Ενα νέο «παραπέτασμα»;

Ο Ουίνστον Τσόρτσιλ  ήταν ο Ουίνστον Τσόρτσιλ . Ο άνθρωπος που κέρδισε τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και έχασε τις πρώτες μεταπολεμικές εκλογές (1945).

Το Φούλτον είναι μια μικρή πόλη στην πολιτεία Μισούρι των ΗΠΑ. Στεγάζει το Ουεστμίνστερ Κόλετζ, ένα κολέγιο παλαιό αλλά μάλλον περιορισμένης αναγνωρισιμότητας.

Ο Τσόρτσιλ  και το Φούλτον συναντήθηκαν στις 5 Μαρτίου 1946.

Ο πρώην βρετανός πρωθυπουργός επισκέφθηκε προσκεκλημένος τις ΗΠΑ και εκφώνησε στο Ουέστμινστερ Κόλετζ του Φούλτον μια ομιλία που θα σφράγιζε τον 20ο αιώνα.

«Από το Στέτιν στη Βαλτική έως την Τεργέστη στην Αδριατική ένα σιδηρούν παραπέτασμα κατέβηκε πάνω στην ήπειρο. Πίσω από αυτήν τη γραμμή βρίσκονται όλες οι πρωτεύουσες των παλαιών κρατών της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης. Βαρσοβία, Βερολίνο, Πράγα, Βιέννη, Βουδαπέστη, Βελιγράδι, Βουκουρέστι και Σόφια.

Ολες αυτές οι ξακουστές πόλεις και ο πληθυσμός γύρω τους περιλαμβάνονται σε εκείνο που πρέπει να ονομάσω σοβιετική σφαίρα. Υπόκεινται με τον ένα ή τον άλλο τρόπο όχι μόνο στη σοβιετική επιρροή αλλά σε έναν υψηλό και σε μερικές περιπτώσεις αυξανόμενο έλεγχο από τη Μόσχα» (5/3/1946).

Ο πρόεδρος Χάρι Τρούμαν καταγόταν από το Μισούρι. Είχε διακριτικά ενθαρρύνει την επίσκεψη και την ομιλία του Τσόρτσιλ , τον οποίο μάλιστα και παρουσίασε ο ίδιος στο ακροατήριο.

Πολλοί θεωρούν πως δεν ήταν τυχαίο. Το 1946 η  αμερικανική πολιτική κλυδωνιζόταν διχασμένη ανάμεσα σε δυο αντιφατικές θεωρήσεις για τη Σοβιετική Ενωση του Σταλίν.

Ηταν μια καλή σύμμαχος στο κοινό αντιναζιστικό μέτωπο που είχε κερδίσει τον πόλεμο; Ή μια μεγάλη δύναμη που διεκδικούσε την παγκόσμια ηγεμονία και διαμόρφωνε περίκλειστες ζώνες επιρροής της;

Ο Τσόρτσιλ  επέλεξε την εκδοχή της απειλής. Είχε ήδη χρησιμοποιήσει άλλωστε τον όρο «σιδηρούν παραπέτασμα» σε μια ομιλία του στη Βουλή των Κοινοτήτων (Αύγουστος 1945).

Η «ομιλία του Σιδηρού Παραπετάσματος» ή «ομιλία του Φούλτον» (όπως έμεινε στην ιστορία) ήταν άλλη μια επίδειξη στρατηγικής διαύγειας και σαφήνειας του μεγάλου βρετανού πολιτικού. Ολη η Δύση με πρώτες τις ΗΠΑ του Τρούμαν συντάχθηκαν πίσω από την οπτική του.

Και κάπως έτσι ξεκίνησε ο Ψυχρός Πόλεμος. Η συνέχεια είναι γνωστή. Η κατάληξη το ίδιο.

Δεν ξέρω τι θα έλεγε σήμερα ο Τσόρτσιλ  μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία.

Αν θα μιλούσε δηλαδή για «ένα νέο παραπέτασμα». Ή αν θα κατέγραφε απλώς το φαινόμενο που έχουμε όλοι συνειδητοποιήσει.

Οτι δηλαδή η Ρωσία μόνο μέσα στον τελευταίο αιώνα έφτιαξε και διέλυσε δύο αυτοκρατορίες: την τσαρική το 1917 και τη σοβιετική το 1989.

Κι ότι ο Πούτιν κινδυνεύει τώρα να διαλύσει μια τρίτη πριν καν τη φτιάξει.

Για τον απλούστατο λόγο ότι κανείς δεν μπορεί να προβλέψει σήμερα πώς μια Ρωσία υπό τον Πούτιν θα μπορέσει να επανενταχθεί στη διεθνή κοινότητα. Ποιος θα την εμπιστευτεί και γιατί;

Ηδη η πολιτική προσεταιρισμού που χρόνια ακολουθούσε η Γερμανία με την ελπίδα ότι «η οικονομία εξομαλύνει τα ήθη» απέτυχε παταγωδώς. Η ίδια η Γερμανια επανεξοπλίζεται. Η κατακραυγή είναι πάνδημη.

Μόνο μια βλακώδης περιφερειακή Αριστερά, όπως η λατινοαμερικανική, ανακυκλώνει τις μπουρδολογίες (που επαναλαμβάνουν και κάποιοι δικοί μας) ότι δήθεν η ρωσική εισβολή ήταν μια «αντίδραση» στις «δράσεις της Ουάσιγκτον» κι όλα τα παραφερνάλια («Le Monde», 27-28/3).

Ακόμη κι έτσι όμως δεν χρειάζεται να είναι κανείς Τσόρτσιλ  για να καταλάβει ότι μπήκαμε πλέον σε μια εντελώς νέα φάση. Τίποτα δεν θα είναι όπως πριν από την εισβολή.

Θα ζήσουμε ένα «νέο παραπέτασμα» με μια αποσυνάγωγη Ρωσία που μόνη της πήρε πόδι από τη συναγωγή;

Οι αισιόδοξοι επικαλούνται τον Μαρξ πιστεύοντας ότι η ιστορία επαναλαμβάνεται μόνο ως φάρσα.

Οι απαισιόδοξοι θυμίζουν ότι κι ο Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος ήταν μια επανάληψη του Πρώτου αλλά δεν έμοιαζε με φάρσα.

Και μάλλον ούτε ο Δεύτερος Ψυχρός Πόλεμος θα είναι φάρσα ακόμη κι αν παραμείνει ψυχρός. Το διεθνές σύστημα θα υποστεί ένα σημαντικό πλήγμα – άγνωστο ακόμη πόσο σημαντικό…

Σε σχέση όμως με το παλαιότερο παραπέτασμα, η Ρωσία του Πούτιν έχει δύο μεγάλα μειονεκτήματα.

n Πρώτον είναι πολύ περισσότερο ενσωματωμένη στη διεθνή οικονομία από όσο ήταν η Σοβιετική Ενωση του Στάλιν, το 1946. Ετσι η Δύση έχει σαφώς μεγαλύτερη ευχέρεια να της επιφέρει οικονομικά πλήγματα χωρίς να κάνει πόλεμο.

n Δεύτερον, η Ρωσία σήμερα μπορεί να αποτελεί ένα σημαντικό διεθνές μέγεθος αλλά δεν διαθέτει την ιδεολογική συνεκτική βάση ή την πολιτική επαγγελία που διεκδικούσε έστω και προσχηματικά η Σοβιετική Ενωση του 1946.

Η «χώρα των Σοβιέτ» ήταν ένας «άλλος κόσμος» παρόλο που αποδείχτηκε τελικά ότι δεν ήθελαν να τον ζήσουν ούτε εκείνοι που τον κατοικούσαν.

Η Ρωσία του Πούτιν είναι απλώς μια δύναμη που επιδιώκει να φανεί μεγάλη και προσπαθεί να επιβληθεί σαν μεγάλη δύναμη. Πιο πολύ από τα σοβιέτ τους νοιάζουν τα Μακ Ντόναλντς στη Μόσχα, τα ψώνια στο Λονδίνο ή το Μιλάνο και οι διακοπές στην Ελούντα.

Μιλάμε για εντελώς διαφορετικά πράγματα.

Πράγμα που εξηγεί άλλωστε για ποιο λόγο η ελληνική Αριστερά που είναι καταφανώς ρωσόφιλη κι αδιόρθωτα αντιδυτική δυσκολεύεται να εκφράσει καθαρά τις προτιμήσεις της. Προτιμάει να κρύβεται πίσω από την «ειρήνη», τα «αθώα θύματα», τον «άνθρωπο» και τα μικρά σκιουράκια.

Ετσι και για άλλη μια φορά μετά το 1946, διακινδυνεύουν να βρεθούν στην «άλλη πλευρά» της νέας διαχωριστικής γραμμής.

Διότι δεν υπάρχει αμφιβολία ότι το «νέο παραπέτασμα» δεν θα απλώνεται μόνο στα σύνορα της Ρωσίας και κάποιων ελάχιστων φίλων της.

Θα διαπεράσει τις δυτικές κοινωνίες, θα διχάσει και θα διαμορφώσει νέες συνθήκες πολιτικής αντιπαράθεσης, ακόμη και εσωτερικό πεδίο.