Ο άνθρωπος που μας έμαθε να σκεφτόμαστε (αλλιώς)

Είναι ένας από τους τρεις μεγάλους στοχαστές για τους οποίους μπορούμε να λέμε ότι άλλαξαν τη ζωή μας, χωρίς να γίνεται καταχρηστική η έκφραση. Αν ο Δαρβίνος έφερε την τομή στην εξέλιξη του ανθρώπινου είδους και ο Αϊνστάιν πρόσθεσε τη διάσταση του χρόνου στις τρεις γνωστές, ο Σίγκμουντ Φρόυντ έστρεψε το ανθρώπινο βλέμμα στην αυτοανάλυση και τη σχέση με τον Αλλο μιλώντας πάντοτε για την αγάπη, ακόμη και αν δεν το δέχονταν οι επικριτές του. Ηταν επίσης ένα γνήσιο τέκνο της λεγόμενης Μεσευρώπης (Mitteleuropa), διατηρώντας στην ανάλυσή του την ουμανιστική κουλτούρα της ηπείρου. Το δηλώνουν άλλωστε και τα βιογραφικά στοιχεία του: ως παιδί του πετυχημένου εμπόρου μαλλιού Γιάκομπ Φρόυντ και της Αμάλια Νάτανσον γεννήθηκε στις 6 Μαΐου 1856 στην πόλη Φράιμπεργκ της Μοραβίας, που τότε ήταν τμήμα της Αυστροουγγαρίας (το Φράιμπεργκ πλέον ονομάζεται Πρίμπορ και βρίσκεται στην Τσεχία). Υπήρξε, εξάλλου, ένας από τους στοχαστές που οφείλουν τη φήμη τους στην αμφισβήτηση της ορθόδοξης σκέψης. «Το μεγαλείο του μπορεί κάποιος να πει ότι ήταν αποτέλεσμα του ότι έπεισε τον κόσμο να αποδεχθεί τις δικές του ετερόδοξες θέσεις ως ορθόδοξες» σημειώνει ο Ντάνιελ Σμιθ στην εισαγωγή του τόμου «Πώς να σκέφτεστε όπως ο Σίγκμουντ Φρόυντ», που εγκαινιάζει τη νέα προσφορά στα «ΝΕΑ-Σαββατοκύριακο» από αύριο.

ΙΔΕΕΣ ΚΑΙ ΗΡΩΕΣ. Ο συγγραφέας καταγράφει με εκλαϊκευμένο τρόπο όλους τους μεγάλους σταθμούς αυτού του γοητευτικού προσώπου, η θεωρία του οποίου για την ψυχανάλυση άλλαξε την ιστορία των ιδεών και πέρασε βασικές έννοιες στον καθημερινό λόγο (λίμπιντο, απώθηση, ναρκισσισμός, οιδιπόδειο σύμπλεγμα κ.ά.). Από την παιδική ηλικία ως αγαπημένου της μητέρας του, με προσωπικούς του «ήρωες» τον Κοπέρνικο και τον Δαρβίνο, έως τις σπουδές στη Βιέννη, τα πειράματα με την κοκαΐνη και τη μεγάλη ανακάλυψη της ανάλυσης. Κομβική εδώ φυσικά ήταν η επιρροή του Μπρόιερ, ο οποίος του έδωσε ώθηση να αναζητήσει νέες κατευθύνσεις. «Ο Φρόυντ συνειδητοποίησε ότι η επιτυχημένη θεραπεία των νευρώσεων και της υστερίας βασιζόταν στην επικοινωνία του ασθενούς με τη ρίζα του προβλήματός του, ακόμα και αν δεν αντιλαμβανόταν ότι έκανε κάτι τέτοιο» αναφέρει ο Σμιθ για την επίμαχη περίοδο. «Ο υπνωτισμός ήταν απλώς ένας τρόπος να κάνει τους ασθενείς να μιλήσουν χωρίς να αυτολογοκρίνονται. Υποστήριζε ότι η τεχνική πίεσης επιτύγχανε το ίδιο αποτέλεσμα, αλλά πολύ πιο αποτελεσματικά». Το ίδιο σημαντική ήταν και η πρώτη προσέγγιση στην έννοια του «ασυνειδήτου»: «Το αρχικό του ενδιαφέρον για το ασυνείδητο είχε το δίχως άλλο παρακινηθεί εν μέρει από τις συναναστροφές του με έναν από τους καθηγητές του στο Πανεπιστήμιο της Βιέννης, τον Φραντς Μπρεντάνο. Ως πρώην καθολικός ιερέας, που πάλευε να αποδεχθεί το δόγμα για το παπικό αλάθητο, το πιο σημαντικό έργο του Μπρεντάνο ήταν Η ψυχολογία από εμπειρική άποψη του 1874, το οποίο καθόρισε πιθανά μοντέλα του ασυνειδήτου. Ο Φρόυντ, ωστόσο, εξέλιξε το έργο του σε πολλά επίπεδα».