έχει έδρα το Βερολίνο και τον Σον Κούλιν, καθηγητή Ελληνικής και Ρωμαϊκής Φιλοσοφίας στην Πράγα – στην προσπάθειά τους να αναδημιουργήσουν το άρωμα προχώρησαν σε πλήθος δοκιμών, που οδήγησαν σε ένα αποτέλεσμα με ευχάριστη μυρωδιά και πολύ μεγάλη διάρκεια (άγγιζε τα δύο χρόνια), το οποίο και βρέθηκε στο επίκεντρο έκθεσης που φιλοξενήθηκε το 2019 από το Μουσείο National Geographic στην αμερικανική πρωτεύουσα.

Τον 4ο αι. π.Χ. οι αιγυπτιακές συνταγές αρωμάτων καταγράφηκαν στα ελληνικά και τον 1ο αι. π.Χ. εμφανίστηκαν σε λατινικά κείμενα. Σύμφωνα με αυτές τις πηγές, ένα από τα πλέον δημοφιλή αρώματα της εποχής ήταν εκείνο που έφερε το όνομα της πόλης Μένδη. Σύμβολο πολυτέλειας το εν λόγω άρωμα χαρακτηρίστηκε το «Chanel No. 5» της αρχαίας Αιγύπτου και αναφέρεται ότι ήταν εξαιρετικά δημοφιλές στα χρόνια που η Κλεοπάτρα κρατούσε τα ηνία της χώρας. Είναι δύσκολο να προσδιοριστεί εάν οι ελληνικές και ρωμαϊκές συνταγές που έχουν φτάσει ως τις μέρες μας περιγράφουν το πραγματικό αιγυπτιακό άρωμα της Μένδης ή εκδοχές του αρώματος αυτού, καθώς οι αιγυπτιακές πηγές είναι πιο περιορισμένες. Ακόμα όμως και όταν οι πρωτότυπες συνταγές είναι διαθέσιμες, υπάρχουν λεπτομέρειες που παραμένουν αδιευκρίνιστες, όπως για παράδειγμα όταν γίνεται λόγος για χρήση ρητίνης δεν διευκρινίζεται αν η προέλευσή της είναι από πεύκο ή κέδρο. Η απουσία αυτών των λεπτομερειών είναι κομβικής σημασίας για τη σωστή απόδοση της συνταγής.

Τώρα μέσω μιας νέας χημικής ανάλυσης, η επιστημονική ομάδα που ασχολείται με το θέμα πιστεύει να βρει απαντήσεις σε όλα αυτά τα ερωτήματα και τελικά να επιτύχει να αναδημιουργήσει στην εντέλεια το αρχαίο άρωμα της Μένδης.

ΣΤΟΙΧΕΙΟ-«ΜΑΡΤΥΡΑΣ». Ενα άρωμα αποτελεί σημαντικό «μάρτυρα» για τη ζωή μιας αρχαίας κοινωνίας, τις συνθήκες υγιεινής και τις προτιμήσεις των ανθρώπων με απτό τρόπο και όχι μέσα από τις περιγραφές των πηγών που συχνά εστιάζουν σε συγκεκριμένες κοινωνικές ομάδες.

Η προσπάθεια ανασύστασης του δημοφιλούς αρχαίου αιγυπτιακού αρώματος δεν είναι η πρώτη του τομέα της πειραματικής αρχαιολογίας.

Το 2005 η αρωματολόγος Μάντι Αφτελ αναδημιούργησε το άρωμα που βρέθηκε πλησίον μιας αιγυπτιακής μούμιας, ενώ τέσσερα χρόνια αργότερα επιστήμονες από το Πανεπιστήμιο της Βόννης στη Γερμανία ανέλυσαν ένα άρωμα από τον τάφο της Χατσεψούτ αλλά τελικώς αποδείχθηκε ότι επρόκειτο για μια φαρμακευτική λοσιόν δέρματος. Ανάλογη προσπάθεια είχε γίνει και στην Ελλάδα το 2018, όταν αναδημιουργήθηκαν στο πλαίσιο της πειραματικής αρχαιολογίας και σε συνεργασία με την εταιρεία καλλυντικών Κορρές τρία αρχαία ελληνικά αρώματα, τα οποία και παρουσιάστηκαν στην έκθεση του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου «Οι αμέτρητες όψεις του ωραίου».