Ηγεμονικά προσωνύμια

Πρόσφατα, αναδιφών (που έλεγαν και οι παλαιότεροι) ιστορικές πηγές, θυμήθηκα προσωνύμια γνωστών και λιγότερο γνωστών βασιλέων, αυτοκρατόρων και κάθε είδους ηγεμόνων, άλλα ευρέως γνωστά και άλλα λιγότερο διάσημα. Επίσης, άλλα από αυτά αφορούν πιο οικείους σε εμάς ηγεμόνες, της Ελληνιστικής και Βυζαντινής περιόδου, ενώ άλλα πάλι συνδέονται με εστεμμένους σημαντικών ευρωπαϊκών χωρών. Κάποια από αυτά τα προσωνύμια είναι δοξαστικά/εγκωμιαστικά, ενώ υπάρχουν και άλλα που έχουν μειωτική/απαξιωτική χροιά.

Ξεκινώντας, λοιπόν, από αλλοδαπούς ηγεμόνες και περιοριζόμενος στους πιο γνωστούς, έχουμε και λέμε:

Ιωάννης ο Ακτήμων (John Lackland, Jean sans Terre). Βασιλιάς της Αγγλίας (1199«ακτήμων» επειδή είχε χάσει τα φέουδά του στη Γαλλία. Ιδιαίτερα γνωστός παρ’ ημίν λόγω και της εμπλοκής του σε προσφιλείς σε κάθε παιδί (της εποχής μου, τουλάχιστον) ιστορίες σχετικές με τον θρύλο του Ρομπέν των Δασών και με την αιχμαλωσία του αδελφού του, Ριχάρδου Α´ Λεοντόκαρδου. Μιας και «τον» έφερε η κουβέντα, όταν ο Λεοντόκαρδος (Richard the Lionheart, 1189-99) ενεπλάκη στη Γ´ Σταυροφορία (1190ο Ιωάννης ο Ακτήμων ασκούσε καθήκοντα βασιλιά στην Αγγλία. Βέβαια, όταν ο αιχμαλωτισμένος κατά την επιστροφή του από τους Αγίους Τόπους και έγκλειστος σε πύργο της Γερμανίας Ριχάρδος ελευθερώθηκε με αστρονομικά λύτρα το 1194, ο Ιωάννης αναγκάστηκε να παραχωρήσει τον θρόνο στον νόμιμο δικαιούχο, έως ότου διαδέχτηκε οριστικά τον Ριχάρδο το 1199. Επίσης, ο Ακτήμων έμεινε στην Ιστορία ως ο άγγλος μονάρχης που το 1215 παραχώρησε (πιο σωστά, αναγκάστηκε να παραχωρήσει) στους «βαρόνους» της χώρας τα δικαιώματα που προβλέπει η λεγόμενη Μάγκνα Κάρτα.

Πεπίνος ο Βραχύς (Pépin le Bref, 751Φράγκος ηγεμόνας, ιδρυτής της δυναστείας των Καρολιδών ή Καρολίγγειων. Οφείλει το προσωνύμιό του στο ότι ήταν πολύ κοντός. Περιέργως πώς (χμ…), ο γιος του, Κάρολος ο Μέγας ή Καρλομάγνος (768ήταν πολύ ψηλός για την εποχή, περισσότερο από 1,80.

Για να πάμε όμως και λίγο πιο ανατολικά (και να βγάλω εμμέσως και λίγο το άχτι μου), ας αναφερθώ και σε έναν από κάθε άποψη πρόδρομο του Πούτιν: τον Ιβάν τον λεγόμενο Τρομερό (1533ο οποίος, ωστόσο, αν και αποδίδεται στα ελληνικά ως Τρομερός (αγγλικά theTerrible, γαλλικά leTerrible), στην πραγματικότητα το προσωνύμιό του (Γκρόζνι) δηλώνει το δέος και τον φόβο που προκαλούσε σε αντιπάλους, αλλά και σε οικείους του. Γκρόζνι στα ρωσικά είναι ο επίφοβος, ο απειλητικός, ακόμα και ο θηριώδης ή ο άγριος.

Το επόμενο Σάββατο, ίσως και το μεθεπόμενο, και άλλα προσωνύμια.

Εμμηνος ρήση

Ο δε σοφός ούτε παραιτείται το ζην ούτε φοβείται το μη ζην.

Επίκουρος