Μόνος εναντίον όλων

Φανταστείτε έναν πάμπτωχο άνθρωπο, όχι ιδιαίτερα έξυπνο, ούτε μορφωμένο, πλήρως ανέπαφο με τον υπόλοιπο κόσμο, εργατικό αλλά χωρίς σταθερή εργασία γιατί έχει χάσει τη δουλειά του, κάτοικο χωριού ξεχασμένο από τον Θεό, σύζυγο μιας γυναίκας με σοβαρά ψυχολογικά προβλήματα, να βρίσκεται μαζί με όλα τα παραπάνω, μόνος απέναντι σε ένα τερατώδες γραφειοκρατικό σύστημα από το οποίο κινδυνεύει να χάσει την κηδεμονία των παιδιών του. Αυτός είναι ο κεντρικός  ήρωας στον «Πατέρα» (Σερβία / Βοσνία και Ερζεγοβίνη/  Σλοβενία / Κροατία / Γαλλία / Γερμανία, 2020) τoυ Σρνταν Γκολούμποβιτς, σέρβου σκηνοθέτη που γνωρίσαμε για πρώτη φορά στην Ελλάδα το 2007 χάρη σε ένα μικρό αριστούργημα που συνδύαζε τα παράδοξα της ανθρώπινης φύσης με το αστυνομικό μυστήριο, την «Παγίδα». Και η πάλη του πατέρα απέναντι σε αυτό το σύστημα προκειμένου με κάθε μέσο να πετύχει τον στόχο του, είναι το πλαίσιο μιας ταινίας που δύσκολα φεύγει από τη μνήμη σου παρότι ο χαρακτήρας της είναι τόσο στενάχωρος που όταν τελειώνει, απορείς που την άντεξες.

Και όμως την έχεις αντέξει και αυτό οφείλεται στη μαεστρική σκηνοθεσία του Γκολούμποβιτς που πέρα από το γεγονός ότι είναι ένας θαυμάσιος αφηγητής, δεν επιτρέπει ποτέ στον θεατή να αισθανθεί για τίποτα οίκτο. Η ζωή είναι αυτή που είναι και ο πατέρας που ο ηθοποιός Γκόραν Μπογκτάν υποδύεται μαγνητικά, θα πρέπει να συμβαδίσει μαζί της όπως νομίζει ότι μπορεί καλύτερα. Θαρρείς ότι είναι σχεδόν φυσικό για αυτόν να αποφασίσει να περπατήσει 300 χιλιόμετρα μέχρι το Βελιγράδι για να υποβάλλει χέρι με χέρι την έφεση που πρέπει να κάνει στο κράτος προκειμένου να μη χάσει την ελπίδα να εξακολουθεί να διεκδικεί την κηδεμονία των παιδιών του. Φυσικά, δεν έχει ούτε μισό ευρώ για να αγοράσει εισιτήριο λεωφορείου αλλά δεν παραπονιέται. Με ένα πλαστικό μπουκάλι νερού του ενός λίτρου το οποίο γεμίζει απ’ όπου βρίσκει, ο πατέρας δεν θα πτοηθεί ποτέ στη διάρκεια αυτής της Οδύσσειάς του.

Η ίδια η Οδύσσεια διανθίζεται από μικρές παρεμβολές που σου δίνουν μια ιδέα από το τι επικρατεί σήμερα στη χώρα της πρώην ενωμένης Γιουγκοσλαβίας. Η αθλιότητα και το χάος στοιχεία κυρίαρχα, όπως και η αδιαφορία για τον άνθρωπο. Οι ελάχιστες σταγόνες ανθρωπιάς που ο πατέρας βιώνει και μάλιστα από ανθρώπους από τους οποίους δεν το περιμένεις, μοιάζουν με παυσίπονα που αντιστέκονται σε έναν ισχυρό αλλά αθεράπευτο πόνο. Σύντομα περιστατικά – ο μάλλον διεφθαρμένος κοινωνικός λειτουργός, ο φανατικά θρήσκος φορτηγατζής, ο μεταφορέας μεταναστών, το αδέσποτο σκυλί που θα γίνει για λίγο φίλος του πατέρα, ο νεαρός πολιτικός που συναντά στο Βελιγράδι – δημιουργούν τη μεγάλη εικόνα μιας χώρας στο έλεος του Θεού.

Ομως το πείσμα, η σιωπηλή μαχητικότητα και η ακούραστη στάση του πατέρα προκειμένου να πετύχει τον στόχο του, δημιουργούν την εικόνα ενός αυθεντικού ήρωα των καιρών μας ο οποίος μπορεί να γίνει ακόμα και πρότυπο.

ΠΙΟ ΣΚΟΤΕΙΝΗ MARVEL. Στην ακριβώς απέναντι όχθη του «Πατέρα», ένας ακόμα ήρωας της Marvel Comics, ο «Morbius» (ΗΠΑ, 2022) βρίσκει τον δρόμο προς τη μεγάλη οθόνη σε μια ιστορία της οποίας το βασικό χαρακτηριστικό είναι ότι συνδέει το σύμπαν των υπερηρώων της εταιρείας με εκείνο των βρικολάκων. Γιατί το ανθρώπινο αίμα είναι εκείνο που όχι απλώς τονώνει τον παράλυτο, βιοχημικό επιστήμονα του τίτλου που έχει αφιερώσει τη ζωή του στην ανεύρεση φαρμάκου για τη δική του θεραπεία όπως και του παιδικού φίλου του (Ματ Σμιθ) αλλά τον μεταμορφώνει σε πλάσμα υπερφυσικών δυνάμεων των οποίων το αποτέλεσμα, στην αρχή είναι τραγικό. Φυσικά, δεν θα περάσει πολύ ώρα μέχρι τη στιγμή που ο Morbius θα γίνει φορέας του καλού, παρότι έχει να αντιμετωπίσει τόσο το FBI όσο και τον φίλο του. Ο σουηδός σκηνοθέτης Ντανιέλ Εσπινόζα («Το κρησφύγετο») γύρισε μια αρκετά σκοτεινή περιπέτεια φαντασίας, χαρακτηριστικό της οποίας είναι ότι ξεφεύγει κάπως από την ιλουστρασιόν εικόνα και το «καθαρό» στυλ ανάλογων ταινιών της Marvel και ως ενός σημείου γίνεται αρκετά πνευματώδης, στα χνάρια, περίπου, του «Hulk». Καλή επιλογή του Τζάρεντ Λέτο στον ρόλο του τίτλου, το πρόσωπό του είναι αρκετά όμορφο και αρκετά μυστηριώδες για να ταιριάξει με το ύφος και την ιδιοσυγκρασία του μυστηριώδους κεντρικού ήρωα.

ΝΤΟΚΙΜΑΝΤΕΡ Χ 3. «Είμαι χορευτής» απαντά ο Μερς Κάνινγκχαμ (1909 – 2009), ένας από τους πιο επιδραστικούς και πρωτοπόρους α μερικανούς χορογράφους του 20ού αιώνα, όταν τον ρωτούν «τι είστε;» σε ένα απόσπασμα αρχείου του ντοκιμαντέρ «Cunningham» (Γερμανία / Γαλλία / ΗΠΑ, Αγγλία, 2021) της Αλα Κοβγκάν. «Δεν περιγράφω, κάνω». Αυτή η αδιαμφισβήτητη ταπεινότητα του Κάνινγκχαμ εναρμονίστηκε με μια έμπνευση αστείρευτη η οποία ανανεωνόταν διαρκώς, καθώς ο πάντα ανήσυχος αυτός καλλιτέχνης ήταν ανοιχτός σε κάθε καινούργια ιδέα αναθεωρώντας διαρκώς την ίδια του την ύπαρξη. Το σώμα του χορευτή έχει εκ των πραγμάτων ημερομηνία λήξης, επομένως ο μόνος τρόπος για να εξακολουθήσει να κάνει πράξη το πάθος του, ήταν να συμβιβαστεί με γενναιότητα με τις απαιτούμενες αλλαγές. Η Κοβγκάν, ρωσικής καταγωγής κινηματογραφίστρια που από το 1996 ζει και εργάζεται στις ΗΠΑ, αντιμετωπίζει με σεβασμό τον καλλιτέχνη και προσπαθεί να βουτήξει βαθιά μέσα στο πνεύμα του για να αποτυπώσει με πληρότητα το κινηματογραφικό πορτρέτο του. Η τρισδιάστατη ταινία είναι διανθισμένη με τις μινιμαλιστικές χορογραφίες του Κάνινγκχαμ που στην εποχή τους (κυρίως δεκαετίες 1950 και 1960) είχαν αμφισβητηθεί ή ακόμα και χλευαστεί (σε κάποιες περιπτώσεις του είχαν πετάξει αυγά και ντομάτες). Ενδιαφέρον όμως έχει και το παρασκήνιο των συνεργασιών του με ανθρώπους όπως ο μουσικός Τζον Κέιτζ, οι εικαστικοί Ρόμπερτ Ράουσενμπεργκ και Αντι Γουόρχολ και φυσικά οι ίδιοι οι χορευτές, κάποιοι από τους οποίους μιλούν στις ελάχιστες συνεντεύξεις που περιέχει η ταινία.

Στις «Γυναίκες μαχήτριες – Η τριπλή απελευθέρωση» (Ελλάδα, 2021) του Λεωνίδα Βαρδαρού, η έννοια της σκηνοθεσίας είναι κάτι που υπάρχει στοιχειωδώς. Ο σκηνοθέτης απλώς ακούμπησε την κάμερα μπροστά στα πρόσωπα που τον ενδιαφέρουν και τα κατέγραψε ενώ μιλούσαν. Πιθανόν να μην μπορούσε να κάνει διαφορετικά γιατί τα εν λόγω πρόσωπα, τα οποία έχουν και ενδιαφέρον και σημασία, είναι οι «ανώνυμες», ηλικιωμένες πλέον γυναίκες που έζησαν από πρώτο χέρι τους πολιτικούς και κοινωνικούς αγώνες στην Ελλάδα του περασμένου αιώνα· δικτατορία του Μεταξά, κατοχή, Εμφύλιος, δικτατορία των συνταγματαρχών. Γυναίκες που βίωσαν τον τρόμο της φυλακής, της εξορίας, του εκτελεστικού αποσπάσματος, είτε για τις ίδιες είτε για τους δικούς τους. Γυναίκες στο έλεος μιας πατριαρχικής κοινωνίας που τις αντιμετώπιζε σαν να μην υπάρχουν, γυναίκες αποκλεισμένες λόγω των «κοινωνικών φρονημάτων», πιεσμένες να αποκηρύξουν συζύγους για να μπορέσουν να δουλέψουν και να ζήσουν. Οι μαρτυρίες τους είναι ένα απαραίτητο τεκμήριο μνήμης, πολύ κοντινό στη λογική του «χύμα» ρεπορτάζ.

Το τρίτο ντοκιμαντέρ είναι «Τα ρόδια του Ναγκόρνο Καραμπάχ» («The Pomegranates of Nagorno Karabakh») του Θωμά Σίδερη που καταγράφει τον ξεριζωμό των κατοίκων της χώρας του τίτλου οι οποίοι τις τελευταίες τέσσερις δεκαετίες ζουν από πρώτο χέρι την τραγωδία της διαρκούς μετακίνησης, παρόμοια με αυτήν που ζουν σήμερα στην Ουκρανία

ΚΑΙ Ο SONIC. Προβάλλεται επίσης το παιδικό «Sonic: Η Ταινία 2» (ΗΠΑ, 2022) ο τελευταίος συνδυασμός κινουμένων σχεδίων – ζωντανών ηθοποιών (ανάμεσά τους και ο Τζιμ Κάρεϊ) στην οποία ο σκαντζόχοιρος του τίτλου (φωνή Μπεν Σβαρτς) αναζητεί ένα σμαράγδι που έχει την ικανότητα να αφανίζει πολιτισμούς. Η σκηνοθεσία είναι του Τζεφ Φάουλερ.