Πόσο ασφαλείς είναι Φινλανδία και Σουηδία στο ΝΑΤΟ;

Επί μεγάλο χρονικό διάστημα, οι σκανδιναβικές χώρες έβλεπαν τον εαυτό τους ως ανθρωπιστικές, ειρηνευτικές δυνάμεις. Σε ασυνήθιστο βαθμό, οι εθνικές ταυτότητες της Σουηδίας και της Φινλανδίας συνδέονται με την εξωτερική τους πολιτική: οι Σουηδοί ταυτίζονται με μια παράδοση αιώνων ουδετερότητας, ενώ οι Φινλανδοί επισημαίνουν το ταλέντο τους στη ρεάλ πολιτίκ, αξιοποιώντας στο έπακρο την ασταθή γεωγραφία τους, η οποία περιλαμβάνει σύνορα 1.300 χλμ. με τη Ρωσία. Καθώς και οι δύο χώρες υποβάλλουν επίσημα τις αιτήσεις τους για ένταξη στη Βορειοατλαντική Συμμαχία, παραιτούνται από αυτή την απόκλιση από τον ευρωπαϊκό κανόνα. Η Φινλανδία ειδικότερα φαίνεται τώρα έτοιμη να υιοθετήσει μια πιο τυπική εξωτερική πολιτική. Αλλά με ποιο τίμημα;

Από το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου η πολιτική ελίτ της Φινλανδίας εκινείτο ευφυώς μεταξύ της Ρωσίας και της Δύσης. Ευρισκόμενοι σε δύσκολη θέση, οι Φινλανδοί επέδειξαν εξαιρετική δεξιοτεχνία. Στις μεταπολεμικές δεκαετίες, η Φινλανδία από το φτωχότερο κράτος της Ευρώπης το 1945 έφτασε στο οικονομικό επίπεδο της υπόλοιπης Δυτικής Ευρώπης – διατηρώντας μια πολύ πιο ισότιμη κοινωνία. Τώρα, εγκαταλείπει αυτή την προσεκτική στρατηγική εξισορρόπησης μεταξύ δύο ζωνών εξουσίας και επιλέγει τον πλήρη εναγκαλισμό της Δύσης καθώς η χώρα εισχωρεί στη συμμαχία του ΝΑΤΟ.

Συντηρητικοί φινλανδοί σχολιαστές σημειώνουν ότι η χώρα τους επιτέλους επιβεβαιώνει την ταυτότητά της ως «δυτικού» έθνους με την είσοδό της στο ΝΑΤΟ. Μεταξύ των προοδευτικών Φινλανδών γίνεται λόγος για βελτίωση και μεταρρύθμιση της συμμαχίας εκ των έσω, καθιστώντας τη λιγότερο επιθετική, με τη βοήθεια της Σουηδίας. Γενικά, υπάρχει η αίσθηση ότι έχει χαθεί κάθε επαφή με το Κρεμλίνο. «Κάποτε υπήρχε η αίσθηση ότι γνωρίζαμε αυτούς τους ανθρώπους, ότι μας ξέρουν» μου είπε ο φινλανδός στοχαστής και νομικός Μάρτι Κοσκενιέμι. «Αλλά δεν μπορείς να διαπραγματευτείς με μια χώρα που δεν ξέρει πια πού βρίσκονται τα συμφέροντά της. Και αν η χώρα είναι πιο ισχυρή από τη δική σου – και γίνεται, κατά μία έννοια, παράλογη -, τότε η ένταξη στο ΝΑΤΟ γίνεται λογική επιλογή».

Το εάν η Φινλανδία και η Σουηδία θα είναι πραγματικά πιο ασφαλείς στο ΝΑΤΟ αποτελεί άλλο ερώτημα. Οι δηλώσεις τους προκάλεσαν μόνο μια ήπια επίπληξη από το Κρεμλίνο, το οποίο έχει προειδοποιήσει κατά της στρατιωτικής συσσώρευσης και στις δύο χώρες. Το καθεστώς Πούτιν δεν πρότεινε ποτέ το ενδεχόμενο εχθροπραξιών εναντίον καμίας από τις δύο χώρες, με τις οποίες διατηρούσε σταθερά εγκάρδιες σχέσεις. Οι μνήμες προηγούμενων στρατιωτικών αντιπαραθέσεων Ρωσίας – Φινλανδίας υποδηλώνουν ότι όποιος σκέφτεται να εισβάλει στη Φινλανδία δεν πάει με τα καλά του, καθώς η χώρα, που παράγει τη δική της έκδοση όπλων AK-47, είναι ιστορικά ικανή να κινητοποιήσει τεράστια τμήματα του πληθυσμού της.

Λίγοι στη φινλανδική ελίτ φαίνεται να πιστεύουν ότι θα είναι πιο ασφαλείς στο ΝΑΤΟ και κανείς δεν ξεγελιέται από την ιερότητα του άρθρου 5 του ΝΑΤΟ. «Η υπεράσπιση των μελών του από το ΝΑΤΟ είναι μια ανοιχτή διαδικασία διαπραγμάτευσης» σχολιάζει ο Κοσκενιέμι. «Δεν είναι ότι ήμασταν πολύ ανασφαλείς χθες και αύριο θα είμαστε πολύ ασφαλείς στο ΝΑΤΟ. Είναι ότι πρόκειται για διαπραγμάτευση με μια χώρα που δεν μπορεί πλέον να διαπραγματευτεί, και έτσι η ένταξη στο ΝΑΤΟ βοηθά να ξεκαθαρίσουμε τη θέση μας σε αυτούς». Αλλά ο Κοσκενιέμι γνωρίζει πλήρως ότι με την ένταξη στο ΝΑΤΟ χάνεται ένα εντυπωσιακό χαρακτηριστικό της Φινλανδίας. Η ίδια η πιθανότητα ενός κράτους να ακολουθήσει τον δικό του δρόμο στην Ευρώπη φαίνεται τώρα πιο μακρινή.

Ο Τόμας Μίνεϊ είναι συνεργάτης στην Ινστιτούτο Max Planck στο Γκέτιγκεν