Η οιονεί κανονικοποίηση της Ακροδεξιάς στη Γαλλία

Το αποτέλεσμα του πρώτου γύρου των γαλλικών προεδρικών εκλογών δεν επεφύλασσε ιδιαίτερες εκπλήξεις: ο Εμανουέλ Μακρόν ήρθε πρώτος, σε απόσταση ασφαλείας από τη Μαρίν Λεπέν, η οποία ένιωσε την εκλογική ανάσα του Ζαν-Λικ Μελανσόν που βρέθηκε σε οριακή απόσταση πίσω από την υποψήφια του Εθνικού Συναγερμού. Μπορεί η σειρά κατάταξης των υποψηφίων να ήταν αναμενόμενη με βάση τις δημοσκοπικές εκτιμήσεις, ωστόσο το αποτέλεσμα της 10ης Απριλίου στη Γαλλία σηματοδοτεί την επιτάχυνση των διαδικασιών ριζικής μεταβολής του κομματικού της συστήματος, οι οποίες ξεκίνησαν το 2017 με την ενίσχυση του Κέντρου (Η Δημοκρατία Μπροστά!) και την ταυτόχρονη ενδυνάμωση των άκρων του γαλλικού κομματικού συστήματος, όπως αυτή αποτυπώνεται στα ανοδικά ποσοστά τόσο της ριζοσπαστικής-λαϊκιστικής Δεξιάς (Εθνικός Συναγερμός) όσο και της ριζοσπαστικής-λαϊκιστικής Αριστεράς (Ανυπότακτη Γαλλία). Αν κάτι δικαιολογεί τον χαρακτηρισμό «εκλογική κατολίσθηση» για την αναμέτρηση της περασμένης Κυριακής, είναι ότι κατά κυριολεξία εξαϋλώθηκαν τα κατεστημένα κόμματα της Δεξιάς και της Αριστεράς, οι υποψήφιοι των οποίων βίωσαν με τρόπο δραματικό την αποστοίχιση του εκλογικού σώματος από τις ιστορικές παρατάξεις της Πέμπτης Γαλλικής Δημοκρατίας.

Το 2002, όταν ο Ζαν-Μαρί Λεπέν εισήλθε στον β’ γύρο των προεδρικών εκλογών ως υποψήφιος του ακροδεξιού Εθνικού Μετώπου εκτοπίζοντας τον σοσιαλιστή Λιονέλ Ζοσπέν, ήταν ένα γεγονός που είχε ταρακουνήσει συθέμελα την πολιτική σκηνή της Γαλλίας και της Ευρώπης. Η Μαρίν Λεπέν έχει πετύχει ήδη δύο φορές να περάσει στον δεύτερο γύρο της κούρσας για την προεδρία και οι εκκλήσεις που ακούγονται για «μπλοκάρισμα της Ακρας Δεξιάς» έχουν χάσει το πάθος προηγούμενων εποχών. Δεν είναι μόνο τα προβλήματα της δημοκρατίας και οι δυσκολίες να αντιμετωπιστούν πολιτικά οι καταστάσεις κρίσης της τελευταίας δεκαπενταετίας. Η ίδια η Ακρα Δεξιά έχει κάνει αρκετά προκειμένου να λανσαριστεί ως μια εναλλακτική σε αυτή τη συγκυρία της παρατεταμένης ματαίωσης. Η περίπτωση της Μαρίν Λεπέν είναι ενδεικτική για τα μέσα που χρησιμοποιεί η Ακρα Δεξιά προκειμένου από το περιθώριο και τον στιγματισμό να γίνει μια επιλέξιμη δύναμη.

Αφ’ ης στιγμής η Λεπέν ανέλαβε το Εθνικό Μέτωπο (πλέον Εθνικός Συναγερμός), επιδόθηκε σε έναν συστηματικό ανασχεδιασμό (rebranding) της πολιτικής επωνυμίας του κόμματός της καμουφλάροντας το αντισημιτικό και αντιμεταναστευτικό του περιεχόμενο. Ιδιαίτερα στο πλαίσιο της τελευταίας προεκλογικής εκστρατείας, η Λεπέν επικεντρώθηκε σε μια οικονομική και κοινωνική ατζέντα υποβαθμίζοντας τις αιχμηρές θέσεις κατά της μετανάστευσης και την εστίασή της στην εγκληματικότητα και την πολυπολιτισμικότητα. Εχοντας στα δεξιά της τον νατιβιστή Ερίκ Ζεμούρ προτίμησε να επενδύσει στη διείσδυσή της σε εκλογείς με ευαισθησίες σε ζητήματα όπως η πτώση της αγοραστικής δύναμης και η επίταση των κοινωνικών ανισοτήτων, αφήνοντας σε δεύτερη μοίρα ζητήματα (μετανάστευση) στα οποία ο Εθνικός Συναγερμός διαθέτει ήδη «θεματική αρμοδιότητα».

Καθ’ οδόν προς τον δεύτερο γύρο, η Μαρίν Λεπέν επιχειρεί να ενισχύσει τις εκλογικές της δεξαμενές αντλώντας ψηφοφόρους τόσο μεταξύ εκείνων που προτάσσουν ζητήματα τα οποία εντάσσονται στη λογική της «εθνικής προτεραιότητας» (πρωτοκαθεδρία του γαλλικού τρόπου ζωής) και συστρατεύθηκαν στις τάξεις του Ζεμούρ, όσο όμως και μεταξύ εκείνων που πριμοδοτούν πολιτικές προστασίας της εθνικής οικονομίας και πάταξης των ανισοτήτων και βρίσκονται μεταξύ των εκλογέων του Μελανσόν υποσχόμενη αυστηρά μέτρα για να «αναστηθεί το κράτος» και να αποκατασταθεί η ασφάλεια.

Τα κόμματα της Ακρας Δεξιάς στην Ευρώπη ακολουθούν μια διαδικασία οιονεί κανονικοποίησης γνωρίζοντας ότι ο δρόμος για την εξουσία περνά μέσα από μια κάποια σύγκλιση με τις υπόλοιπες δυνάμεις της πολιτικής σκηνής. H Μαρίν Λεπέν αναδεικνύεται σε μαέστρο αυτής της τακτικής. Μάλλον δεν αρκεί για να τη φέρει στο Ελιζέ, είναι όμως αρκετή για να καταστήσει ρεαλιστικά επιδιώξιμο έναν τέτοιο στόχο.

Η Βασιλική Γεωργιάδου είναι καθηγήτρια στο Πάντειο Πανεπιστήμιο