Εμείς και τα social media

Βασίλης Βαμβακάς

Επιστροφή στο χάος;

Η συζήτηση για την αγορά του Twitter από τον αμφιλεγόμενο κροίσο Ελον Μασκ εκ πρώτης όψης έχει να κάνει με την ανησυχία του τι θα κάνει ένας επιχειρηματίας, με όλα τα αντιφατικά χαρακτηριστικά ενός ήρωα βγαλμένου από μυθοπλαστικές σελίδες επιστημονικής φαντασίας, από τη στιγμή που θα έχει τον απόλυτο έλεγχο επάνω σε ένα από τα πιο επιδραστικά μέσα της εποχής. Κανείς δεν μπορεί να προβλέψει ακριβώς ποιες είναι οι πραγματικές προθέσεις του: περισσότερο άναρχη ελευθερία (και άρα μισαλλοδοξία) ή κάποια μορφή αναμόρφωσης του μέσου επάνω σε αρχές τεχνολογικής διαφάνειας και αλγοριθμικής λογοδοσίας; Το ζήτημα προφανώς δεν αφορά τόσο πολύ ένα άτομο, ούτε καν το γεγονός ότι ένα μέσο επικοινωνίας θα έρθει στα χέρια ενός επιχειρηματία. Αυτό στην ιστορία των μέσων επικοινωνίας (και του καπιταλισμού) ήταν και θα είναι ο κανόνας παρά τις επαγγελίες της ψηφιακής επανάστασης για μια ισορροπημένη ιδιοκτησία στα επικοινωνιακά μέσα. Αυτό που άλλαξε το Διαδίκτυο δεν είναι η συγκέντρωση της ιδιοκτησίας αλλά η δυνατότητα συμμετοχής στον δημόσιο διάλογο. Το Twitter πράγματι αποτέλεσε ένα από τα πιο σημαντικά κεφάλαια αυτού του εκδημοκρατισμού. Χωρίς αυτό και το Facebook μπορεί να μην υπήρχαν η Αραβική Ανοιξη, η εκλογή Ομπάμα στις ΗΠΑ, πολλές και διάφορες μορφές (κλικ)ακτιβισμού. Χωρίς αυτό δεν θα υπήρχε η οργάνωση της ζωής και της επικοινωνίας μας σε «hashtag» (νέους δημοφιλείς τόπους συζήτησης) και η ανακατανομή της πίτας επιρροής στον χώρο των δημοσίων παρεμβάσεων. Ομως στο Twitter, σχεδόν ταυτόχρονα με όλα αυτά, παρεισέδυσαν η ρητορική του μίσους, η τρομοκρατία, τα fake news, η ανάδειξη του νεολαϊκισμού, ο τραμπισμός, το cancel culture, ο πληθωρισμός θεωριών συνωμοσίας, ο ψηφιακός πόλεμος της Ρωσίας έναντι της Δύσης και πολλές άλλες διαστάσεις που σίγουρα ως απώτερο στόχο τους δεν έχουν την ευόδωση των φιλελεύθερων δημοκρατικών αξιών. Εξελίξεις που οδήγησαν τις ίδιες τις δημοφιλείς πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης όπως το Twitter (με αποκορύφωμα το παράδειγμα απαγόρευσης αναρτήσεων του Τραμπ) αλλά και διεθνείς οργανισμούς όπως η ΕΕ σε μεγάλη περίσκεψη για τους τρόπους λειτουργίας των νέων μέσων ιδίως ως προς την αναπαραγωγή της εχθροπάθειας, του αντιεπιστημονικού λόγου και εν τέλει την ίδια τη δημοκρατική δημόσια σφαίρα. Ο προβληματισμός γύρω από το τι θα γίνει τώρα που ο Μασκ πήρε το Twitter αντανακλά το βαθύτερο ζήτημα εάν θα υπάρξει μια αναχαίτιση των προσπαθειών ρύθμισης του πολιτισμικού χάους που προέκυψε από την ψηφιακή επανάσταση από τις αρχές του 21ου αιώνα. Μια ρύθμιση που η αλήθεια είναι ότι δεν έχει γίνει ευρέως αντιληπτή ως προς τους όρους και τους τρόπους παρέμβασής της, κάτι που αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για να γίνει αποδεκτή και να μην εκληφθεί (πραγματικά ή εικονικά) ως στέρηση της ελευθερίας έκφρασης.

Ο Β. Βαμβακάς είναι αναπληρωτής καθηγητής Κοινωνιολογίας της Επικοινωνίας, ΑΠΘ

g

Τάσος Σακελλαρόπουλος

Απόγνωση και ελπίδα, αγωνία και ησυχία

Το ψηφιακό σύμπαν μας περιβάλλει εδώ και δεκαετίες και ίσως μας έχει κατακλύσει. Είναι συνώνυμο της προόδου όπως και της απαξίωσης πλέον των τρόπων αναζήτησης και επικοινωνίας του παρελθόντος. Οι επόμενες γενιές μελετητών του παρελθόντος, ενδεχομένως να μην αντιλαμβάνονται την έννοια της κατηγορίας «Αλληλογραφία» που συναντάμε στα περισσότερα αρχεία, τα οποία προέρχονται από φυσικά πρόσωπα με δημόσια δράση. Ελάχιστο δείγμα των αλλαγών που έχουν πλέον επέλθει. Οχι γιατί οι άνθρωποι δεν επικοινωνούν μεταξύ τους γραπτώς, κάθε άλλο. Κανείς όμως δεν αποφασίζει να διατηρήσει ως αρχειακό τεκμήριο σημειώματα ή επιστολές όπως λέγαμε παλιά, τα σύντομα μηνύματα κάθε λογής που στέλνουμε ψηφιακά πλέον. Το χαρτί ως μέσο σύνδεσης, διατηρεί μόνον την έμμεση λειτουργία του, μέσω των βιβλίων κυρίως. Στα παράθυρα, στις πόρτες και στις αυλές, στους κόσμους που μας ανοίγει το Διαδίκτυο, υπάρχει και κυριαρχεί, η παράμετρος της προπαγάνδας, της ενημέρωσης, των κάθε είδους «νέων». Εκεί είναι το αδύναμο «ηθικά» αλλά και απερίγραπτα δυνατό οικονομικά στοιχείο της ψηφιακής εποχής. Η μετάδοση και η απήχηση κάθε σχολίου που συνδέεται με τη ζωή του πλανήτη μας. Αυτό το πεδίο παρά τη ρηχότητα και την προχειρότητά του διαμορφώνει συνειδήσεις, επηρεάζει πολιτικές κατευθύνσεις, δίνει παρηγοριά στην απόγνωση, βάζει φωτιά σε θυμούς, καλλιεργεί πάθη και μίση. Η αλλαγή ιδιοκτησίας σε ένα ευρύτατο ψηφιακό μέσο, σε μια ισχυρή πλατφόρμα, αυτομάτως δημιουργεί απόγνωση και ελπίδα, αγωνία και ησυχία. Εξαρτάται από την πολιτική, την κοινωνική, φυλετική κατεύθυνση που θα δώσει ο νέος ιδιοκτήτης, αναλόγως τα συμφέροντά του, τις προθέσεις του αλλά και τα γούστα του.

Ζούμε, σε σχέση με το πρόσφατο παρελθόν, σε έναν απερίγραπτα «εκδημοκρατικοποιημένο» κόσμο, με πρόσβαση όλων σε όλα. Τα πάντα γίνονται γνωστά με το πρόσημο που επιλέγει το πρόσωπο ή το μέσο που τα παρουσιάζει. Ο κανόνας της ισορροπίας, της επιστήμης, της ανθρωπιάς, της βαθιάς μάθησης και της ορθής κρίσης έχει πάει περίπατο. Να πούμε την αλήθεια δεν ήταν ποτέ κυρίαρχος, ωστόσο διατηρούσε ένα δημόσιο τουλάχιστον κύρος. Ανύπαρκτος σήμερα στα αλιεύματα του «εύκολου» Διαδικτύου. Οι λαϊκές φυλλάδες των παρελθόντων αιώνων, με την έγκριση συχνά κέντρων εξουσίας, διαμόρφωναν συνειδήσεις, ξεσήκωναν λαούς, επιτίθεντο και απειλούσαν τη ζωή ανθρώπινων συνόλων με κριτήριο τη θρησκεία τους, το χρώμα τους, την καταγωγή τους. Βεβαίως οι λαϊκές αυτές φυλλάδες δεν συνυπήρχαν στις σπουδαίες βιβλιοθήκες, στο πλάι των κλασικών έργων και των έργων του Διαφωτισμού.

Ο Τ. Σακελλαρόπουλος είναι υπεύθυνος Ιστορικών Αρχείων του Μουσείου Μπενάκη

g

Αγγελος Παπαδημητρίου

Απ’ το τηλεκοντρόλ στο μπλοκάρισμα

Είναι τόσο καλό για να είναι αληθινό!!! Αυτή η τυποποιημένα επιφυλακτική σκέψη πέρασε από το μυαλό μου όταν έμαθα την πώληση, τους όρους και τις προθέσεις του νέου αφεντικού (κυριολεκτικά) του Twitter! Επιτέλους διαφάνεια, μέτρο, ταυτοποίηση χρηστών, αφαίρεση spam bots… ό,τι δηλαδή ταλανίζει τον κόσμο των social media. Τα αρνητικά, όπως η δυνατότητα διορθώσεων των μηνυμάτων και η συγκέντρωση όλης αυτής της εξουσίας στα χέρια ενός προσώπου κι αργότερα των κληρονόμων του ομολογώ πως με «χάλασαν» λίγο, αλλά θα «δείξει» στο μέλλον…

Η σχέση μου με τα social media έχει τις χαρές και τις λύπες του γεροντοέρωτα! Επειδή τα γνώρισα ακριβώς στα εξήντα μου, σχεδόν δέκα χρόνια μετά, σήμερα, ακόμα έχω ενοχές σχετικά με το αν είναι σοβαρά πράγματα αυτά τα καμώματα, τα «ξεβρακώματα», τα «παιχνίδια», η καθημερινή «παρουσία»… Αυτό όμως δεν με εμποδίζει να το γλεντάω και με το παραπάνω, άσε που οι τύψεις και η ντροπή ομορφαίνουν την ερωτική ζωή μας… Τώρα, όσο για την τοξικότητα, ακολουθώ το παλιό σύστημα του τηλεκοντρόλ, γνωστό σ’ εμάς τα παιδιά της τηλεόρασης… Μόνο που στις μέρες μας λέγεται μπλοκάρισμα…

Ο Αγγελος Παπαδημητρίου είναι εικαστικός και ηθοποιός

g

Μάνος Καρατζογιάννης

«Εργαλειοποίηση» ή εκσυγχρονισμός;

Η σχέση μου με τα social media είναι σχέση αγάπης – μίσους. Καθημερινή αλλά και σπάνια, ανάλογα με την περίοδο που διανύω, μου δίνει τη δυνατότητα να επικοινωνώ άμεσα τη δουλειά μου, να ενημερώνομαι για παραστάσεις νέων καλλιτεχνικών σχημάτων και ομάδων που δεν έχουν πρόσβαση σε διαφημιστική καμπάνια μέσω των media και να κρατάω επαφή με φίλους και συγγενείς, ειδικά με την αδελφή μου Αθηνά, καθηγήτρια εδώ και χρόνια στο Πανεπιστήμιο του Λέστερ, της οποίας μάλιστα το αντικείμενο εργασίας αποτελεί το Διαδίκτυο και ειδικότερα οι κυβερνοσυγκρούσεις. Από κει και πέρα, δεν κοινοποιώ συχνά σκέψεις μου γύρω από κοινωνικά και πολιτικά θέματα γιατί αισθάνομαι περισσότερο ότι με αυτόν τον τρόπο εκτονώνεται η ανάγκη έκφρασής μου, η οποία στην πραγματικότητα αρθρώνεται πιο αποκρυσταλλωμένα και στέρεα μέσα από την ποικιλόμορφη εργασία μου στο Θέατρο, χώρο για μένα ακόμη ισχυρής επικοινωνίας και ανταλλαγής ιδεών. Θυμάμαι, όταν συνηθίζαμε να γράφουμε εκθέσεις ιδεών στο Λύκειο, την αξία που δίναμε στην εύρυθμη λειτουργία του Τύπου, ως πρωταρχική προϋπόθεση για την ορθή λειτουργία της Δημοκρατίας. Τώρα που τα social media και γενικότερα το Διαδίκτυο φαίνεται να αποκτούν τεράστια επιρροή στη σύγχρονη κοινωνία, αναπόφευκτα η επιχειρηματική δραστηριότητα θα επενδύσει σε αυτά. Η «εξυγίανση» μοιραία θα επικοινωνηθεί για άλλη μια φορά ως το βασικό κίνητρο. Μένει να δούμε, αν το Twitter θα «εργαλειοποιηθεί» – ένας καινούργιος των αποκαλυπτικών προθέσεων της εποχής όρος – για να χειραγωγήσει την κοινή γνώμη ή θα βελτιωθεί/εκσυγχρονιστεί για να διασφαλίσει τα δικαιώματα των χρηστών του. Οπως και να ‘χει το ανθρώπινο μέτρο, τόσο σε προσωπικό όσο και σε συλλογικό επίπεδο, μοιάζει να είναι αυτό που έχει χαθεί αλλά κι εκείνο που απαιτείται να επαναπροσδιοριστεί ειδικά σε ό,τι έχει να κάνει με τις πάσης φύσεως «μηχανές».

Ο Μάνος Καρατζογιάννης είναι ηθοποιός

g

Θέμελης Γλυνάτσης

«Τι εννοούμε με την ελευθερία του λόγου»

Ας ξεκινήσουμε με ένα tweet του ίδιου του Elon Musk, στο οποίο χαρακτηρίζει τον εαυτό του ως «απόλυτο υπέρμαχο της ελευθερίας του λόγου» («free speech absolutist»), και πως το Twitter είναι μια «ψηφιακή πλατεία του χωριού» («digital town square»). Τα δυο αυτά σχόλια, που ταυτίζονται με τη διαμόρφωση του λόγου των social media, ενός λόγου που επίτηδες εξερευνά ένα ελάχιστο εμβαδόν σημειολογικών σχέσεων, και υπηρετεί, συνειδητά ή όχι, κραταιές πολιτικές, κοινωνικές ή οικονομικές ιδεολογίες, συνοψίζουν, κατ’ εμέ, το ζήτημα. Κατ’ αρχάς, ο Musk φαίνεται να μην αντιλαμβάνεται τη φιλοσοφική και νομική ασυμβατότητα της ελευθερίας του λόγου και οποιασδήποτε απόλυτης τοποθέτησης – είναι σαφές πως σε ένα κράτος δικαίου, η απόλυτη ελευθερία του λόγου, μια ελευθερία που θα επέτρεπε π.χ. στο hate speech να εκμεταλλεύεται συνταγματικά δικαιώματα για τη διασπορά του, είναι σαφώς προβληματική. Και δεν είναι καθόλου τυχαίο πως την ώρα που ο Musk αγόραζε το Twitter, η Ευρωπαϊκή Ενωση ψήφιζε νόμο (Digital Services Act) που αναγκάζει τις μεγάλες εταιρείες όπως η Google και το Facebook να αποκτήσουν μεγαλύτερη ευθύνη και έλεγχο στο περιεχόμενο που φιλοξενούν. Το άλλο σημείο που ο Musk φαίνεται να παραβλέπει είναι πως ο συσχετισμός της πλατείας του χωριού με μια κοινωνική πλατφόρμα δισεκατομμυρίων χρηστών είναι τουλάχιστον ατυχής, και στη χειρότερη περίπτωση, επικίνδυνα αφελής. Γιατί πέραν του προφανούς πως η διασπορά ψευδών ειδήσεων ή μισαλλόδοξων απόψεων στην πλατεία ενός χωριού δεν επηρεάζει ολόκληρο τον πλανήτη, ούτε συνδέεται με την οργανωμένη οικονομία των δικτύων, ο Musk αγνοεί πως ακόμα και στην πλατεία του χωριού, οφείλουν να υπάρχουν νόμοι που να μην επιτρέπουν ανθρώπους να βλάπτουν συνειδητά τους συμπολίτες τους μέσω ενός από τα πιο τοξικά όπλα που εφηύρε ο άνθρωπος: τη γλώσσα ως μέθοδο χειραγώγησης, συνειδητής παραπληροφόρησης, μίσους ή κοινωνικού αποκλεισμού. Υπάρχει η γνωστή αγγλική παροιμία πως «sticks and stones can hurt my bones, but words can never hurt me». Κι όμως, οι λέξεις μπορεί να είναι βλαβερές και επικίνδυνες, και η αγορά του Twitter από τον Musk είναι ακόμα μια ευκαιρία να αναλογιστούμε τι εννοούμε (και τι επιθυμούμε) με την ελευθερία του λόγου.

Ο Θ. Γλυνάτσης είναι σκηνοθέτης

g

Μανώλης Φάμελλος, τραγουδοποιός

«Θολά τα νερά, διαυγής ο βυθός»

Οι γνώσεις μου είναι ελάχιστες γύρω από το θέμα και τα αισθήματά μου παλινδρομούν ανάμεσα στην αδιαφορία και την αποστροφή. Από ό,τι ακούω όμως οι αλγόριθμοι εμφάνισης περιεχομένου είναι η λυδία λίθος της εμπορικής επιτυχίας των μέσων δικτύωσης. Στην ουσία “εθίζουν” τον χρήστη και τον βάζουν σε ένα περίκλειστο περιβάλλον στο οποίο όλοι συμφωνούν μαζί του. Στη συγκεκριμένη περίπτωση δηλαδή ομαδοποιούνται και οπαδοποιούνται άνθρωποι που έχουν ήδη κοινές πολιτικές απόψεις ή γράφουν σχετικές αγοραίες εξυπνάδες περί παντός επιστητού… Και έτσι ανατροφοδοτείται ένας φαύλος κύκλος προώθησης αγαθών και υπηρεσιών όπου αδυνατείς να καταλάβεις ποια είναι η διαφήμιση και ποιος ο διαφημιστής. Είναι θετικό, μου λένε, να υπάρχει ανοιχτός στην κοινότητα ένας τέτοιος αλγόριθμος. Δεν ξέρω αν θα το έλεγα κοινότητα και δεν ξέρω αν έχει προσφέρει κάτι θετικό τελικά το Μέσο στις ανθρώπινες κοινωνίες. Υπάρχει βέβαια ένα 5% στο σύνολο του περιεχομένου που αξίζει τον κόπο, αλλά το πακέτο με το υπόλοιπο 95% της σαβούρας μάλλον δεν κάνει ελκυστική την προσφορά.

Τα μέσα δικτύωσης είναι πια μέρος της ζωής όλων των ανθρώπων, για κάποιους ολόκληρη η ζωή τους. Για τη χάραξη των πλαισίων της λειτουργίας τους θα εμπιστευόμουν περισσότερο μία κοινότητα κρατών παρά έναν όμιλο εταιρειών. Ακόμα κι αν ο επικεφαλής του ομίλου ήταν ένας άνθρωπος με τον οποίο είχαμε κάποιου είδους κοινό όραμα για τον κόσμο (πράγμα που στη συγκεκριμένη περίπτωση δεν ισχύει καθόλου).

Φυσικά και νιώθω πως αναπαράγεται μία ένταση η οποία βαθαίνει και τη γενικότερη σύγχυση που υπάρχει διάχυτη στον κόσμο. Τα νερά είναι θολά στην επιφάνεια όπου μένουμε οι περισσότεροι, ενώ ο βυθός είναι διαυγής. Πρέπει να κρατήσεις την ανάσα σου όμως για να φτάσεις εκεί. Υποτίθεται πως η συνδεσιμότητα και η επικοινωνία θα έφερνε την κατανόηση και την κοινωνική ειρήνη, αλλά συμβαίνει ακριβώς το αντίθετο. Είναι μια εποχή που πρέπει να φωνάζεις πολύ δυνατά για να ακουστείς, ενώ στην περίπτωσή μου τα λόγια βγαίναν πάντα δύσκολα από μέσα μου. Αλλά ούτε να περιφρονώ τους πάντες και τα πάντα μου πάει. Ελπίζω στο μέλλον πως κάποιος πιο εξελιγμένος αλγόριθμος θα καταφέρει να με συσχετίσει και να με κανονικοποιήσει κι εμένα.

g

Νικόλας Γιατρομανωλάκης

«Εχω επιλέξει να μιλάω πάντοτε επωνύμως»

Οι αλλαγές που σχεδιάζει ο Elon Musk στο Twitter δεν είναι ακόμα ξεκάθαρες, ενώ κάποιες μοιάζει να είναι αντιφατικές μεταξύ τους: από τη μία π.χ. μιλάει για περισσότερη ελευθερία έκφρασης, από την άλλη για κατάργηση των ανώνυμων λογαριασμών που σε ορισμένα καθεστώτα αποτελούν το μόνο μέσο ελεύθερης έκφρασης. Προφανώς μέτρα σχετικά με την καταπολέμηση των ψεύτικων λογαριασμών και των bots είναι θετικά, αλλά δεν είναι σαφές το πώς θα το πετύχει αυτό, ούτε πώς θα αποτρέψει τη μετατροπή της πλατφόρμας σε ένα ακόμα πιο επιθετικό, ακόμα πιο τοξικό περιβάλλον όπου θα αλληλοεκτοξεύονται επιθέσεις και θα κυκλοφορούν ανεξέλεγκτα fake news. Με άλλα λόγια θα πρέπει να περιμένουμε για να δούμε τι θα υλοποιήσει από όλα όσα ευαγγελίζεται και αν τελικά το Twitter θα γίνει καλύτερο ή χειρότερο υπό τον έλεγχό του.

Το να αποχωρήσω από το Twitter ήταν μια συνειδητή επιλογή που έκανα πριν πολλά χρόνια, γιατί δεν ένιωθα ότι είναι συμβατό με το ύφος επικοινωνίας και δημόσιου λόγου μου. Το Twitter ευνοεί μία επικοινωνιακή στρατηγική που βασίζεται σε ατάκες, αντιπαράθεση και λεκτικό πινγκ-πονγκ, ενώ τα μισθοφορικά accounts, αλλά και τα bots εύκολα διαμορφώνουν τάσεις και στοχοποιούν αντιπάλους, υπαρκτούς και ανύπαρκτους, μέχρι να περάσουν στο επόμενο θέμα ή θύμα λίγα εικοσιτετράωρα μετά. Το πλεονέκτημα του Twitter είναι η ταχύτητα και η αμεσότητα που θυμίζουν τηλεγραφήματα ειδησεογραφικού πρακτορείου, το μειονέκτημά του είναι ότι θυμίζει ρωμαϊκή αρένα.

Η απόκτηση του Twitter από τον Elon Musk δεν αποτελεί κίνητρο για να επιστρέψω σε αυτό. Προς το παρόν στηρίζομαι στο Facebook και στο Instagram, ενώ προσφάτως άρχισα να εξερευνώ και το TikTok. Σε κάθε περίπτωση έχω επιλέξει να μιλάω πάντοτε επωνύμως και να μη στηρίζομαι σε εικονικούς υποστηρικτές, ενώ, μέχρι στιγμής, δεν έχω μπλοκάρει λογαριασμό που έγραψε κάτι αρνητικό για μένα.

Ο Νικόλας Γιατρομανωλάκης είναι υφυπουργός Πολιτισμού και Αθλητισμού, αρμόδιος για θέματα σύγχρονου πολιτισμού

g

Σταματία Δημητρακοπούλου

«Τα media πρέπει να καθορίζονται από τους χρήστες»

Δεν νομίζω ότι είναι ωφέλιμο να συγκεντρώνεται τόσο μεγάλη εξουσία στα χέρια ενός ανθρώπου. Πιστεύω πως τέτοιου είδους μίντια πρέπει να καθορίζονται από τους ίδιους τους χρήστες τους στα πλαίσια ενός consensus γύρω από το τι είναι αποδεκτό και τι όχι. Οσον αφορά την ταυτοποίηση του χρήστη, προσωπικά θεωρώ απαραίτητο να υπάρχει διαφάνεια στα πλαίσια του δημόσιου λόγου.

Εχω πολύ καλή σχέση με τα social media όσον αφορά την εργαλειακή τους διάσταση, δηλαδή την επικοινωνία, το brand management, τους αισθητικούς κώδικες και την ενημέρωση από συγκεκριμένα κανάλια που ούτως ή άλλως θα επέλεγα. Ωστόσο, όσον αφορά την κοινωνική διάσταση των social media, η υπερπληθωριστική αποτύπωση γνώμης είναι κάτι που με ενδιαφέρει μόνο στο επίπεδο της αποτύπωσης ενός ψυχολογικού δυναμικού, αλλά δεν είναι κάτι στο οποίο μπορώ να συμμετέχω.

Η Σταματία Δημητρακοπούλου είναι καλλιτεχνική διευθύντρια της Art Athina

g

Χρίστος Παπαδημητρίου

«Ποιοι είναι οι δισεκατομμυριούχοι;»

«The far left is full of hate» Elon Musk, 2022

Ενας δισεκατομμυριούχος που μόλις αγόρασε ένα δίκτυο δημοσίου διαλόγου με τεράστια εμβέλεια κατηγορεί την Ακρα Αριστερά ότι είναι γεμάτη μίσος. Να τα πάρουμε ένα-ένα; Για τον Ελον Μασκ, «Ακρα Αριστερά» είναι όποιος υποστηρίζει ότι οι πολίτες πρέπει να έχουν μια βασική ασφάλεια υγείας. Και «μίσος» είναι η ανησυχία ότι οι ακραίες απόψεις περί ελευθερίας του λόγου που συχνά εκφράζει ο Μασκ, όταν εφαρμοστούν στο Twitter, θα βάλουν σε κίνδυνο γυναίκες και ευπαθή άτομα, τη δημόσια υγεία και τη δημοκρατία.

Αλλά ας δούμε λίγο και τη μακρύτερη λέξη της είδησης: «Δισεκατομμυριούχος». Ποιοι είναι οι δισεκατομμυριούχοι; Η λίστα των 10 κορυφαίων περιλαμβάνει στην πέμπτη θέση έναν επενδυτή επιχειρηματία γνωστό για τη σωφροσύνη του (τον Γουόρεν Μπάφετ), τρεις ικανούς επιστήμονες της πληροφορικής που στάθηκαν απίστευτα τυχεροί με την πρώτη τους έξυπνη ιδέα (τον Μπιλ Γκέιτς, τον Σεργκέι Μπριν και τον Λάρι Πέιτζ), τρεις οικογένειες από την Ασία και την Ευρώπη για τις οποίες δεν ξέρω πολλά. Και τρεις τυχάρπαστους και αδίστακτους επιχειρηματίες στον τομέα της τεχνολογίας (Ελον Μασκ, Τζεφ Μπέζος, Λαρι Ελισον). Οι τελευταίοι τρεις είναι φυσικά οι πιο συντηρητικοί, οι πιο κωμικά εγωκεντρικοί, και πανταχού παρόντες στα ΜΜΕ.

Και κάτι άλλο. Τα δύο χρόνια της πανδημίας οι δισεκατομμυριούχοι ως ομάδα διπλασίασαν τον πλούτο τους – ο οποίος, βέβαια, είναι αφορολόγητος. Είναι έκπληξη λοιπόν ότι τους ενδιαφέρει να κυριαρχούν στον δημόσιο διάλογο και να ελέγχουν την πληροφόρηση – και έμμεσα τους πολιτικούς; Πέρα από τον Μασκ, πολλοί αγόρασαν πρόσφατα εφημερίδες και άλλα μέσα: Μπέζος, Μπλούμπεργκ, Χένρι, Αντισον, χωρίς να μετράμε τον Ζάκερμπεργκ του Facebook και όσους άρχισαν στον εκδοτικό τομέα. Οσο για την Ελλάδα, βέβαια, τα ξέρουμε.

Οι νέοι δισεκατομμυριούχοι αναδείχθηκαν με ένα είδος υπερλαχείου που στήθηκε στο Διαδίκτυο, και αποτελούν μια από τις πιο επικίνδυνες και προκλητικές ατέλειες της εποχής μας ακόμα και όταν δεν προσπαθούν να ελέγξουν την πληροφόρησή μας.

Υστερόγραφο: «Μίσος» για τον Μασκ είναι και η Αντίσταση. Ενας χείμαρρος ανθρώπων από την «Aκρα Αριστερά» αποχωρήσαμε πρόσφατα από το Twitter – αλλά βέβαια ακόμα πιο πολλοί ακροδεξιοί επανήλθαν, και όπου να ‘ναι φτάνει και ο Τραμπ.

Ο Χ. Παπαδημητρίου είναι καθηγητής Πληροφορικής στο Πανεπιστήμιο Columbia στη Νέα Υόρκη

g

Νίκος Ξυδάκης, συνθέτης

«Η πηγή της τοξικότητας είναι ο θυμός με τον εαυτό μας»

Η επικοινωνία στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης μπορεί να χαρακτηριστεί ως «το φάντασμα της επικοινωνίας». Στην ουσία κλέβει χρόνο, διότι ο δημιουργικός χρόνος είναι ο «αργός» χρόνος. Σε λεηλατούν οι πληροφορίες, είτε είσαι καλλιτέχνης είτε δεν είσαι, όπου η μία διαδέχεται την άλλη και εξαφανίζονται μετά. Είναι όμως και ένας εθισμός διότι σου δημιουργεί μια ψευδαίσθηση συμμετοχής στα πράγματα. Για να μάθεις ποιος είσαι πρέπει να μπεις στο Διαδίκτυο για να πάρεις πληροφορίες για τον εαυτό σου. Δεν έχεις εκείνο τον χρόνο που απαιτείται για να σκεφτείς πραγματικά και ουσιαστικά. Χρησιμοποιείς διάφορα λεκτικά πυροτεχνήματα και εφέ για να ανταποκριθείς σ’ αυτόν τον αποσπασματικό λόγο που υπάρχει παντού και που είναι αυτός που δημιουργεί την εντύπωση ότι συμμετέχεις σε έναν διάλογο, αλλά στην ουσία δεν συμβαίνει αυτό. Επιπλέον, είτε το συνειδητοποιείς λιγότερο είτε περισσότερο, δημιουργεί εκνευρισμό και έχεις μια αίσθηση ότι αυτός που μπαίνει στο Διαδίκτυο για να έρθει σε αυτή τη μορφή επικοινωνίας στην ουσία μπαίνει για να μαλώσει. Είναι θυμωμένος με τον εαυτό του και με τους άλλους, γιατί είναι λεηλατημένος. Αυτή είναι η κύρια πηγή της τοξικότητας που επικρατεί στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Είναι εύκολο να το διαπιστώσει κανείς αν παρακολουθήσει έναν διάλογο. Το 90%, για να μην πω μεγαλύτερο ποσοστό, είναι μια σφαγή. Οπου και να πας όλοι κοιτάζουν μια οθόνη. Καλλιεργείται ένα είδος ανθρώπου κωφού: ή θα βλέπει ή θα μιλάει – με την έννοια της φλυαρίας. Ισως να μην είναι τυχαίο που έγιναν μόδα τα podcast. Αυτό προδίδει μια νοσταλγία για το ραδιόφωνο. Σαν να θέλουμε να ακούσουμε κάποιες φωνές ή σε άλλον χρόνο κάποια πράγματα. Μοιάζει σαν μια αντίδραση των ίδιων των Μέσων στον εαυτό τους. Καλλιεργείται το αφτί του προσέχω αυτού που ακούω και η απεξάρτηση από την εικόνα.

Σε ό,τι αφορά τη δημιουργία του αλγορίθμου από τον Ελον Μασκ που θα εντοπίζονται οι χρήστες προσβλητικού περιεχομένου μπορεί να φαίνεται ευθύς εξαρχής κακό. Ομως από την άλλη πλευρά, δεν γνωρίζουμε αν θα υπάρχει αυθαιρεσία στον τρόπο χρήσης. Αν υποκρύπτει δηλαδή έναν γενικότερο έλεγχο με το πρόσχημα των spam bots.