Οι αντιφάσεις της συμπόνιας

Σχεδόν 2,5 εκατομμύρια ουκρανοί πρόσφυγες έχουν καταφύγει στην Πολωνία από την έναρξη της ρωσικής εισβολής και περισσότεροι από 350.000 έχουν εισέλθει στην Ουγγαρία. Ομως το 2015, όταν η τότε καγκελάριος της Γερμανίας Ανγκελα Μέρκελ επέτρεψε σε 1,1 εκατομμύριο αιτούντες άσυλο – περίπου το 40% εκ των οποίων ήταν Σύροι – να εισέλθουν στη Γερμανία, η Πολωνία και η Ουγγαρία έκλεισαν τα σύνορά τους στους ανθρώπους που είχαν γλιτώσει από τη σφαγή στη Μέση Ανατολή.

Αυτές οι αποκλίνουσες αντιδράσεις έχουν θυμώσει πολύ κάποιους ανθρώπους, κυρίως «προοδευτικούς». Υποστηρίζουν ότι η χρήση δακρυγόνων και κανονιών νερού για να συγκρατήσουν άραβες αιτούντες άσυλο στα ουγγρικά σύνορα, σε σύγκριση με την υποδοχή σήμερα των Ουκρανών με ανοιχτές αγκάλες ισοδυναμεί με φυλετική προκατάληψη.

Ολες οι ανθρώπινες ζωές είναι εξίσου πολύτιμες. Από ηθική άποψη, δεν υπάρχει διαφορά ανάμεσα σε έναν τραυματισμένο νεαρό άνδρα από το Χαλέπι και μια απελπισμένη μητέρα από το Χάρκοβο. Ομως, για πρακτικούς και ψυχολογικούς λόγους, οι χώρες διακρίνουν τους πρόσφυγες με βάση τον πολιτισμό, τη θρησκεία, τη γλώσσα και την πολιτική. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα για χώρες με σχετικά ομοιογενή πληθυσμό, όπως η Πολωνία σήμερα.

Ομοίως, ενώ η Ταϊλάνδη έχει δεχθεί στο παρελθόν εκατοντάδες χιλιάδες πρόσφυγες από την Καμπότζη, το Λάος και τη Μιανμάρ, η υποδοχή ενός εκατομμυρίου Ουκρανών θα ήταν αδιανόητη για τους περισσότερους Ταϊλανδούς. Οι περισσότεροι άνθρωποι, τόσο οι Ταϊλανδοί όσο και οι Πολωνοί, βρίσκουν ευκολότερο να ταυτιστούν με τη μοίρα όσων τους μοιάζουν, όχι μόνο σωματικά, αλλά και όσον αφορά το κοινωνικό και πολιτιστικό υπόβαθρο. Τα βάσανα των άλλων φαίνονται πιο μακρινά. Αυτό δεν είναι δίκαιο. Στην ιδανική περίπτωση, τέτοιες διακρίσεις δεν θα πρέπει να κάνουν καμία διαφορά. Αλλά οι αληθινοί οικουμενιστές είναι σπάνιοι.

Στην πραγματικότητα, εκείνοι στην Αριστερά που ασπάζονται τα αίτια αυτού που, παλαιότερα, ονομαζόταν Τρίτος Κόσμος και σπεύδουν να καταγγείλουν τους άλλους ως ρατσιστές, είναι και οι ίδιοι μερικές φορές ένοχοι προκατάληψης. Οι ίδιοι άνθρωποι που οργίζονται για κάθε αδικία που υφίστανται οι Παλαιστίνιοι στα χέρια των ισραηλινών αρχών, συχνά ενοχλούνται λιγότερο από ακόμη χειρότερες φρικαλεότητες που διαπράχθηκαν στην Ερυθραία, το Σουδάν ή τη Μιανμάρ.

Ακόμη και πριν η Ρωσία εισβάλει στην Ουκρανία, ένας εμφύλιος πόλεμος μαίνεται από το 2014 μεταξύ ρωσόφωνων στα ανατολικά και ουκρανόφωνων στα δυτικά. Στην πραγματικότητα, η Ουκρανία είναι πιο περίπλοκη από αυτό. Ο πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι, είναι ρωσόφωνος γηγενής και οι ρωσόφωνοι στο Χάρκοβο, τη Μαριούπολη, την Οδησσό και αλλού ταυτίζονται με την Ουκρανία και όχι με τη Ρωσία. Η ρωσική και η ουκρανική πολιτιστική, θρησκευτική και γλωσσική ταυτότητα επικαλύπτονται με πολλούς τρόπους. Ενώ πολλοί ρώσοι στρατιώτες φαίνεται να μην έχουν ιδέα για τι πολεμούν, οι Ουκρανοί σίγουρα ξέρουν.

Τραγικά, ο ναρκισσισμός των μικρών διαφορών μπορεί να προκαλέσει μεγάλο μίσος. Μια ηχογράφηση ουκρανών στρατιωτών να πυροβολούν με πολυβόλα αλυσοδεμένους ρώσους αιχμαλώτους πολέμου αρχικά απορρίφθηκε ως ρωσική προπαγάνδα. Αλλά δεν έπρεπε να εκπλαγούμε όταν αποδείχθηκε αληθινό. Και πρόσφατα προέκυψαν στοιχεία για φρικαλεότητες που προφανώς διαπράχθηκαν από ρωσικά στρατεύματα εναντίον ουκρανών αμάχων, συμπεριλαμβανομένων βασανιστηρίων, σεξουαλικών επιθέσεων και εκτελέσεων.

Ας επαινέσουμε, λοιπόν, τους Πολωνούς και τους Ούγγρους που πρόσφεραν ένα χέρι βοήθειας στους Ουκρανούς που το χρειάζονται απεγνωσμένα. Θα ήταν υπέροχο αν οι Ευρωπαίοι έδειχναν την ίδια συμπάθεια προς τους Σύρους, τους Αφγανούς και άλλα θύματα πολέμων εκτός της ηπείρου. Αλλά το γεγονός ότι στο σύνολό τους δεν το κάνουν δεν είναι λόγος να δυσφημούμε τους Ανατολικοευρωπαίους ως ρατσιστές. Η ανθρώπινη συμπόνια είναι ένα αρκετά σπάνιο αγαθό και πρέπει να είμαστε ευγνώμονες όποτε εμφανίζεται.