Χρειάζεται η Δύση αυταρχικούς ηγέτες για να πολεμήσει τον Πούτιν;

Στο πλαίσιο του συναγερμού που έχουν σημάνει για να αντιμετωπίσουν τον πρόεδρο της Ρωσίας Βλαντίμιρ Πούτιν, οι ηγέτες της Δύσης μοιάζουν να είναι ολοένα πιο πρόθυμοι να εμπλακούν σε φαουστιανά παζάρια με άλλα αυταρχικά καθεστώτα. Ετσι, στις 16 Μαρτίου, ο βρετανός πρωθυπουργός Μπόρις Τζόνσον ταξίδεψε στη Σαουδική Αραβία προκειμένου να συναντηθεί με τον ντε φάκτο ηγέτη της, πρίγκιπα-διάδοχο Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν – γεγονός που τον κατέστησε έναν από τους λίγους δυτικούς ηγέτες που έχουν κάνει κάτι ανάλογο μετά τη φρικιαστική δολοφονία του σαουδάραβα δημοσιογράφου Τζαμάλ Κασόγκι το 2018.

Εχοντας επικεντρώσει την προσοχή του στην εξεύρεση εναλλακτικών στο ρωσικό πετρέλαιο, το ταξίδι του Τζόνσον ήρθε να μιμηθεί εκείνο που είχε πραγματοποιήσει νωρίτερα ο επικεφαλής του Συμβουλίου Εθνικής Ασφαλείας των ΗΠΑ για τη Λατινική Αμερική Χουάν Γκονζάλες, ο οποίος επισκέφθηκε τη Βενεζουέλα και είχε συνομιλίες με το καθεστώς του Νικολάς Μαδούρο. Οι ΗΠΑ έχουν, επίσης, δώσει τις ευλογίες τους στην Τουρκία, ένα κράτος-μέλος του ΝΑΤΟ με πολύ κακό μητρώο σε επίπεδο δημοκρατικών δικαιωμάτων, καθώς είναι αυτή η χώρα που διαμεσολαβεί ανάμεσα στην Ουκρανία και τη Ρωσία.

Το πιο εκπληκτικό από όλα είναι η προθυμία της ΕΕ και του ΝΑΤΟ να προσφέρουν έναν υπέρμετρα μεγάλο ρόλο στην ανελεύθερη κυβέρνηση της Πολωνίας. Ο ντε φάκτο ηγέτης της, ο επικεφαλής του Κόμματος του Νόμου και του Δικαίου (PiS) Γιάροσλαβ Κατσίνσκι, μόλις πρόσφατα βρέθηκε στην πρώτη γραμμή της επικαιρότητας, ως μέλος της αντιπροσωπείας των κυβερνητικών ηγετών Πολωνίας, Τσεχίας και Σλοβενίας στο εμπόλεμο Κίεβο, με τη θαρραλέα πράξη του να χαιρετίζεται από τα ΜΜΕ της Δύσης.

Ωστόσο, το να βλέπει κανείς τον Κατσίνσκι να μιλά εκ μέρους της δυτικής δημοκρατίας είναι κάτι σουρεαλιστικό. Είναι, άλλωστε, ένας άνθρωπος ο οποίος έχει σταθεί απέναντι στη δημοκρατική τάξη πραγμάτων της Ευρώπης σε όλη του τη διαδρομή μετά το 1989. Στη διάρκεια των τελευταίων επτά ετών, δε, το καθεστώς του έχει μετατρέψει την Πολωνία από προμαχώνα της δημοκρατίας στην Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη, σε μια από τις χώρες του κόσμου που ρέπει ταχύτερα από κάθε άλλη προς τον «αυταρχισμό».

Η νέα εξάρτηση της Δύσης από την Πολωνία θυμίζει, παραδόξως, την εξάρτησή της από την Τουρκία κατά την προσφυγική κρίση του 2015. Ο καμβάς είναι ο ίδιος: Η ασυμβίβαστη αντίθεση ανάμεσα στη ρητορική αρχών της Δύσης και αυτού που είναι έτοιμη να πράξει.

Το 2015, καθώς η υπομονή των Ευρωπαίων στο ζήτημα της υποδοχής όσων αναζητούσαν άσυλο εξαντλούνταν, η Συνθήκη για τους Πρόσφυγες του 1951 τους υποχρέωνε να υποδέχονται κάθε άνθρωπο που βρισκόταν αντιμέτωπος «με σοβαρή απειλή για τη ζωή ή την ελευθερία του». Η συμφωνία με την Τουρκία φάνηκε να λύνει το αδιέξοδο. Αντί να παραβιάσουν ανοιχτά τη Συνθήκη, οι Ευρωπαίοι θα επέτρεπαν στην Τουρκία να κάνει τη βρώμικη δουλειά, κρατώντας τους πρόσφυγες εκεί που ήταν.

Μια παρόμοια «έκτακτη παράδοση» των ηθικών δεσμεύσεων λαμβάνει σήμερα χώρα με την Πολωνία. Οντας ακλόνητη στη στήριξή της προς την Ουκρανία και την εδαφική της ακεραιότητα, η Δύση αντιμετωπίζει την επίθεση της Ρωσίας ως απειλή για το σύνολο της ευρωπαϊκής τάξης πραγμάτων, όμως είναι απρόθυμη να βρεθεί επί τόπου για να την υπερασπιστεί.

Επειδή δε η Ουγγαρία, ένα άλλο ημι-αυταρχικό κράτος-μέλος του ΝΑΤΟ, έχει αρνηθεί να επιτρέψει τη χρήση του εδάφους της για μεταφορά στρατιωτικής βοήθειας στην Ουκρανία, μια στενή λωρίδα των συνόρων της Πολωνίας αποτελεί τον μοναδικό βιώσιμο δρόμο.

Ολα αυτά, αντί να κάνουν την κυβέρνηση της Πολωνίας να δεσμεύεται περισσότερο από τις ευρωπαϊκές αξίες, την εδραιώνουν και την ενισχύουν (και με την παροχή νέων κεφαλαίων, με τα οποία το PiS μπορεί να αγοράσει εκλογική στήριξη). Αξίζει, μάλιστα, να θυμηθούμε σε αυτό το σημείο ότι λίγους μήνες αφότου υπέγραψε τη συμφωνία του με την ΕΕ, ο Ερντογάν επιδόθηκε σε διώξεις σε βάρος δικαστών, δημοσίων υπαλλήλων, μίντια και πανεπιστημίων, στον απόηχο του αποτυχημένου πραξικοπήματος του Ιουλίου 2016. Μια παρόμοια δυναμική είναι ήδη ορατή στην Πολωνία. Τον Μάρτιο, για του λόγου το αληθές, το συνταγματικό δικαστήριο κήρυξε αντισυνταγματικές μια σειρά από διατάξεις της Ευρωπαϊκής Σύμβασης για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα.  Εάν είμαστε αναγκασμένοι να κάνουμε ηθικούς συμβιβασμούς με κακούς πρωταγωνιστές, θα έπρεπε να επικεντρώσουμε σε διαπραγματεύσεις οι οποίες θα ήταν σε θέση να επιλύσουν την κρίση και όχι σε παράπλευρες συμφωνίες οι οποίες το μόνο που θα κάνουν είναι να προκαλέσουν προβλήματα στο μέλλον.

Ο Μάτσιε Κισιλόφσκι είναι βοηθός καθηγητής Νομικής στο Central European University της Αυστρίας