Τα όνειρα ενός αντικομφορμιστή

Ο Σίνκλερ Λιούις (Μινεσότα, 1885 – Ρώμη, 1951) είναι ο πρώτος συγγραφέας από τις ΗΠΑ που τιμήθηκε με το Βραβείο Νομπέλ Λογοτεχνίας (1930) για το σύνολο του έργου του: μυθιστορήματα, διηγήματα, ποιήματα και θεατρικά έργα. Πέντε ήταν τα μυθιστορήματά του που είδαν το φως της δημοσιότητας όσο ζούσε, ενώ ένα ακόμα εκδόθηκε μετά τον θάνατό του.

Αυτό που τον χαρακτήριζε ήταν πως υπήρξε ένας ιδιαίτερα εύστοχος κριτής του καπιταλισμού έτσι όπως εκφραζόταν κατά τα χρόνια του Μεσοπολέμου στην πατρίδα του. Στην Ελλάδα δεν είναι ιδιαίτερα γνωστός. Μόλις το 2016 από τις εκδόσεις Καστανιώτη κυκλοφόρησε το μυθιστόρημά του «Δεν γίνονται αυτά εδώ» (μτφ. Νίκος Μάντης), όπου περιγράφονται οι συνθήκες δημιουργίας ενός απολυταρχικού καθεστώτος στις ΗΠΑ. Και τώρα, από τις εκδόσεις Λέμβος, το ελληνικό κοινό έχει την ευκαιρία να πλησιάσει ακόμα περισσότερο τον συγγραφέα του Μεσοπολέμου, ο οποίος με αξιοθαύμαστη οξυδέρκεια μπόρεσε να συνθέσει μυθιστορήματα κριτικής του αμερικανικού καπιταλισμού και γενικότερα των συνθηκών καθημερινής ζωής μέσα στα πλαίσια του αμερικανικού ονείρου.

Η κριτική ματιά του έχει ως βάση της ένα υποδόριο χιούμορ κι έτσι γίνεται πλέον εύστοχη και αποτελεσματική. Στο συγκεκριμένο μυθιστόρημα, ο κεντρικός ήρωας, ο Μπάμπιτ, είναι ένας μεσήλικος άνδρας που προσπαθεί να μένει πάντα μέσα στο κλίμα των κοινών αποδεκτών αξιών. Ζει στην πόλη Ζένιθ (μια μυθιστορηματική, ίσως, περσόνα της Νέας Υόρκης), είναι μεσίτης ακινήτων, παντρεμένος με τρία παιδιά, έχει ένα άρτια εξοπλισμένο σπίτι με όλες τις νέες ηλεκτρικές συσκευές, είναι φανατικός υποστηρικτής του Ρεπουμπλικανικού Κόμματος και ακόμα πολλών και διαφόρων επιμελητηρίων, λεσχών κ.λπ. Στόχος του, το να ζει σύμφωνα με τους κανόνες που επικροτούν οι άλλοι. Και βέβαια να έχει συντηρητικές απόψεις και να αποδέχεται φυλετικούς διαχωρισμούς.

Αλλά, όσο κι αν προσπαθεί να πείσει τον εαυτό του πως ζει μέσα σε μια ελεγχόμενη ευτυχία, υπάρχουν στοιχεία που κάτι τέτοιο το αντιστρατεύονται. Αναζητά μια ελευθερία κινήσεων, μια ερωτική αποδέσμευση από τα δεσμά του γάμου. Και μέσα από τη σχέση με έναν φίλο του, που θα τον παροτρύνει να αφεθεί στις καταπιεσμένες επιλογές του, τελικά θα προχωρήσει σε σημαντικές αλλαγές. Θα αποκτήσει ερωμένη, θα συμμετέχει και σε διαδηλώσεις ενάντια στο κατεστημένο, θα υποστηρίζει εργατικά αιτήματα και θα εναντιώνεται στις διώξεις κάθε μαύρου.

Οταν κάποια στιγμή θα δει την τραγική κατάληξη που έχει ο φίλος του, τρομαγμένος με τον ίδιο του τον εαυτό, θα επιστρέψει στην προηγούμενη στάση ζωής του. Μα τώρα πλέον θα γνωρίζει πως αυτή είναι μια ζωή που την επιβάλλει ο φόβος για κοινωνική κατακραυγή. Αλλά το όνειρό του δεν θα το εγκαταλείψει. Και θα προσπαθήσει να πείσει τον γιο του να ζήσει τη δική του ζωή μέσα από τα απολύτως προσωπικά θέλω του. Και έτσι θα τολμήσει να εξομολογηθεί, μα και να παροτρύνει: «…στην πράξη, ποτέ δεν έκανα αυτό που πραγματικά ήθελα σ’ όλη μου τη ζωή! Δεν ξέρω αν έχω πετύχει… Το μόνο που ξέρω είναι ότι πήρα τον δρόμο μου… Κατάλαβα ότι προχώρησα ένα μόλις εκατοστό στον μακρύ δρόμο εκατοντάδων χιλιομέτρων… Ισως εσύ καταφέρεις να προχωρήσεις περισσότερο! Δεν ξέρω. Ωστόσο, νιώθω μέσα μου μια κρυφή ευχαρίστηση, γιατί εσύ ξέρεις τι θέλεις να κάνεις και το διάλεξες… Θα σε υποστηρίξω!» (σελ. 603).

Το «Μπάμπιτ» είναι ένα κλασικών προδιαγραφών μυθιστόρημα. Αλλά παράλληλα είναι και ένας διαχρονικός και επίκαιρος σχολιασμός του κομφορμισμού και της όποιας μορφής παγκοσμιοποιημένης συμπεριφοράς. Οπότε με ιδιαίτερο ενδιαφέρον διαβάζεται από το 1922, όταν πρωτοεκδόθηκε, μέχρι σήμερα. Αξίζει να σημειώσει κανείς το πόσο βοηθά τον έλληνα αναγνώστη η μετάφραση της Βασιλικής Λογοθέτη – Παγοπούλου (η ίδια έχει γράψει και το συνοπτικό επίμετρο) στο να χαρεί το σαρκαστικό, μα και τρυφερό ύφος του Σίνκλερ Λιούις.

{1BSYG}Σίνκλερ Λιούις{1BSYG}{CR}{2BTIT}Μπάμπιτ{2BTIT}{CR}{3BEKD}Μτφ. Βασιλική Λογοθέτη – Παγοπούλου{CR}Εκδόσεις Λέμβος, σελ. 612{3BEKD}{CR}{4BTIM}Τιμή 21,20 ευρ{4BTIM}ώ