«Μη φάτε, μην πιείτε, μην αγγίξετε τίποτα»

Οι θανατηφόρες ουσίες αποτελούν μέρος «κρυφών» συγκρούσεων σε περιόδους ειρήνης και πολέμου. Πολλές μυστικές υπηρεσίες έχουν χρησιμοποιήσει δηλητήρια για να εξοντώσουν αντιπάλους και οι Ρώσοι έχουν παράδοση σε τέτοιες ανορθόδοξες τακτικές. Αυτή τη φορά με στόχο περισσότερο τον εκφοβισμό και λιγότερο τον θάνατο, φαίνεται ότι η πρακτική εφαρμόστηκε για τον ρώσο ολιγάρχη Ρόµαν Αµπραµόβιτς και δύο μέλη της ουκρανικής αντιπροσωπείας στις διαπραγματεύσεις με τη Ρωσία.

Η υπόθεση εξελίσσεται σε θρίλερ με εκπρόσωπο του Αμπραμόβιτς να επιβεβαιώνει τις πληροφορίες που ήθελαν τον μεγιστάνα να χάνει την όρασή του για μερικές ώρες, να έχει έντονο ερεθισμό στα μάτια και το δέρμα του να ξεφλουδίζει ξαφνικά. Το υπουργείο Εξωτερικών της Βρετανίας εξέφρασε τη βαθιά του ανησυχία, αμερικανός αξιωματούχος έκανε λόγο για «περιβαλλοντικό» παράγοντα και όχι χημικά όπλα, ενώ ο ουκρανός υπουργός Εξωτερικών Ντμίτρο Κουλέμπα κάλεσε τους ουκρανούς διαπραγματευτές που συμμετείχαν στη συνάντηση της Κωνσταντινούπολης να μη φάνε, να μην πιουν και, αν είναι δυνατόν, να μην αγγίζουν επιφάνειες κατά τη διάρκεια των συνομιλιών με τους ρώσους διαπραγματευτές.

Οι Ρώσοι μπορεί να απορρίπτουν τις κατηγορίες, όμως είναι γνωστό ότι από τη δεκαετία του 1920 η σοβιετική υπηρεσία πληροφοριών είχε δημιουργήσει το Τμήμα 12, γνωστό και ως «Kamera», με στόχο να εξαφανίζουν με τέτοιους τρόπους αντιφρονούντες: μια αποστολή που συνεχίστηκε στη συνέχεια από την KGB. Ηδη από τη δεκαετία του 1950 ένα ζευγάρι ουκρανών ακροδεξιών εθνικιστών που ήταν πρωταγωνιστές στο κίνημα της αντισοβιετικής αντίστασης εξαφανίστηκαν από τη Μόσχα με τη χρήση τέτοιων μεθόδων.

Η ιστορία συνεχίστηκε για δεκαετίες. Το 2004 ο ηγέτης της ουκρανικής αντιπολίτευσης Βίκτορ Γιούσενκο δηλητηριάστηκε με διοξίνη: στο αίμα του υπήρχε συγκέντρωση χίλιες φορές υψηλότερη από τα κανονικά επίπεδα, ποσότητα που μπορεί να χορηγηθεί εύκολα με μια σούπα. Ο Γιούσενκο σώθηκε, σε αντίθεση με τον πρώην πράκτορα της KGB, Αλεξάντρ Λιτβινένκο, ο οποίος δολοφονήθηκε το 2006 στο Λονδίνο με ένα τσάι το οποίο είχε μολυνθεί με ραδιενεργό πολώνιο. Η όλη επιχείρηση, την οποία τεκμηρίωσε βρετανική έρευνα η οποία ολοκληρώθηκε το 2016, πιθανότατα είχε εξουσιοδοτηθεί από τον ίδιο τον Πούτιν.

Το 2018, επίσης στη Μεγάλη Βρετανία, ένας άλλος πρώην πράκτορας της KGB βρίσκεται αναίσθητος με την κόρη του σε έναν πάγκο του Σάλσμπερι: ο Σεργκέι και η Γιούλια Σκριπάλ νοσηλεύονται για δηλητηρίαση, καθώς αποδείχθηκε ότι έγινε εις βάρος τους απόπειρα δολοφονίας με το νευροτοξικό αέριο Novichok. Και οι δύο επέζησαν, αλλά λίγους μήνες αργότερα μια γυναίκα βρήκε το εγκαταλελειμμένο φιαλίδιο με δηλητήριο σε ένα πάρκο και πέθανε.

Οπως και με τα κοινά όπλα, υπάρχουν παρενέργειες, όλα εξαρτώνται από τις συνθήκες και την ικανότητα του δολοφόνου: υπάρχει ο κίνδυνος δηλητηρίασης αθώων ανθρώπων ή μαρτύρων. Στη συνέχεια, δύο από τους φερόμενους δράστες θα καταλήξουν σε έρευνα που άνοιξε στη Βουλγαρία για την απόπειρα δολοφονίας – το 2015 – ενός εμπόρου όπλων. Ακόμη νωρίτερα, στο απόγειο του Ψυχρού Πολέμου, βούλγαροι μυστικοί πράκτορες εξόντωσαν τον εξόριστο Γκεόργκι Μαρκόφ με μια μπάλα μικρο-ρικίνης που εκτοξεύτηκε από ειδικά τροποποιημένη ομπρέλα σε δρόμο του Λονδίνου.

Στη συνέχεια υπάρχει η περίπτωση του αντιφρονούντος Αλεξέι Ναβάλνι, κύριου αντιπάλου του Πούτιν, που δηλητηριάστηκε τον Αύγουστο του 2020 στη Σιβηρία. Σώθηκε χάρη στην επείγουσα προσγείωση του αεροσκάφους στο Ομσκ. Λίγες ημέρες αργότερα γερμανικό ασθενοφόρο τον παίρνει για να τον μεταφέρει στο Βερολίνο: ο νευροτοξικός παράγοντας που επρόκειτο να τον σκοτώσει αποδείχτηκε αργότερα ότι ήταν κρυμμένος στα εσώρουχά του. «Είχαμε τον Αλέξανδρο τον Απελευθερωτή και τον Γιαροσλάβ τον Σοφό» σχολίασε ο Ναβάλνι. «Τώρα θα έχουμε τον Βλαντίμιρ, τον δηλητηριαστή των εσωρούχων».

Ο ειδικός Αντρέι Σολντάτοφ εξηγεί στην εφημερίδα «Repubblica» γιατί οι Ρώσοι προτιμούν αυτή την τεχνική.  Χρησιμεύει όχι μόνο για να εξαφανίσει τον στόχο, αλλά όλα γίνονται μπροστά στα μάτια των μελών της οικογένειας: αυξάνει τον αντίκτυπο, τον πόνο, τον τρόμο. Είναι ένα μήνυμα αποτροπής που στοχεύει και σε άλλους πιθανούς αντιπάλους. Μερικές φορές για να δημιουργήσουν ένα προπέτασμα καπνού ισχυρίζονται ότι το θύμα δεν ήταν στην πραγματικότητα δηλητηριασμένο: τα προβλήματα υγείας προέρχονται από ασθένειες, φάρμακα, χαλασμένα τρόφιμα. Γι’ αυτό συχνά μιλάμε για «υποψία δηλητηρίασης».

«Το φίλτρο του Θεού της Μοσάντ», οι Βορειοκορεάτες και η CIA

Η ισραηλινή Μοσάντ ονομάζει αυτόν τον τρόπο δηλητηρίασης «το φίλτρο του Θεού», μια λύση που, θεωρητικά, δεν πρέπει να αφήνει κανένα ίχνος. Με αυτόν τον τρόπο ένα ανώτερο στέλεχος της Χαμάς που ασχολείτο με την προμήθεια όπλων δολοφονήθηκε το 2010 στο Ντουμπάι. Το 1997 είχαν προσπαθήσει να δηλητηριάσουν τον Χαλέντ Μεσάλ, επίσης της Χαμάς, στο Αμμάν. Η επιχείρηση όχι μόνο απέτυχε, αλλά εξελίχθηκε σε διπλωματικό φιάσκο: αναγκάστηκαν να παράσχουν αντίδοτο και να απελευθερώσουν τον ιστορικό πατέρα του φονταμενταλιστικού κινήματος, τον σεΐχη Γιασίν. Αντίθετα, το βορειοκορεατικό καθεστώς οργάνωσε μια τέτοια νευροτοξική παγίδα ενάντια στον ετεροθαλή αδερφό του Κιμ Γιονγκ Ουν, ο οποίος θεωρήθηκε ύποπτος ότι μίλησε στη CIA: στο αεροδρόμιο της Κουάλα Λουμπούρ μια γυναίκα τον πλησίασε και τον ακούμπησε στο πρόσωπο με ένα μαντίλι που είχε δηλητήριο. Αλλά και η CIA, σύμφωνα με πολλές αφηγήσεις, είχε σκεφτεί να σκοτώσει τον Φιντέλ Κάστρο καταφεύγοντας σε δηλητηριασμένο πούρο.