Ο δύσκολος τοκετός της νέας εξωτερικής πολιτικής του Βερολίνου

Η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία ήταν ιστορική καμπή για την εξωτερική πολιτική και την πολιτική ασφάλειας της Γερμανίας. «Αλλαγή εποχής» εξήγγειλε ο Σοσιαλδημοκράτης καγκελάριος Ολαφ Σολτς στην ιστορική του ομιλία στις 27 Φεβρουαρίου στην Ομοσπονδιακή Βουλή. Τις δυσκολίες μετάβασης στη «νέα εποχή» βγάζει στην επιφάνεια ο διπλωματικός πόλεμος που άνοιξε ο ουκρανός πρόεδρος Ζελένσκι με το Βερολίνο στη σκιά του πολέμου κατά των ρώσων εισβολέων στην Ουκρανία.

Η στροφή 180 μοιρών που εξήγγειλε ο Σολτς έφερε το τέλος της «οστπολιτίκ» του Βίλι Μπραντ στον Ψυχρό Πόλεμο και της παραλλαγής της, την οποία ακολούθησε και η επανενωμένη Γερμανία τα τελευταία 30 χρόνια. Πυρήνας αυτής της πολιτικής ήταν η γέφυρα με τη Σοβιετική Ενωση και στη συνέχεια με τη Ρωσία, ελπίζοντας στην «αλλαγή μέσω της συνεργασίας». Συνδιαμορφωτής αυτής της πολιτικής ήταν ο «φύσει γεφυροποιός» Φρανκ Βάλτερ Σταϊνμάϊερ, είτε ως υπουργός Καγκελαρίας υπό τον Σοσιαλδημοκράτη Γκέρχαρντ Σρέντερ είτε ως υπουργός Εξωτερικών στις κυβερνήσεις της Ανγκελα Μέρκελ.

Σήμερα είναι πρόεδρος της Δημοκρατίας για δεύτερη θητεία. Δεν βάζει καν στο στόμα του το όνομα του Γκέρχαρντ Σρέντερ, την κραυγαλέα φιλορωσική στάση του οποίου αντάμειψε ο Βλαντίμιρ Πούτιν με καλοπληρωμένη διευθυντική θέση στον ενεργειακό κολοσσό Rosneft. Επιπρόσθετα, o Σταϊνμάϊερ έκανε δημόσια αυτοκριτική χαρακτηρίζοντας «λάθος» την επιλογή και επιμονή στον αγωγό Nord Stream 2 και «πλάνη» την εκτίμησή του για τον Βλαντίμιρ Πούτιν – δεν περίμενε ότι θα έφτανε στο σημείο του σημερινού πολέμου στην Ουκρανία.

Ο Σταϊνμάϊερ δεν ήταν ο μόνος που υπέπεσε σε «πλάνη» για τον Πούτιν. Αλλά με τον πόλεμο της Ουκρανίας τον κυνηγούν τα φαντάσματα του παρελθόντος.

Ο μεταμελημένος Σταϊνμάϊερ ήθελε να επισκεφθεί την περασμένη Τετάρτη το Κίεβο μαζί με τους προέδρους της Πολωνίας και των τριών βαλτικών χωρών. Αλλά ο Ζελένσκι τού έκλεισε την πόρτα, κυριολεκτικά «στα μούτρα». Του μετέφερε ότι είναι «ανεπιθύμητος» στο Κίεβο.

Λέγεται, χωρίς να μπορεί να ελεγχθεί, ότι ο πολωνός πρόεδρος Αντρέι Ντούντα που μεσολαβούσε στις συνεννοήσεις «τραβούσε τα μαλλιά του» όταν άκουσε την άρνηση του Ζελένσκι.

Το Κίεβο προσπάθησε στη συνέχεια να τα μαζέψει. Προβλήθηκε η δικαιολογία ότι δεν υπήρχε αίτημα επίσκεψης του Σταϊνμάϊερ, στη συνέχεια έγινε πρόσκληση για επίσκεψη του καγκελάριου ή άλλου υπουργού με πρακτικό και όχι μόνο συμβολικό χαρακτήρα. Αλλά η ζημιά μιας διπλωματικής αστοχίας ολκής έγινε. «Ο Σταϊνμάϊερ είναι Γερμανία», πρόκειται για «διπλωματικό λάθος», είπε ο Πράσινος αντικαγκελάριος Ρόμπερτ Χάμπεκ, ένθερμος υποστηρικτής της Ουκρανίας.

Αθέλητα ή μη, με την κίνηση αυτήν ο Ζελένσκι, δεχόμενος τους τέσσερις «πραγματικούς φίλους» της Ουκρανίας αλλά όχι τον γερμανό πρόεδρο, καλλιέργησε την εικόνα μιας διασπασμένης Ευρώπης, για την οποία μιλάει συνεχώς η προπαγάνδα του Κρεμλίνου. Επιπρόσθετα, το διπλωματικό επεισόδιο – αποκορύφωμα μιας άκρως επιθετικής ρητορικής του ρώσου πρεσβευτή στο Βερολίνο Αντρέι Μέλνικ – δίνει την ευκαιρία να ξεσπαθώσουν οι πουτινόφιλοι, που ήταν συγκρατημένοι μέσα στο γενικό κλίμα καταδίκης της ρωσικής εισβολής. Ο Ζελένσκι ζητά επίμονα βαρέα όπλα από τη Γερμανία, αλλά δεν θα τα πάρει εκβιάζοντας με την επίσκεψη του Σταϊνμάϊερ.

Με τη μέθοδο του ελέφαντα σε υαλοπωλείο ο Ζελένσκι έβγαλε στην επιφάνεια τον δύσκολο τοκετό της νέας εξωτερικής πολιτικής της Γερμανίας. Το πρόβλημα δεν είναι ο Σταϊνμάγερ, αλλά «κατ’ εξαίρεσιν αυτή τη φορά το σύστημα», διαπίστωσε ο Στέφαν Κορνέλιους, επικεφαλής διεθνούς της «Ζιντόιτσε Τσάιτουνγκ». Πρέπει να αλλάξουν οι θεμελιώδεις άξονες της γερμανικής πολιτικής που καθορίζονταν από το βεβαρημένο ιστορικό παρελθόν και τον φόβο ενός νέου γερμανικού ηγεμονισμού. «Αλλαγή εποχής δεν γίνεται σε μία μέρα», λέει, και δεν αρκεί μία ιστορική ομιλία.

Χρειάζονται αποφάσεις. Εν προκειμένω, αν κόκκινη γραμμή είναι το «δεν θα γίνουμε μέρος του πολέμου», κάτω από αυτόν τον πήχη πρέπει να γίνουν τα πάντα για να σταματήσει ο Πούτιν. Οποιο και αν είναι το κόστος.