«Βρισκόμαστε πάντα στην ίδια θέση με τον Φάουστ»

Την πεντάπρακτη όπερα «Φάουστ» του Σαρλ Γκουνό, από τα πιο επιτυχημένα έργα του γαλλικού ρεπερτορίου, παρουσιάζει η Εθνική Λυρική Σκηνή από τις 7 του μήνα, σε μουσική διεύθυνση Πιερ Ντιμουσό και σκηνοθεσία και χορογραφία Ρενάτο Τζανέλα. Ο ιταλός χορογράφος που διετέλεσε καλλιτεχνικός διευθυντής του Μπαλέτου της Λυρικής την περίοδο 2011-2015 επιστρέφει στην Αθήνα για να παρουσιάσει μια παραγωγή που είχε πρωτοσυστήσει στο κοινό το 2012 στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών εισπράττοντας θετικές κριτικές τόσο για τη σύγχρονη σκηνοθετική του προσέγγιση όσο και για την ευφάνταστη χρήση του μπαλέτου και τη συνεπή δραματουργία. «Η επιστροφή μου στην Ελλάδα και τη Λυρική Σκηνή είναι ένα δώρο. Ενα μεγάλο δώρο που μου κάνει η χώρα σας που αγαπώ τόσο», αναφέρει ο Ρενάτο Τζανέλα μιλώντας στο «Νσυν». «Χαίρομαι που ο Γιώργος Κουμεντάκης αποφάσισε να ξανακάνει αυτήν την παραγωγή στο θέατρο που είδα να γεννιέται. Γιατί εγώ ήμουν εδώ όταν ξεκίνησαν τα έργα. Θυμάμαι τις πρώτες φωτογραφίες που πήραμε τότε. Θυμάμαι πώς έγιναν τα κομμάτια της χορογραφίας με τους γερανούς του εργοταξίου, με τους “Πλανήτες” του Χολστ που επέλεξε ο Ρέντσο Πιάνο. Είναι διαρκής η σχέση μου με την Ελλάδα: ένα διαρκές ταξίδι που μου δίνει πάντα κάτι το πολύ όμορφο σε ανθρώπινο επίπεδο αλλά και σε καλλιτεχνικό», συνεχίζει ο χορογράφος.

Μία δεκαετία μετά την πρώτη παρουσίαση, ο Ρενάτο Τζανέλα προσεγγίζει ξανά τον «Φάουστ» με νέο καστ όπως οι καταξιωμένοι μονωδοί Ιβάν Μαγκρί, Γιάννης Χριστόπουλος, Ιρίνα Λούνγκου και Βασιλική Καραγιάννη, αλλά και με μια ωριμότητα στη διαχείριση της ιστορίας. «Στη δική μου φύση ως καλλιτέχνη είναι να εξελίσσομαι. Για μένα μια ζωγραφιά είναι μια ζωγραφιά που δεν έχω ποτέ κάνει. Ο ζωγράφος που διαλέγει να εξελίσσεται πηγαίνει εις βάθος και κάποιες φορές κάνει ένα έργο αφαιρετικό, κόβει μια σκηνή γιατί δεν ήταν αρκετά ξεκάθαρη», επισημαίνει. «Εδώ έρχομαι με μια ωριμότητα καλλιτεχνική αλλά και τη δυνατότητα να το δουλέψω διαφορετικά. Εχω κάνει πολλά πράγματα στην παραγωγή που δεν την καθιστούν ένα αντίγραφο ή μια επαναπροσέγγιση. Είναι ένα έργο πραγματικά βαθύ από μια εμπλουτισμένη δραματουργική οπτική. Ολοι οι χαρακτήρες τώρα είναι ακόμα περισσότερο τονισμένοι, φροντισμένοι, αν και για τους τραγουδιστές δεν θα είναι μια εύκολη δουλειά γιατί τους έχω δώσει κινήσεις και στάσεις χορευτικές. Η δουλειά μου δεν είναι στατική, αλλά προσπαθεί να πλησιάζει την πραγματικότητα. Οι τραγουδιστές, μ’ αυτήν την εξαιρετική δύναμη φωνής και με τη μουσική που τους υποστηρίζει αλλά και τη φυσικότητα του ίδιου τους του σώματος, κουρδίζονται. Επομένως δουλεύω πολύ πάνω στην έκφραση και τη γεωγραφία και τη γεωμετρία της σκηνής ώστε να ισορροπούνται οι όγκοι πάντα και αυτή η διαφορά ανάμεσα στη φωνή και την κίνηση. Αισθάνομαι τη δουλειά μου πραγματικά θεατρική, που συνεχίζει μια συγκεκριμένη κίνηση. Ο θεατής έχει συνηθίσει να ακολουθεί όλες αυτές τις κινήσεις. Δεν μένει μόνο γοητευμένος από τη φωνή των τραγουδιστών, αλλά γίνεται μάρτυρας μιας δόνησης συναισθημάτων».

ΣΕ ΜΙΑ ΑΙΘΟΥΣΑ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ. Ο ίδιος μεταφέρει την υπόθεση του έργου σε μια παλιά αίθουσα διδασκαλίας, όπου μόνος, μπροστά στους μαυροπίνακες γεμάτους γνώσεις, βασανίζεται από τα θεμελιώδη ερωτήματα περί ζωής, θανάτου, έρωτα και ευτυχίας. Και μέσα στο θολωμένο του μυαλό συναντά τον Μεφιστοφελή, ο οποίος με δέλεαρ τη Μαργαρίτα τον πείθει να υπογράψει συμφωνία με τον διάβολο. «Οταν ο Μεφιστοφελής τού ξαναδίνει τη νεότητα, είναι μια πραγματική νεότητα ή μια ψευδαίσθηση; Κερδίζει πραγματικά; Γι’ αυτό τον κάνω καθηγητή, να επιστρέφει σ’ ένα κλειστό σχολείο που δεν υπάρχει πια, να μπαίνει μέσα μόνος του και ν’ αρχίζει να διδάσκει σε μια άδεια αίθουσα. Βλέπει τους μαθητές, βλέπει τα πράγματα και τρελαίνεται σιγά σιγά. Για πολλούς ανθρώπους όλο αυτό δεν είναι αποδεκτό κι επομένως πουλάει την ψυχή του στον διάβολο για να το αποδεχτεί. Ολο αυτό προέρχεται από την ιδέα ότι βρισκόμαστε πάντα στο ίδιο σημείο», δηλώνει ο σκηνοθέτης και εξηγεί: «Είναι κάπως ο προορισμός μας στη ζωή. Να έχουμε μια ζωή που προορίζεται για να επιθυμούμε πράγματα, να δημιουργούμε, να φτιάχνουμε. Αλλά βρισκόμαστε πάντα στην ίδια θέση με τον Φάουστ. Είμαστε μέτριοι όταν δεν έχουμε καταφέρει να τα πραγματοποιήσουμε όλα αυτά. Και πάντα το αισθάνομαι αυτό μέσα μου, τι σημαίνει να έχεις επιτύχει όταν αναλαμβάνεις μια αποστολή. Είναι ένα μεγάλο δίλημμα των ημερών μας αυτό και βλέπουμε πώς γρήγορα μπορούν όλα ν’ αλλάξουν και πόσο ανήμποροι είμαστε απέναντι σε αυτό. Η ιστορία είναι διαφορετική, αλλά ο άνθρωπος κάνει πάντα τα ίδια λάθη».

Η προσέγγιση του Ρενάτο Τζανέλα απομακρύνεται από το μεταφυσικό και το θρησκευτικό στοιχείο και τοποθετεί τον άνθρωπο και τις αδυναμίες του στο κέντρο της αφήγησης. «Για μένα ανοίγεται ένας κόσμος προσωπικός αλλά κι επίσης ανθρώπινος όταν βλέπω τον Φάουστ μακριά από το υπερφυσικό. Γιατί οι μεγάλες καταστάσεις, τα μεγάλα συναισθήματα, οι μεγάλες ανθρώπινες πράξεις κάποιες φορές παρακινούνται από πράγματα πολύ απλοϊκά. Αυτή την απλότητα, αυτή την ανθρωπιά προσπαθώ να αναδείξω στη συγκεκριμένη παραγωγή», παραδέχεται ο χορογράφος. «Στη δουλειά μου υπάρχει πάντα ο άνθρωπος που αναδεικνύεται. Αλλά ξεκάθαρα πρέπει να υπάρχει αυτή η ιδέα στοιχείων όπως ο πραγματικός έρωτας, το πραγματικό πάθος κι επομένως η φιλία. Αυτά τα στοιχεία με τα οποία μεγαλώνουμε είναι στα ένστικτά μας, είναι στη φύση μας», συμπληρώνει.

Σύμφωνα με την αφήγηση της όπερας, ο ηλικιωμένος επιστήμονας Φάουστ πουλάει την ψυχή του στον Μεφιστοφελή με αντάλλαγμα τη νιότη και τον έρωτα. Ωστόσο, ο σκηνοθέτης έρχεται για να αμφισβητήσει τις προθέσεις του ήρωά του. «Το θέμα είναι γιατί θέλει να γίνει αυτός νέος. Για ν’ αγαπήσει ή για να κατακτήσει τη νεότητα; Οταν μπορείς ν’ αγαπήσεις έναν νέο αλλά εσύ είσαι μεγάλος, είναι μια εμπειρία εξαιρετική. Ξέρουμε ότι αυτό γίνεται. Εκεί, ακολουθώντας την ιστορία, καταφέρνει να αγαπήσει όπως θα ήθελε. Στην πραγματικότητα, όμως, θέλει τη νεότητα. Το να είσαι νέος είναι μια καθαρά φυσική κατάσταση. Δεν είναι κάτι συναισθηματικό. Και πραγματικά αυτή η διαδρομή που κάνει ο Φάουστ είναι μια διαδρομή θανάτου, μιας ευτυχίας που χάνεται. Σε κάνει να καταλάβεις ότι ο έρωτας σ’ ένα άλλο επίπεδο είναι αυτό που θέλει ο Φάουστ. Αυτό που καταφέρνει. Και προσπαθώ να αναδείξω αυτό το στοιχείο», καταλήγει ο νυν διευθυντής του Μπαλέτου της Σλοβενίας.

INFO

«Φάουστ» στις 7, 8, 9, 10, 12, 14, 16 και 17/4, Αίθουσα Σταύρος Νιάρχος της Εθνικής Λυρικής Σκηνής, {LF}τηλ. 213-0885.700, είσοδος 10-70 ευρώ, προπώληση στο ticketservices.gr και στα ταμεία της ΕΛΣ