Ο Yves Saint Laurent στα μουσεία

Η έκθεση «Yves Saint Laurent Aux Musées» προσφέρει ένα ταξίδι στις μόνιμες συλλογές έξι παριζιάνικων μουσείων, προκειμένου να αναδείξει τον διάλογο που διατηρούσε ο Yves Saint Laurent με την τέχνη και τη λογοτεχνία. Είναι μια επετειακή έκθεση που πραγματοποιείται σε έξι παρισινά μουσεία: το Centre Pompidou, το Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης στο Παρίσι, το Μουσείο του Λούβρου, το Μουσείο Ορσέ, το Εθνικό Μουσείο Πικάσο και το Μουσείο Yves Saint Laurent.

Ο γάλλος σημειολόγος Ρολάν Μπαρτ αναφέρθηκε στον Πύργο του Αϊφελ ότι η δημιουργία του προσφέρει τον κόσμο ως ανάγνωσμα. Ο Μπαρτ μίλησε για την αισθητηριακή αντίληψη που αντιστοιχεί σε μία νέα ευαισθησία της όρασης. Αυτή η ευαισθησία της όρασης που ενεργοποιείται στην πρωτότυπη έκθεση «Yves Saint Laurent Aux Musées» ενεργοποιεί τη φαντασιακή λειτουργία των επισκεπτών της. Τα ρούχα του γίνονται αυτό για το οποίο γράφει ο Μπαρτ : το «αναπόφευκτο σημείο» αντίκρυ στα μεγάλα δρομολόγια του ονείρου. Ο θεατής το ανακαλύπτει καθώς εισέρχεται στο Λούβρο, ανεβαίνοντας τη σκάλα όπου προβάλλει η Νίκη της Σαμοθράκης. Στην αριστερή πλευρά με κατεύθυνση τη χρυσή αίθουσα Απόλλων, έναν από τους πιο διάσημους χώρους του παλατιού που σχεδίασε ο αρχιτέκτονας Σαρλ Λε Μπρεν για τον Λουδοβίκο ΙΔ’, εκτίθενται τα τεχνουργήματα και τα κοσμήματα της συλλογής του Λουδοβίκου ΙΔ’. Στον ίδιο χώρο παρουσιάζεται μια επιλογή εξαιρετικών ενδυμάτων, που αναδεικνύουν τον πλούτο των πηγών έμπνευσης του Yves Saint Laurent και προάγουν την τεχνογνωσία των γάλλων τεχνιτών.

Παθιασμένος με το κέντημα, ο Yves Saint Laurent είχε την τόλμη να μεταφέρει στα σακάκια του τα στοιχεία από τις επικές χρυσές διακοσμήσεις από γυψομάρμαρο μετατρέποντας το καθένα από αυτά σε έργα τέχνης. Το σακάκι του με τίτλο του «Hommage à ma maison» («Αφιέρωμα στον οίκο μου» συλλογή υψηλής ραπτικής άνοιξη – καλοκαίρι 1990) είναι κεντημένο με χρυσό νήμα και εξ ολοκλήρου καλυμμένο με ορεία κρύσταλλο, θυμίζοντας το εσωτερικό των Βερσαλλιών. Σύμφωνα με τον ίδιο τον δημιουργό του αποτελούσε «την αντανάκλαση του ουρανού και του ήλιου στον πάγο». Αυτό το κεντημένο σακάκι, μια ξεκάθαρη αναφορά στην τεχνογνωσία και την ικανότητα της διακοσμητικής φαντασίας, γίνεται τεκμήριο αγάπης και αναγνώρισης προς τον οίκο μόδας του, καθώς και σε όλους τους ανθρώπους που δούλεψαν δίπλα του για πολλά χρόνια.

Η παρουσία τους στον χώρο που αποπνέει το λουδοβίκειο και ναπολεόντειο αυτοκρατορικό μεγαλείο προσδίδει σε αυτές τις δημιουργίες πολιτιστικές, συμβολικές και ιστορικές αξίες, ανακαλώντας, χάρη σε διαφορετικά δάνεια, τις πεποιθήσεις και τις μορφές του παρελθόντος. Αρχαία εκθέματα μαρμαρογλυπτικής, αντικείμενα από σμάλτο, ελεφαντόδοντο, καθρέφτες, καμέο και μια συλλογή πολύτιμων λίθων του Λουδοβίκου ΙΔ’ με τη σειρά τους προκάλεσαν τον Ιβ Σεν Λοράν να τα μεταμορφώσει σε δημιουργίες του.

Στην αίθουσα Απόλλων η καρφίτσα με ρουμπίνια και διαμάντια στο σχήμα ενός αετού που βαστά μία καρδιά έδωσε το έναυσμα στον Ιβ Σεν Λοράν να δημιουργήσει τη δική του καρδιά κόσμημα. Κάθε σεζόν την έδινε σε μια από τις μούσες του για να τη φορέσει σύμφωνα με ένα πολυαναμενόμενο τελετουργικό στο τέλος των ντεφιλέ του. Αντικείμενο-φετίχ στο σύμπαν του δημιουργού, αυτή η καρδιά Yves Saint Laurent συμβολίζει την πίστη, την αφοσίωση αλλά και την αγάπη, παραπέμποντας στη μακρόχρονη παράδοση της γαλλικής υψηλής κοσμηματοποιίας.

Το πολύπτυχο αυτό σχήμα έκθεσης που απλώνεται στο αρχιπέλαγος των πολύτιμων μουσείων του Παρισιού οργανώθηκε από το ίδρυμα Pierre Bergé – Yves Saint Laurent ως μία τιμητική γιορτή για τα εξήντα χρόνια από την ίδρυση του οίκου. Τον Δεκέμβριο του 1961 ο 26χρονος Yves Saint Laurent και ο 32χρονος Pierre Bergé ξεκίνησαν ένα ταξίδι που θα έκανε τον Yves Saint Laurent έναν από τους πιο επινοητικούς και επιδραστικούς σχεδιαστές μόδας στον κόσμο του δεύτερου μισού του 20ού αιώνα. Για τον Yves Saint Laurent, οι καλές τέχνες ήταν μια ανεξάντλητη πηγή έμπνευσης, που αγκάλιαζε όλους τους πολιτισμούς σε όλη την ιστορία. Αυτός ο συνεχής διάλογος ήταν το βασικό στοιχείο της απεριόριστης ευρηματικότητας και δημιουργικότητάς του. Το γεγονός αυτών των παράλληλων εκθέσεων τέχνης και μόδας προσφέρει μια διεισδυτική ματιά στο έργο ενός από τους μεγαλύτερους καινοτόμους της μόδας στη Γαλλία που βρίσκεται σε διάλογο με έργα από τις μόνιμες συλλογές των παρισινών μουσείων.

Ποπ Αρτ και Μοντριάν. Η λαμπερή φύση των δημιουργιών του καθιστά δυνατή τη δημιουργία γεφυρών μεταξύ του Yves Saint Laurent και διαφορετικών καλλιτεχνικών κόσμων. Στο Μουσείο Ζορζ Πομπιντού και στο Εθνικό Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης, η διαδρομή προσεγγίζει το έργο του Yves Saint Laurent ως καλλιτέχνη βαθιά ριζωμένου στην εποχή του αλλά και ως μάρτυρα της εξέλιξης της καλλιτεχνικής δημιουργίας τον 20ό αιώνα. «Πιστεύω ότι η δουλειά του couturier είναι πολύ κοντά σε αυτή ενός καλλιτέχνη. Επίσης, άντλησα συνεχώς μια ποιότητα έμπνευσης από τη δουλειά των σύγχρονων ζωγράφων: Πικάσο, Ματίς, Μοντριάν… Πώς θα μπορούσα να αντισταθώ στην Ποπ Αρτ που ήταν η έκφραση της νιότης μου;» θα ομολογήσει όταν το 1965 παρουσίασε το περίφημο φόρεμά του εμπνευσμένο από το ζωγραφικό αφαιρετικό έργο του Πιετ Μοντριάν. «Ο Πολιακόφ και ο Μοντριάν μού έδωσαν εξαιρετική αναζωογόνηση και ανανέωση: με δίδαξαν την αγνότητα, την ισορροπία». Το ταξίδι που διαμορφώνεται μέσα στις μόνιμες συλλογές του Μουσείου Μοντέρνας Τέχνης με αφιερώματα στον Ματίς, τον Μπονάρ και άλλους καλλιτέχνες καθιστά δυνατό να αναδείξουν πώς ο Yves Saint Laurent έχει την ιδιοφυΐα να μετακινείται από το σχέδιο στον όγκο, από την αισθητική της επιφάνειας στην αισθητική του σώματος. Ο μετρ δεν αντιγράφει. Δεν μεταφέρει έναν πίνακα σε ένα φόρεμα. Το έργο τέχνης είναι ενσωματωμένο, δομεί το ένδυμα. Επομένως το ρούχο Yves Saint Laurent δεν είναι εικονογράφηση αλλά κατασκευή.

Polaroids και Αντι Γουόρχολ. Το ενδιαφέρον που έχουν για τις φωτογραφίες Polaroids καλλιτέχνες όπως οι Ρόμπερτ Μέιπλθορπ, Ντέιβιντ Χόκνεϊ, Αντι Γουόρχολ δεν αφήνει αδιάφορο τον Yves Saint Laurent. Με την ευκαιρία της επίδειξης πρετ α πορτέ άνοιξη – καλοκαίρι του 1979 ξεκινά ο ίδιος να τις χρησιμοποιεί ως εργαλείο καταγραφής της διαδικασίας προετοιμασίας μιας συλλογής. Η χρήση των Polaroids γίνεται συστηματική έναν χρόνο αργότερα και το συνεχίζει έως την τελευταία του παρουσίαση το 2002. Τραβηγμένες μέσα στον οίκο μόδας στο τέλος της δημιουργίας κάθε μοντέλου, αυτές οι φωτογραφίες προορίζονταν για τη διόρθωση των αξεσουάρ που συμπλήρωναν ένα ενδυματολογικό σύνολό του. Σε καθένα από αυτά τα Polaroids αναφέρεται το όνομα της συλλογής, ο αριθμός του συνεργάτη του ατελιέ, το όνομα του μοντέλου. Στα παρασκήνια της επίδειξης, ένα τέτοιο σετ Polaroid παραταγμένο στο «τραπέζι με καπέλα» επέτρεπε σε κάθε ρούχο να επικυρωθεί πριν μπει στην πασαρέλα. Αυτές οι εικόνες υβριδικού χαρακτήρα, μεταξύ ντοκιμαντέρ και μνήμης των ντεφιλέ μόδας, βρίσκουν μια νέα καλλιτεχνική αξία με την έκθεσή τους στο Εθνικό Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης.

Σμόκιν και Προυστ. Ερωτευμένος με τη λογοτεχνία, ο Yves Saint Laurent ήταν παθιασμένος με το έργο του Μαρσέλ Προυστ. Ηδη σε πολύ νεαρή ηλικία, άρχισε να διαβάζει το «Αναζητώντας τον χαμένο χρόνο» χωρίς να καταφέρει να το τελειώσει ποτέ, παρά τις επανειλημμένες προσπάθειές του. Ο Προυστ και η γραφή του στοιχειώνουν τον Σεν Λοράν. «Οπως ο Προυστ, γοητεύομαι πάνω από όλα από τις δικές μου αντιλήψεις για έναν κόσμο σε μετάβαση», λέει. Αυτό το πάθος προβάλλεται στο Μουσείο του Ορσέ καθώς η έκθεση παραπέμπει στον Χορό του Προυστ που δόθηκε από τον βαρόνο και τη βαρόνη Γκι ντε Ρότσιλντ το 1971 με αφορμή τα εκατό χρόνια από τη γέννηση του συγγραφέα.

Στην καρδιά του μουσείου, στην εμβληματική αίθουσα του Ρολογιού, εκτίθενται μερικά από τα φορέματα που δημιούργησε ο Yves Saint Laurent για τον διάσημο χορό για τη βαρόνη Ντε Ρότσιλντ και την Τζέιν Μπίρκιν. Εμπνευσμένα από το στυλ των ρούχων της παρισινής Μπελ Επόκ τα φορέματα του couturier παραπέμπουν στους χαρακτήρες της προυστικής «Αναζήτησης». «Ο Προυστ είναι αυτός που μίλησε περισσότερο για τις γυναίκες και του οποίου η ζωή είναι λίγο πιο κοντά στη δική μου». Ως αντίστιξη στα φορέματα, τα σμόκιν που σχεδίασε ο Yves Saint Laurent εκτίθενται στον ίδιο χώρο του μουσείου. Το σμόκιν του, το πιο εμβληματικό παράδειγμα του στυλ Yves Saint Laurent, είχε αφετηρία του την ανδρική γκαρνταρόμπα και τους κώδικές της για να το προσφέρει στις γυναίκες ως νέο συστατικό δύναμης και αυτοπεποίθησης στη συλλογή φθινόπωρο – χειμώνα του 1966. Ηταν η προκλητική αντιπρότασή του στο βραδινό φόρεμα και δεν έπαψε ποτέ να το ερμηνεύει ξανά σε όλη τη διάρκεια των σαράντα χρόνων της δημιουργίας του. Το σμόκιν του ως διασταυρούμενη διαλεκτική γύρω από το αρσενικό – θηλυκό παραπέμπει εξάλλου στο σύμπαν του Προυστ μέσα στο οποίο εξελίσσονται χαρακτήρες με συχνά διφορούμενες και πληθυντικές ταυτότητες.

Πικάσο. Στο Μουσείο Πικάσο η επιλογή των δημιουργιών που εκτίθενται απέναντι στα έργα του ζωγράφου αποκαλύπτουν την ιδιαίτερη επίδραση που είχε ο Πικάσο στο σύνολο της δημιουργικότητας του μετρ. Οι δημιουργίες του που παρουσιάζονται στο παρισινό μουσείο Πικάσο ως αντίστιξη σε μια επιλογή έργων του καλλιτέχνη, συμπυκνώνουν τον τρόπο λειτουργίας του που βασίζεται σε παιχνίδια μεταφοράς, μίμησης, εκτροπής ή επανεφεύρεσης: «Ο Πικάσο μού πρόσφερε επίσης πολλά. Κάποια σεζόν δεν μπορούσα να φτιάξω τη συλλογή μου. Ηταν μια τραγωδία, δεν βγήκε τίποτα. Την Κυριακή, πηγαίνω να επισκεφθώ μια έκθεση για τα ρωσικά μπαλέτα και ανακαλύπτω τα μοντέλα κοστουμιών που είχε φτιάξει ο Πικάσο για το “Τρίκοχο καπέλο” του Σερζ Ντιαγκίλεφ. Την επόμενη μέρα, πήρα ένα κομμάτι μαύρο βελούδο, μια μπλε βελούδινη φούστα και εγώ παρέβαλα κομμάτια του μαύρου βελούδου στην μπλε βελούδινη φούστα. Ολα τα άλλα ήρθαν. Από εκείνη τη στιγμή, η συλλογή μου χτίστηκε σαν μπαλέτο. Κέντησα τον Πικάσο, τους αρλεκίνους, την μπλε περίοδο, το τριαντάφυλλο αυτό του Τρικεράτοπα…».