Οι γυναίκες, οι χειροτεχνίες, {LF}το ελληνικό περίπτερο

Το ηλεκτρονικό πάσο όσων θα είχαν πρόσβαση χθες στην προεπισκόπηση της φετινής Μπιενάλε έγραφε ρητώς ότι η είσοδος θα επιτρέπεται από τις 10.00, αλλά ήδη από τις 09.15 η ουρά έξω από την Αρσενάλε ξεπερνούσε τα 100 μέτρα και το ενδιαφέρον για όσα είχε ετοιμάσει η καλλιτεχνική διευθύντρια Σεσίλια Αλεμάνι ήταν έντονο.

Πίσω από τον τοίχο που φιλοξενεί τον τίτλο – βαμμένο σε λευκό του γάλακτος για να συνάδει με τον τίτλο «Το γάλα των ονείρων» – τους επισκέπτες (κατά κύριο λόγο μέσης ηλικίας) περίμενε μια αίθουσα σε τόνους του γραφίτη και με την επιβλητική χάλκινη επιβλητική μορφή της Αμερικανίδας Σίμον Λι, η οποία απεικονίζει μια γυναικεία φιγούρα χωρίς μάτια και ένα μπούστο-φούστα που παραπέμπει σε χωμάτινες καλύβες ιθαγενών. Στην αμέσως επόμενη αίθουσα ωστόσο, το φως κυριαρχεί, με τα πέντε ογκώδη πήλινα ανθρωπόμορφα γλυπτά βασισμένα στους παραδοσιακούς φούρνους, που αντιπροσωπεύουν ισάριθμα μέλη της οικογένειας του αργεντινού καλλιτέχνη Γκάμπριελ Χαϊλέ, να κλέβουν την παράσταση.

Οσο προχωρούμε προς το βάθος της Αρσενάλε γίνεται σαφές πως τον πρώτο λόγο δεν έχουν μόνο οι γυναίκες, όπως ήταν αναμενόμενο βάσει των επιλογών της καλλιτεχνικής διευθύντριας, αλλά επίσης οι μεγάλες εγκαταστάσεις και για δεύτερη συνεχόμενη διοργάνωση τα έργα που συνδέονται με τη χειροτεχνία. Δημιουργίες, δηλαδή, που παραπέμπουν σε κεντήματα και πλεκτά καμωμένα με κάθε είδους υλικά: από κλωστές, χάντρες, πούλιες και κρύσταλλα – όπως οι εντυπωσιακές συνθέσεις της εξ Αϊτής ορμώμενης Μιρλάντε Κόνσταντ – μέχρι κόκκους ρυζιού, καλώδια, κοχύλια και πετραδάκια, όπως η τεράστια ταπισερί του Νοτιοαφρικανού Ιγκσχάν Ανταμς ή τα επιτοίχια έργα του Αιθίοπα Ελάιας Σάιμε. Τα βίντεο, από την άλλη πλευρά, έχουν μειωθεί κατακόρυφα, με αποτέλεσμα το κοινό να μην προσπερνά βιαστικά όσα προβάλλονται.

Η ΕΛΛΗΝΙΔΑ ΤΖΑΝΙΣ ΡΑΦΑ. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι ότι παρά τις προφυλάξεις για την πανδημία η μικρή σχετικά αίθουσα όπου προβάλλεται το έργο της μοναδικής Ελληνίδας της κεντρικής έκθεσης, της Τζάνις Ράφα – για τη σχέση ανθρώπινου, ζωικού, ζωώδους και ενστίκτου μέσα από την αντίδραση μιας αγέλης σκύλων απέναντι σε έναν νεκρό άνδρα -, ήταν γεμάτο, με τον κόσμο να το παρακολουθεί από την αρχή έως το τέλος, ενώ αδιαχώρητο επικρατούσε και πίσω από τη βαριά κόκκινη βελουδένια κουρτίνα κάτω από την οποία έμοιαζε να έχει μισοκρυφτεί μια φουντωτή γούνινη ουρά. Πίσω από το εν λόγω παραπέτασμα παρουσιάζεται το βίντεο της Βρετανίδας Μαριάνα Σάιμνετ που «παίζει» με τα σεξουαλικά ζωικά φετίχ.

Παρά τις μάσκες που είναι υποχρεωτικές (και άνδρες ασφαλείας φρόντιζαν συχνά να το υπενθυμίζουν στους απείθαρχους επισκέπτες), η μυρωδιά χώματος και κανέλας προϋπαντούσε τους φιλότεχνους προτού ακόμη προσεγγίσουν τον χωμάτινο λαβύρινθο του Κολομβιανού Ντέλσι Μορέλος, ενώ χώμα επιστράτευσε και ο Βρετανός Πρίσιους Οκόγιομον για να δημιουργήσει ένα τοπίο ζωντανών φυτών με κούτζου και ζαχαροκάλαμα μέσα στο οποίο εμφανίζονται διάσπαρτα εικονικά γλυπτά από μαλλί, νήμα και λάσπη που μοιάζουν να ξεπηδούν από το ίδιο το χώμα. Από το ίδιο αυτό υλικό μαζί με νερό, χωρίς να το ψήσει, έπλασε τους Τιτάνες του, τα γλυπτά του που παραπέμπουν σε θεότητες των Ασσυρίων, ο Λιβανέζος Αλι Τσέρι.

ΙΤΑΛΙΚΟ ΠΕΡΙΠΤΕΡΟ. Οσον αφορά τα εθνικά περίπτερα που βρίσκονται στο Αρσενάλε, ξεχωρίζει η Ιταλία, που για πρώτη φορά φιλοξενεί έναν καλλιτέχνη και όχι μια ομαδική έκθεση. Ο Τζαν Μαρία Τοσάτι έχει δημιουργήσει ένα έργο-εμπειρία, με τον επισκέπτη να περιηγείται σε ένα άδειο εργοστάσιο, εν συνεχεία σε ένα εγκαταλελειμμένο διαμέρισμα και να καταλήγει σε μια αποβάθρα ενώ στο βάθος, μέσα στο νερό, διακρίνει φωτάκια που λάμπουν στιγμιαία. Διακριτική, η «Kρήνη της Εξάντλησης» – μια επιτοίχια εγκατάσταση με 78 χάλκινες χοάνες από τις οποίες αναβλύζει νερό – του Πάβλο Μάκοβ που αποτελεί την εθνική συμμετοχή της Ουκρανίας, η οποία τραβά την προσοχή και λόγω της ρωσικής εισβολής. Ενδιαφέρουσα είναι η συμμετοχή της Μάλτας με χυτές φλεγόμενες ατσάλινες σταγόνες να πέφτουν σαν βροχή σε επτά δεξαμενές με νερό, ως μια νέα απόδοση του έργου του Καραβάτζιο «Ο αποκεφαλισμός του Ιωάννη», που βρίσκεται στον καθεδρικό της Βαλέτας.

Τέλος, στο ελληνικό περίπτερο (βρίσκεται στον έτερο χώρο της διοργάνωσης, στους Κήπους) από νωρίς είχαν σχηματιστεί ουρές και λόγω της φύσης του βίντεο της Λουκίας Αλαβάνου που είναι προσβάσιμο σε 15 θεατές ανά φορά, αλλά και επειδή προτού ακόμη ξεκινήσει η διοργάνωση έτυχε της προσοχής του διεθνούς Τύπου που το ενέταξε στην κατηγορία όσων πρέπει να δει ένας επισκέπτης της 59ης Μπιενάλε.